Ελεύθερος ο ήρωας της επανάστασης

Στα «ανακοινωθέντα» που εξέδιδαν τις τελευταίες ηµέρες οι νεαροί διαδηλωτές της Πλατείας Ταχρίρ, ζητούσαν σταθερά – πέραν της αποµάκρυνσης του Χόσνι Μουµπάρακ – και την απελευθέρωση του Γουαέλ Γκονίµ. «∆εν αφήνουµε την πλατεία µέχρι να τον αφήσουν», διεκήρυτταν στις οµιλίες τους, κι ας µην υπήρχε καµία επίσηµη επιβεβαίωση ότι αυτός που υιοθέτησαν ως συµβολικό ηγέτη τους τελούσε υπό κράτηση – µόνο ένα ερασιτεχνικό βίντεο, που έδειχνε αστυνοµικούς µε πολιτικά να αρπάζουν κάποιον που του έµοιαζε. Ο Γουαέλ Γκονίµ, υπεύθυνος µάρκετινγκ της Google για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, «εξαφανίστηκε» την Παρασκευή 28 Ιανουαρίου. Είναι ένας από αυτούς που έσπειραν ηλεκτρονικά τους σπόρους της εξέγερσης πολύ πριν ξεσπάσει η πρώτη Ηµέρα Οργής, στις 25 Ιανουαρίου. Ενας «προδότης» για τις Αρχές, ένας «ήρωας της επανάστασης» για τους διαδηλωτές, αλλά και για τον αιγύπτιο µεγιστάνα των τηλεπικοινωνιών Ναγκίµπ Σαουίρις, που φέρεται να διαµεσολάβησε ώστε να αφεθεί τελικά ελεύθερος χθες ο 30άρης Γκονίµ, πατέρας δύο παιδιών.

Προκειµένου να αντιληφθεί κανείς τον ρόλο που έχει παίξει στην «Επανάσταση του Νείλου», πρέπει να γυρίσει µήνες πίσω, στις 6 Ιουνίου 2010. Ηταν η µέρα που πέθανε στην Αλεξάνδρεια ο 28χρονος Χαλέντ Σαΐντ: είχε ξυλοκοπηθεί άγρια από αστυνοµικούς – τους είχε εξοργίσει καθώς λένε ένα βίντεο που είχε ανεβάσει στο YouTube ο νεαρός µπλόγκερ, δείχνοντάς τους να µοιράζουν ένα σακούλι µαριχουάνας.

Περίπου έναν µήνα αργότερα, ο Γκονίµ έφτιαξε στο facebook µαζί µε τρεις ακόµα Αιγύπτιους την πρώτη από τις σελίδες που έµελλε να γίνουν το εικονικό αρχηγείο του κινήµατος διαµαρτυρίας: «Με λένε Χαλέντ Σαΐντ». Λίγο αργότερα το facebook την έκλεισε – «παραβίαση των όρων λειτουργίας του» επικαλέστηκε –, εµφανίστηκε όµως αµέσως µια νέα σελίδα, «Είµαστε όλοι Χαλέντ Σαΐντ». Σταδιακά, απέκτησε εκατοντάδες χιλιάδες µέλη και µετατράπηκε σε ένα ευρύτερο φόρουµ κριτικής του καθεστώτος. Κι όταν ξέσπασε η «Επανάσταση των γιασεµιών» στην Τυνησία, οι διαχειριστές της προανήγγειλαν την 25η Ιανουαρίου ως «Ηµέρα Οργής» κατά του Χόσνι Μουµπάρακ.

«Παρ’ όλες τις προειδοποιήσεις από συγγενείς και φίλους, θα είµαι εκεί», ενηµέρωσε τους φίλους του µέσω twitter ο Γκονίµ. Εναν µήνα νωρίτερα, είχε δηλώσει εθελοντής στην πολιτική εκστρατεία του Μοχάµεντ ελ Μπαραντέι, αυτός έφτιαξε την επίσηµη ιστοσελίδα του, www.7amla.net, καθώς και µια σελίδα υπέρ του Μπαραντέι στο facebook. Στο δικό του προφίλ τον ανέφερε ως έναν άνθρωπο που θαυµάζει, µαζί µε τον Μπιλ Γκέιτς, τον δισεκατοµµυριούχο Γουόρεν Μπάφετ και τον ιδρυτή της Apple Στιβ Τζοµπς.

