Οι γύπες της «καλής» Γερμανίας έπεσαν πάνω στο πτώμα της Ανατολικής

Ο Μάνφρεντ Κ. βγάζει σπυριά όταν ακούει για την Τρόιχαντ. Αφορμή είναι το ασανσέρ που εδώ και δύο ημέρες έχει χαλάσει. Και χωρίς ασανσέρ πώς να λειτουργήσουν οι αποθήκες του; Είναι 500 δωμάτια, 6.800 τ.μ. που τα νοικιάζει για 8 ευρώ το τ.μ. τον μήνα. Αδιανόητη τιμή για μια μεγαλούπολη στη Δυτική Γερμανία. Αλλά εδώ είναι Marzan, βαθύ, Ανατολικό Βερολίνο. Το τεράστιο οικοδομικό συγκρότημα στη Landsberger Allee 392 είναι από εκείνα τα χαμηλοτάβανα, τετράγωνα, απρόσωπα κλουβιά που χτίζονταν σε μπλοκ τη δεκαετία του ’60 και του ’70 στην Ανατολική Γερμανία και σήμερα δεν θέλει να μένει άνθρωπος. Ο Μάνφρεντ βρίζει. Οταν έρχεται πελάτης πρέπει οι τεχνικοί να διακόπτουν την επισκευή του ασανσέρ ώσπου να τελειώσει η μεταφορά. Οι τεχνικοί παλεύουν να επιδιορθώσουν τη βλάβη, γιατί αλλιώς θέλει αλλαγή ολόκληρη η εγκατάσταση και αυτό κοστίζει ακριβά. «Η επισκευή θα ήταν υπόθεση ωρών», τονίζει, αν υπήρχαν ανταλλακτικά. Αλλά ανταλλακτικά δεν υπάρχουν. Η ανατολικογερμανική εταιρεία που το κατασκεύασε δεν υπάρχει πλέον. «Δεν έμεινε τίποτα όρθιο», λέει ο Μάνφρεντ.

Η συγκεκριμένη εταιρεία ανήκε στις 8.000 επιχειρήσεις της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας (DDR) που είχε αναλάβει να ιδιωτικοποιήσει η Τρόιχαντ. Το ίδρυμα καταπιστευτικής διαχείρισης της περιουσίας της DDR θεσπίστηκε με νόμο της τελευταίας κυβέρνησής της τον Ιούνιο του 1990. Τότε ο όρος Τρόιχαντ είχε ακόμα θετικό φορτίο, ήταν εύηχος πολιτικά για τα αυτιά των αντικαθεστωτικών, παρέπεμπε στη χειραφέτηση από το ολοκληρωτικό, μισητό, αναποτελεσματικό κράτος. Αλλά έγινε συνώνυμο της εκποίησης της περιουσίας της DDR. Είκοσι χρόνια μετά, έρευνα της εκπομπής «Frontal 21» στο δεύτερο γερμανικό κανάλι ZDF με τον τίτλο «Η λεηλασία της Ανατολής» αποκάλυπτε λοβιτούρες και ωφελημένους.

Ο πρώτος δυτικογερμανός πρόεδρος της Τρόιχαντ ήταν ο Ράινερ Μαρία Γκόλκε. Μολονότι είχε περάσει ως μάνατζερ των γερμανικών σιδηροδρόμων, αργότερα ανέλαβε τον εκδοτικό όμιλο Süddeutscher Verlag, με την εφημερίδα «Süddeutsche Zeitung», στην Τρόιχαντ δεν άντεξε. «Δεν ήθελα κάθε μισή ώρα να βάζω υπογραφή για κάποια δισεκατομμύρια και να πηγαίνω απλώς στο επόμενο θέμα» είπε και τα βρόντηξε. Ο διάδοχός του Ντέτλεφ Κάρστεν Ροβέντερ δεν είχε τέτοιες αναστολές. Είχε χρηματίσει από το 1969 και επί μία δεκαετία σχεδόν υφυπουργός Οικονομίας στις κυβερνήσεις της Βόννης. Το 1978 ο σοσιαλδημοκράτης Ροβέντερ άφησε την πολιτική και πέρασε στην οικονομία αναλαμβάνοντας την εξυγίανση της χαλυβουργίας Hoesch. Τιμήθηκε δύο φορές ως «μάνατζερ της χρονιάς», τη δεύτερη το 1990 λίγο πριν αναλάβει επίσημα τη διαχείριση της Τρόιχαντ.

«Αυτή η σαλάτα κοστίζει 600 δισ. μάρκα» είχε πει τότε ο Ροβέντερ για τις ιδιωτικοποιήσεις που είχε μπροστά του. Πολλά δεν πρόλαβε να κάνει, δολοφονήθηκε την 1η Απριλίου 1991, δεύτερη ημέρα του Πάσχα από κομάντο της RAF. Οι τρομοκράτες σκότωσαν τον άνθρωπο, το σύστημα όμως έμεινε ανέπαφο. Η διάδοχός του Μπίργκιτ Μπρόιελ ακολούθησε πιστά τη συνταγή τού Ροβέντερ: «πρώτα ιδιωτικοποίηση και μετά εξυγίανση».

Η άμεση νομισματική ενοποίηση της Γερμανίας με την αντιστοιχία ένα προς ένα του μάρκου Δυτικής και Ανατολικής Γερμανίας ήταν η χαριστική βολή για τις ανατολικογερμανικές επιχειρήσεις. Μπορούσαν να λειτουργούν στο κλειστό σύστημα των σοσιαλιστικών χωρών, αλλά ήταν αδύνατο να αντιμετωπίσουν επί ίσοις όροις τον ανοιχτό ανταγωνισμό της Δύσης. Με υπερτιμημένο στο έπακρο το ανατολικογερμανικό μάρκο βρέθηκαν μέσα σε μια νύχτα μπροστά στην πτώχευση. Ολα έπρεπε να γίνουν γρήγορα. Και έγιναν γρήγορα, αλλά σε τιμή ευκαιρίας. Ηταν η χρυσή εποχή για τις δυτικογερμανικές επιχειρήσεις αλλά και για κάθε τυχοδιώκτη με κοστούμι.

Οι γερμανικές εφημερίδες έγραψαν για 4.000 μηνύσεις εναντίον προσώπων για καταχρηστικές ενέργειες. Ο απολογισμός δεν ήταν καθόλου κολακευτικός για την Τρόιχαντ. Στα τέσσερα χρόνια της λειτουργίας της άφησε πίσω της 270 δισ. μάρκα χρέη.

Γιατί όμως δεν εξεμάνησαν οι Γερμανοί με το ξεπούλημα της Ανατολικής Γερμανίας; Σε περίπτωση άλλης χώρας, λεηλασία τέτοιων διαστάσεων θα ισοδυναμούσε με εθνική προδοσία και αντίστοιχη θα ήταν η τύχη των υπευθύνων. Η απάντηση είναι ότι οι γύπες που έπεσαν πάνω στο πτώμα της DDR έρχονταν από την άλλη, την «καλή» Γερμανία. Την Ανατολική Γερμανία αγόρασαν οι Δυτικογερμανοί. Η Φραντζίσκα Αουγκστάιν κατέγραψε το πικρόχολο ανέκδοτο που έλεγαν τότε οι Ανατολικογερμανοί. «Τα γεγονότα του 1989 φυσικά και ήταν επανάσταση. Ο Μαρξ το είχε πει: Η επανάσταση φέρνει πλήρη ανατροπή στις σχέσεις ιδιοκτησίας».