Η ψυχή τους έμεινε στο ορυχείο

Ενας χρόνος συμπληρώνεται σε λίγες ημέρες, στις 5 Αυγούστου, από τότε που κατέρρευσε μέρος του ορυχείου Σαν Χοσέ στην έρημο Ατακάμα της Χιλής, παγιδεύοντας σε βάθος 700 μέτρων «los 33» – τους 33 μεταλλωρύχους που μπήκαν στο ορυχείο άσημοι και απεγκλωβίστηκαν 69 ημέρες αργότερα προκαλώντας δάκρυα συγκίνησης σε δισεκατομμύρια ανθρώπους ανά τον κόσμο. Οσα συνέβησαν εκείνες τις 69 ημέρες παραμένουν χαραγμένα στη συλλογική μνήμη. Λιγότερο γνωστά, και πιο σκοτεινά ακόμα και από το σκονισμένο καταφύγιο των «33» στα έγκατα της γης, είναι όσα ακολούθησαν και συμβαίνουν ακόμα.

Από καιρό σε καιρό οι «33» επανεκτοξεύονται στην κορυφή της δημοσιότητας. Πριν από περίπου δύο μήνες, βρέθηκαν μαζί με τις οικογένειές τους στην Ελλάδα, προσκεκλημένοι της ΕΛΜΙΝ. Συναντήθηκαν με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, επισκέφθηκαν το Μουσείο της Ακρόπολης, έκαναν διακοπές στα Χανιά. Ανάλογα ταξίδια έχουν κάνει πολλά ανά τον κόσμο. Κινηματογραφήθηκαν στο Λος Αντζελες ως «Ηρωες του CNN», παρουσιάστηκαν ως διασημότητες σε 75.000 θεατές στο Ολτ Τράφορντ, διασκέδασαν στην Ντίσνεϊλαντ, υπέγραψαν αυτόγραφα και μοίρασαν χαμόγελα στους δρόμους της Νέας Υόρκης και του Τελ Αβίβ, κάποιοι από αυτούς μπήκαν δωρεάν, τιμής ένεκεν, σε ένα στριπτιζάδικο του Μάνσεστερ.

Αυτή η περιστασιακή λάμψη των προβολέων, ωστόσο, καλύπτει μια δύσκολη καθημερινότητα, μια εύθραυστη ψυχολογική κατάσταση, μια αδυναμία προσαρμογής για τις οποίες οι ψυχολόγοι είχαν προειδοποιήσει εξαρχής. Πίσω στην πατρίδα τους, οι μεταλλωρύχοι μπήκαν σε εβδομαδιαίο πρόγραμμα ψυχοθεραπείας, με τη χορηγία της κυβέρνησης. Τα συχνά πυκνά ταξίδια τους στο εξωτερικό, όμως, είχαν ως αποτέλεσμα πότε να εμφανίζονται και πότε όχι – και πολύ σύντομα η κυβέρνηση απείλησε να αποσύρει τη χορηγία της. Κάποιοι, όπως ο Αριέλ Τικόνα, επιμένουν πως δεν χρειάζονται θεραπεία – κι ας λέει η σύζυγός του, η Ελίζαμπεθ, πως ο άνδρας της δεν κοιμάται πια καλά και ενίοτε εξαφανίζεται για μέρες, χωρίς εξήγηση, χωρίς να είναι σίγουρος γιατί. Αλλοι δηλώνουν πως οι συνεδρίες είναι μάταιες. Σε πολλές περιπτώσεις, αποκαλύπτει στον «Ομπσέρβερ» ο Ανγκους Μακουίν, ένας βρετανός ντοκιμαντερίστας που έχει γυρίσει δύο ντοκιμαντέρ για τους «33», η ψυχοθεραπεία συνδυάστηκε με πολύ πιο βραχύβιες λύσεις: «Χάπια, πολλά χάπια, τα μεν ώστε να μπορέσουν να κοιμηθούν, τα δε για να τους κρατούν ήρεμους όταν είναι ξύπνιοι». Κάποιοι από τους μεταλλωρύχους βρίσκουν παρηγοριά ο ένας στον άλλο, οι δεσμοί φιλίας και αλληλεγγύης που σφυρηλατήθηκαν 700 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της γης είναι πιο ισχυροί και από αυτούς που τους ενώνουν με τις οικογένειές τους. Αλλοι έχουν ξεκόψει τελείως – η ζήλεια για το ποιος εμφανίστηκε πού, πόσα χρήματα εισέπραξε και πόση δόξα εξασφάλισε τους έχουν χωρίσει.

ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ. Μόλις πρόσφατα, οι 31 από τους 33 κατέθεσαν μήνυση κατά του κράτους διεκδικώντας αποζημίωση ύψους 382.000 ευρώ ο καθένας – για να μην ξαναζήσει κανείς άλλος ό,τι έζησαν, διευκρίνισαν, να γίνει το πάθημα μάθημα στην κυβέρνηση Πινιέρα και να βελτιώσει τα μέτρα ασφαλείας στα ορυχεία. Οι 14 από τους 33 ζητούν πρόωρη συνταξιοδότηση λόγω σωματικών και ψυχολογικών βλαβών. Ο πακτωλός των χρημάτων τον οποίο διέβλεπαν πολλοί ουδέποτε έγινε πραγματικότητα. Το αρχικό ενδιαφέρον των γειτόνων όμως έγινε σε πολλές περιπτώσεις φθόνος, γιατί «οι 33» είναι διάσημοι και εκείνοι όχι. Για πολλούς μεταλλωρύχους, όπως ο «σόουμαν» Μάριο Σεπούλβεδα που δίνει motivational speeches (ομιλίες που εμπνέουν) σε διεθνείς επιχειρήσεις, τα έξτρα χρήματα που βρέθηκαν στον δρόμο τους σήμαιναν απλώς επέκταση κατά ένα, δυο δωμάτια στο φτωχόσπιτό τους ή τροφοδότησή του, για πρώτη φορά, με τρεχούμενο νερό.

ΝΕΥΡΑ ΚΑΙ ΑΛΚΟΟΛ. Ο έτερος σόουμαν της παρέας, ο Εντισον Πένια, άρπαξε τα 15 λεπτά δημοσιότητάς του και τρέχει. Ηταν αυτός που συνήθιζε να κάνει τζόγκινγκ, προκειμένου να αντέξει, μέσα στις στοές – και ο φανατικός λάτρης του Ελβις Πρίσλεϊ. Τώρα τον καλούν να συμμετάσχει σε μαραθώνιους, να ερμηνεύσει Πρίσλεϊ, επισκέφθηκε και την Γκρέισλαντ. Πίνει πολύ, τσακώνεται ακόμα συχνότερα. «Το ορυχείο μού έδωσε έναν άλλο Εντισον» λέει η σύντροφός του Αντζέλικα. «Ο χαρακτήρας του και οι αρχές του έμειναν όλα εκεί. Αν κάτω στο καταφύγιο βρίσκονταν και ο Θεός και ο διάβολος, νομίζω πως μου τον πήρε ο διάβολος». Οι οικογένειες, ειδικά οι γυναίκες, ζουν το δικό τους δράμα. Αλλά για αυτές δεν υπάρχει καν η δυνατότητα επιχορηγούμενης ψυχοθεραπείας.