«Είπα πριν από έναν χρόνο πως το Ιντερνετ θα αλλάξει την πολιτική σκηνή στην Αίγυπτο και κάποιοι µε κορόιδεψαν», έγραψε στο facebook έπειτα από δύο ηµέρες µαζικών διαδηλώσεων στο Κάιρο. «Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ µπορεί να είναι ένα event στο facebook το οποίο κάνει κανείς like (µ’ άρέσει), share (το µοιράζοµαι) και tweet (µιλώ για αυτό στο twitter)», έγραψε στην υπηρεσία µικροµπλόγκινγκ. Καθώς πλησίαζε όµως η Παρασκευή 28 Ιανουαρίου, τα µηνύµατά του στο twitter άρχισαν να γίνονται πιο δυσοίωνα: «Προσευχηθείτε για την Αίγυπτο. Είµαστε όλοι έτοιµοι να πεθάνουµε».

Νωρίς το πρωί εκείνης της Παρασκευής, σηµειώνει η «Wall Street Journal», της ηµέρας που τέθηκαν εκτός λειτουργίας Ιντερνετ και κινητή τηλεφωνία στη χώρα, ο Γκονίµ «εξαφανίστηκε». «∆εν τον πήραν λόγω απλήρωτης κλήσης», σχολίασε ο Σαουίρις, ο οποίος συµµετείχε στην πρώτη συνάντηση του αιγύπτιου αντιπροέδρου Οµάρ Σουλεϊµάν µε εκπροσώπους της αιγυπτιακής αντιπολίτευσης. «Τον πήραν γιατί ήταν απειλή», πρόσθεσε επισηµαίνοντας τον «ζωτικό ρόλο» που διαδραµάτισε ο Γκονίµ στην οργάνωση της εξέγερσης.

Το στέλεχος της Google άναψε τη σπίθα της εξέγερσης

«Μόνο επί Νάσερ η Αίγυπτος ήταν πραγµατικά ανεξάρτητη»

Η Αίγυπτος λειτούργησε ωςεργαστήρι δοκιµής των δυτικών τεχνικών έµµεσου ελέγχου από την εποχή που κατέλαβαν τη χώρα οι Βρετανοί το 1882 και αυτό αποτελεί µια από τις ατυχίες της χώρας. Αυτό υποστηρίζει ο βρετανός ιστορικός ΜαρκΜαζάουερ σε άρθρο του στους «Financial Times», διευκρινίζοντας ότι τότε οι Βρετανοί υποστήριξαν ότι απλά βοηθούσαν τον αντιβασιλέα στην αποκατάσταση της τάξης και τη συλλογή χρεών, ενώ στην πραγµατικότητα µετέτρεπαν τη χώρα σε µια νέου είδους ιµπεριαλιστική αποικία. Την ίδια ώρα ένας ύπατος επίτροπος ήλεγχε την κατάσταση ενώ διατηρούσε ανέπαφουςτους µύθους της αιγυπτιακής µοναρχίας και τηςοθωµανικής εξουσίας.

ΟΙ ΟΘΩΜΑΝΟΙ βγήκαν από την εικόνα το 1914, ο αντιβασιλέας έγινε σουλτάνος, το αιγυπτιακό Κοινοβούλιο ανέλαβε νέες αρµοδιότητες, αλλά οι Βρετανοί συνέχισαν να ελέγχουν τα πάντα. Μάλιστα, όταν έδωσαν στη χώρα την ελευθερία της το 1922, εκείνοι διατήρησαν τον έλεγχο της εξωτερικής πολιτικής, του στρατού, της διώρυγας του Σουέζ και του Σουδάν. Η αιγυπτιακή ανεξαρτησία ίσχυε µόνο στα χαρτιά, παρατηρεί ο Μαζάουερ. Μέσω ευεπηρέαστων µοναρχών (στην Ιορδανία, το Ιράκ και αργότερα τη Λιβύη) η Βρετανία πρωτοπόρησε στο είδος της έµµεσης εξουσίας, το οποίο αργότερα θα υιοθετούσε η Ουάσιγκτον σε µια πιο δηµοκρατική εποχή.

