Ας μιμηθούμε την ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε, ύστερα από σχετικό ελληνικό αίτημα, να συστήσει ειδική ομάδα εργασίας (task force Greece) υποστήριξης για την Ελλάδα, προκειμένου η χώρα να εφαρμόσει το πρόγραμμα προσαρμογής και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, αλλά και να επιταχύνει την εκταμίευση των πόρων από τα Διαρθρωτικά Ταμεία και τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ) ώστε να επανεκκινήσει αναπτυξιακά την οικονομία της.

Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική πρωτοβουλία που ελπίζεται ότι θα συμβάλει αποφασιστικά στην επίτευξη των στόχων με την υποβοήθηση του έργου του ελληνικού κυβερνητικού και διοικητικού σχήματος. Και φαίνεται ότι, τόσο η ευρωπαϊκή όσο και η ελληνική πλευρά, λαμβάνουν σοβαρά υπόψη το έργο της ομάδας αυτής. Οι «εξουσίες» που ανατίθενται στην ομάδα είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, φαίνεται να φθάνουν μέχρι και στην άσκηση βέτο, έστω κι αν αυτό αυτονοήτως δεν αναφέρεται και δεν ομολογείται ευθέως. Η ανάγκη για τη σύσταση της ομάδας αυτής πιστοποιεί ωστόσο τις δραματικές αδυναμίες του ελληνικού διοικητικού συστήματος να χειριστεί και να επιλύσει προβλήματα, να ανταποκριθεί σε αναπτυξιακές προκλήσεις, να λειτουργήσει αποτελεσματικά μέσα στο ευρύτερο περιβάλλον της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Τριάντα χρόνια μετά την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ενωση, η ελληνική διοίκηση (με οριακές εξαιρέσεις) δεν μπόρεσε να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις και στις προκλήσεις του ενωσιακού συστήματος. Και αυτό αντανακλάται, μεταξύ άλλων, στα προβλήματα απορρόφησης των πόρων από τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ που έχουν διατεθεί για την Ελλάδα.

Οι λόγοι για τις ανεπάρκειες, για τα ελλείμματα και τις αδυναμίες του ελληνικού διοικητικού συστήματος είναι εν πολλοίς γνωστοί. Εχουν ως κύρια αφετηρία την κουλτούρα που διέπει συνολικά τη λειτουργία του πολιτικού και διοικητικού συστήματος της χώρας και που αποτυπώνεται στα φαινόμενα της κομματοκρατίας, των πελατειακών σχέσεων, της διαφθοράς, της αδιαφάνειας.

Αυτό που οπωσδήποτε απουσιάζει από τη διοίκηση είναι «η κουλτούρα της επίλυσης προβλημάτων» (problem-solving culture). Με άλλα λόγια, αντιμέτωπη με ένα συγκεκριμένο πρόβλημα, η άμεση αντίδραση της διοίκησης δεν είναι η αναζήτηση της λύσης αλλά η αναζήτηση τρόπου παράκαμψης του προβλήματος, αναβολής της λύσης, διαιώνισης του προβλήματος. Η επίλυση απαιτεί δράση, κάποια πνευματική, ευρηματική εγρήγορση και έχει ενδεχομένως και κάποιο κόστος, ενώ η παράκαμψη/αναβολή δεν απαιτεί κατά κανόνα τίποτα.

Φυσικά είναι γνωστό ότι εμπεδωμένα, αρνητικά πολιτιστικά χαρακτηριστικά και στάσεις δεν αλλάζουν και τόσο εύκολα – ή τόσο σύντομα. Ελαχιστοποιούνται όμως με τις κατάλληλες θεσμικές, οργανωτικές δομές και σχέσεις, πεδίο στο οποίο επίσης η Ελλάδα πάσχει απελπιστικά. Και στο σημείο αυτό, η Ελλάδα νομίζω ότι έχει να διδαχθεί σημαντικά πράγματα (best practices) από τη λειτουργία και την εμπειρία του συστήματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (European Commission).

Το έχω επισημάνει και στο παρελθόν σε άλλη ευκαιρία από τη θέση αυτή: η Επιτροπή είναι ένα πολυεθνικό σώμα. Συγκροτείται από 27 επιτρόπους (οιωνεί υπουργούς) και από χιλιάδες στελέχη κάθε βαθμίδας από 27 διαφορετικές χώρες, με διαφορετικές νοοτροπίες, διαφορετικά πολιτικά συστήματα, γλώσσες, ιδεολογίες, θρησκευτικές ή άλλες πεποιθήσεις, εμπειρίες κ.λπ. Κι όμως, αυτό το τόσο ανομοιογενές και ετερόκλητο μόρφωμα σε γενικές γραμμές αποδίδει. Λειτουργεί αποτελεσματικά. Γιατί; Ποια είναι η συνταγή της αποτελεσματικότητάς του;

Νομίζω ότι είναι μία: η οργάνωση και η λειτουργία του διέπονται από συγκεκριμένους και αυστηρούς κανόνες σε όλα τα επίπεδα. Οι κανόνες αυτοί γίνονται σεβαστοί, επίσης σε όλα τα επίπεδα, και από όλους. Απλή συνταγή;

Ε, πολύ απλά, αυτό πρέπει να κάνει και η Ελλάδα: να θεσπίσει κανόνες για τη διοικητική οργάνωση, τη λειτουργία και τη συμπεριφορά. Αλλά κυρίως να αποφασίσει ότι οι κανόνες αυτοί θα γίνονται απολύτως σεβαστοί από όλους, είτε είναι υπουργοί αυτοί είτε κλητήρες.

Γιατί το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι ότι κανόνες μπορεί να θεσπίζονται, αλλά η εφαρμογή τους διαρκεί το πολύ πολύ μία εβδομάδα. Μετά είτε δεν εφαρμόζονται καθόλου είτε εφαρμόζονται «άμα λάχει».

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του ΔΣ του ΕΛΙΑΜΕΠ