[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ] Η Ε.Ε. αποκτά υπουργείο Εξωτερικών

ΧΩΡΙΣ Η ελληνική πραγµατικότητα να το συνειδητοποιήσει (εξαιτίας και της αναπόφευκτης, µονοµερούς ενασχόλησής της µε την οικονοµική κρίση) η Ευρωπαϊκή Ενωση αποκτά κοινό υπουργείο Εξωτερικών. Για να είµαστε ακριβείς, το µόρφωµα που δηµιουργείται δεν θα ονοµάζεται υπουργείο Εξωτερικών αλλά στην ουσία θα πρόκειται περί αυτού. Ειδικότερα, τις µέρες αυτές εγκρίθηκε και τυπικά η εγκαθίδρυση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ), της διπλωµατικής δηλαδή υπηρεσίας της Ενωσης. Πρόκειται για έναν νέο θεσµό που προβλέπεται από τη Συνθήκη της Λισαβώνας και που η εγκαθίδρυσή της αποτέλεσε το αντικείµενο σκληρών διαπραγµατεύσεων τους τελευταίους µήνες. Ταυτόχρονα µε την ΕΥΕΔ, η Ενωση έχει αποκτήσει ξεχωριστό Συµβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων, το οποίο προεδρεύεται σε σταθερή, µόνιµη βάση από την Υπατη Εκπρόσωπο (δηλ. την υπουργό Εξωτερικών της Ε.Ε.) C. Αshton.

Ολες αυτές οι θεσµικές καινοτοµίες αθροιζόµενες συνιστούν το οιονεί κοινό υπουργείο Εξωτερικών για την Ενωση. Αλλά το µείζον ερώτηµα παραµένει: έχει αποκτήσει ή µπορεί να αποκτήσει κοινή εξωτερική πολιτική; Η απάντηση στο ερώτηµα είναι ότι, πρώτον, η Ενωση δεν έχει αποκτήσει κοινή εξωτερική πολιτική άξια του ονόµατός της. Οπωσδήποτε έχει κάνει αξιόλογη πρόοδο προς την κατεύθυνση αυτή από το 1993 και µετά. Αλλά, όπως δείχνει σειρά περιπτώσεων (πόλεµος Ιράκ, αναγνώριση Κοσόβου, σχέσεις µε Ρωσία, κ.ά.), αξιόπιστη κοινή εξωτερική πολιτική δεν υπάρχει ακόµη. Η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν εµφανίζεται στο διεθνές σύστηµα ως ένας δυναµικός, αποτελεσµατικός, συνεκτικός συντελεστής. Δεν µιλάει µε µια φωνή. Δεν έχει την πολιτική βαρύτητα που θα δικαιολογούσε η οικονοµική της επιφάνεια και δεν λαµβάνεται ιδιαίτερα σοβαρά υπόψη από τα άλλα κέντρα δύναµης. Μπορεί η Ενωση να αναπτύξει πειστική κοινή εξωτερική πολιτική; Δύσκολο αλλά όχι αδύνατο. Οι νέοι θεσµοί µπορούν να βοηθήσουν αποτελεσµατικά. Ο ρόλος της Υπατης Εκπροσώπου θα είναι κρίσιµος αν και η διαµόρφωση της εξωτερικής πολιτικής παραµένει στα χέρια των κυβερνήσεων (Συµβουλίου). Από την άλλη µεριά, η διεύρυνση της Ενωσης σε είκοσι επτά κράτη – µέλη δυσκολεύει την όλη διαδικασία. Η πρόκληση ωστόσο παραµένει για την Ενωση: εκτός από την απόκτηση κοινού υπουργείου Εξωτερικών χρειάζεται επειγόντως κοινή εξωτερική πολιτική.

Ο Π.Κ. Ιωακειµίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστηµίου Αθηνών και µέλος του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