Ολα αυτά βοηθούν να καταλάβουµε γιατί όλοι θυµούνται σήµερα στην Αίγυπτο τον Νάσερ τόσο θερµά: η περίοδος της εξουσίας του ήταν η µοναδική στιγµή µέσα σε δύο αιώνες κατά την οποία η χώρα ήταν κυρίαρχη της µοίρας της. Στη δεκαετία του‘50 ο Ψυχρός Πόλεµος στη Μέση Ανατολή ήταν ακόµα σε νηπιακή ηλικία και η πανέξυπνη χειραγώγηση των δύο υπερδυνάµεων επέτρεψε στη νέα κυβέρνηση της Αιγύπτου κάποια αυτονοµία. ∆εν κράτησε πολύ. Η ήττα σε δύο πολέµους από το Ισραήλ, η διάβρωση της σοβιετικής δύναµης και ηαυξανόµενη αµερικανική επιρροή σε όλη την περιοχή οδήγησε τον Ανουάρ Σαντάτ ναχορεύει στους ρυθµούς της Ουάσιγκτον. Ηταν µια επιλογή που έφερε υλικάοφέλη στην κυβέρνηση και τον στρατό.

Μάθαµε κάτι τον τελευταίο αιώνα; αναρωτιέται ο καθηγητής Ιστορίαςστο Πανεπιστήµιο Κολούµπια. Η κυβέρνηση Οµπάµα επαναλαµβάνει τα λάθη των προκατόχων της πιστεύοντας τους ίδιους µύθους που πίστευαν και οι ευρωπαϊκές δυνάµεις. Στο ερώτηµα δηµοκρατίαή αυτοκρατορία, ο Λευκός Οίκος ισορροπεί ανάµεσα στα δύο σε περίπτωση που η δηµοκρατία απελευθερώσει µια θρησκευτική φρενίτιδα. Συνήθως λένε ότι τα πράγµατα αλλάζουναργά στη Μέση Ανατολή. Οµως τώρα αλλάζουν γρήγορα. Εκείνο που πρέπει να αλλάξει ακόµα πιο γρήγορα είναι ο τρόπος που σκέφτεται η Ουάσιγκτον.

«Η κυβέρνηση Οµπάµα επαναλαµβάνει τα λάθη των προκατόχων της», επισηµαίνει ο καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήµιο Κολούµπια

ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΓΡΑΜΜΗ

Το αιγυπτιακό καθεστώς παραδέχθηκε για πρώτη φορά επισήµως πως κρατούσε τον Γουαέλ Γκονίµ µόλις την Κυριακή. Είπαν στους συγγενείς του να τον περιµένουν την εποµένη. Από νωρίς χθες το πρωί, η µία πληροφορία για την τύχη αυτού του πολιτικού – και διαδικτυακού – ακτιβιστή αντέκρουε την προηγούµενη. Το πρώτο µήνυµα του Γκονίµ στο twitter έπειτα από τις 28 Ιανουαρίου, όταν «εξαφανίστηκε», έδωσε οριστικά την απάντηση: «Η ελευθερία είναι µια ευλογία για την οποία αξίζει κανείς να πολεµάει», έγραψε. Πληροφορίες του BBC τον ήθελαν να κατευθύνεται στην Πλατεία Ταχρίρ, εκεί όπου τόσες ηµέρες διαδηλωτές σήκωναν πανό µε το όνοµά του.

ΠΑΝΕ ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΜΕ… ΚΡΑΝΟΣ

Επί δύο εβδοµάδες συγκεντρώνονται στην Πλατεία Ταχρίρ και µάχονται για την ανατροπή του δικτατορικού καθεστώτος. Καθώς όµως οι πέτρες έπεφταν βροχή κατά τη διάρκεια των συµπλοκών, και προκειµένου να προστατεύσουν το κεφάλι τους, οι διαδηλωτές αναγκάστηκαν να χρησιµοποιήσουν ό,τιδιαθέτουν ή ό,τι βρήκαν εύκαιρο για να φτιάξουν αυτοσχέδια κράνη. Αρκετοί προµηθεύθηκαν κατσαρόλες, κούτες ή κουβάδες από το σπίτι τους, τα οποία έβαλαν στο κεφάλι τους αφού πρώτα τα παραγέµισαν µε πανιά. Αλλοι, λιγότερο προετοιµασµένοι, έβαλαν στο κεφάλι τους παλιοσίδερα, µπουκάλια, ακόµη και κουτιά από φελιζόλ, τα οποία έδεσαν µε κασκόλ ή σκοινιά.