ΜΙΝΙ ΚΡΑΧ Δάκτυλος κερδοσκόπων ή δαίμων των κομπιούτερ;

Εφταιγε ένας άνδρας, μια γυναίκα ή κάποιος υπολογιστής; Μόνο ένας χρηματιστής από το χρηματιστήριο παραγώγων του Σικάγου μπορεί να πυροδότησε, χωρίς να το ήθελε, μια σειρά από γεγονότα που προκάλεσαν τη μεγάλη βουτιά στη Γουόλ Στριτ πριν από μερικές ημέρες. Τότε ο Ντάου Τζόουνς βούλιαξε σχεδόν 1.000 μονάδες, κάνοντας πολλούς να φοβηθούν ότι μπορεί να έφτασε η ημέρα της… Αποκάλυψης για την αγορά.

Μέσα σε διάστημα 20 λεπτών, γράφει ο βρετανικός «Γκάρντιαν», το κλίμα ανησυχίας στη Γουόλ Στριτ μετατράπηκε ξαφνικά σε κρίση και ο Ντάου Τζόουνς έφτασε να υποχωρεί έως και κατά 9,2%. Στη συνέχεια οι απώλειες του δείκτη περιορίστηκαν και έκλεισε με πτώση 3%. Μπορεί να κράτησε λίγο, αλλά ήταν μία από τις μεγαλύτερες πτώσεις στην ιστορία του βασικού χρηματιστηριακού δείκτη.

Ολοι άρχισαν να αναρωτιούνται, αναφέρει ο «Γκάρντιαν», αν κάποιος έκανε λάθος και εισήγαγε εντολές πώλησης μετοχών σε «δισεκατομμύρια» αντί για «εκατομμύρια». Αλλοι έλεγαν ότι μπορεί να έφταιγε κάτι με τις μετοχές της Ρrocter & Gamble, που βρέθηκαν να καταγράφουν μεγάλη πτώση. Αλλοι πάλι έκαναν λόγο ακόμη και για τρομοκρατική επίθεση ή για πρόβλημα στη λειτουργία πανίσχυρων υπολογιστών.

Δεν είναι αυτός ο τρόπος με τον οποίο υποτίθεται ότι πρέπει να λειτουργούν οι αγορές, γράφει ο συντάκτης του άρθρου, Αντριου Κλαρκ: Μπορεί η Γουόλ Στριτ να ανησυχούσε για το πώς θα καταφέρουν οι Ευρωπαίοι να σώσουν την Ελλάδα, ή για την ανεργία στις ΗΠΑ, ή για το αποτέλεσμα των βρετανικών εκλογών, όμως δεν υπήρξε κάποια αλλαγή στα θεμελιώδη που να δικαιολογεί τέτοια βουτιά.

Το σενάριο της κερδοσκοπίας
Τι έφταιξε για την πτώση, λοιπόν; Η αρμόδια αμερικανική εποπτική αρχή για τις συναλλαγές σε εμπορεύματα έχει καταλήξει ότι ένας συγκεκριμένος «παίκτης», η ταυτότητα του οποίου είναι γνωστή στις Αρχές αλλά δεν έχει αποκαλυφθεί, πόνταρε σε πτώση του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης (ΝΥSΕ). Η «Wall Street Journal» ανέφερε ότι ανάμεσα σε όσους έπαιξαν πτωτικά την αγορά εκείνη την ημέρα, ήταν η Universa Ιnvestments, ένα επενδυτικό κεφάλαιο το οποίο τυχαίνει να έχει σύμβουλο τον συγγραφέα Νassim Τaleb, του οποίου το μπεστ σέλερ «Μαύρος Κύκνος» πραγματεύεται τα όρια που υπάρχουν στο πώς ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Ο ίδιος ο Τaleb, πάντως, δήλωσε στο CΝΒC παντελή άγνοια του τι συνέβη.

Την προηγούμενη εβδομάδα, συνεχίζει ο «Γκάρντιαν», η εταιρεία διαχείρισης κεφαλαίων Waddell & Reed Financial μπήκε στο μικροσκόπιο των αρχών για να εξεταστεί κατά πόσον συνέβαλε στην πτώση πωλώντας μεγάλο αριθμό συμβολαίων μέσα σε διάστημα 20 λεπτών. Τα συμβόλαια υπό εξέταση είναι γνωστά σαν e-minis και είναι από τα πιο ευμετάβλητα συμβόλαια παραγώγων στον κόσμο που ποντάρουν στον δείκτη S&Ρ 500. Πάντως οι αμερικανικές εποπτικές αρχές μπορεί να βρήκαν ότι πράγματι υπήρξε μεγάλη κινητικότητα στις αγοραπωλησίες τέτοιων συμβολαίων εκείνη την ημέρα, όμως δεν προέκυψε ότι ο συγκεκριμένος χρηματιστής που εισήγαγε τις εντολές έκανε κάτι παράνομο. Ανάλογες συναλλαγές σε τέτοια συμβόλαια πραγματοποίησαν την ημέρα εκείνη εταιρείες όπως η Jump Τrading, η Goldman Sachs, η Ιnteractive Βrokers Group, η JΡ Μorgan και η Citadel.

Μπορεί να φταίνε οι υπολογιστές
Παράγοντες της αμερικανικής αγοράς αναφέρουν ακόμη ότι οι χρηματιστηριακές πράξεις που οδήγησαν στην πτώση μπορεί να μην οφείλονται καν σε ανθρώπινο χέρι, αλλά να πραγματοποιήθηκαν από αυτοματοποιημένα προγράμματα υπολογιστών. Οι συναλλαγές αυτές προκάλεσαν αυτόματη αντίδραση από συστήματα ασφαλείας του ΝΥSΕ, τα οποία σταμάτησαν κάποια δεδομένη στιγμή τις αυτόματες αυτές συναλλαγές απαιτώντας οποιαδήποτε αγοραπωλησία να εισάγεται χειροκίνητα στο σύστημα. Ομως η αυτόματη αυτή λειτουργία είχε επιπτώσεις που δεν είχαν προβλεφθεί. Αντί να γίνει παύση συναλλαγών, για να προλάβει η αγορά να καταλάβει τι έχει συμβεί, το αυτοματοποιημένο σύστημα συναλλαγών των traders αναζήτησε άλλους τρόπους για να εξακολουθήσουν να δίνονται οι εντολές σε άλλες αγορές στις οποίες διαπραγματεύονται μετοχές του ΝΥSΕ, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο τη διακύμανση στην αγορά.

Η πτώση δεν οφειλόταν απλά στο ότι οι πωλητές των μετοχών ήταν περισσότεροι από τους αγοραστές. Για πολλούς παρατηρητές των αγορών, η πτώση έδειξε το χάος που μπορεί να δημιουργηθεί όταν αυτοματοποιημένα προγράμματα υπολογιστών (που πραγματοποιούν πράξεις χωρίς ανθρώπινη εντολή) επιτρέπουν να αλλάζουν χέρια δισεκατομμύρια δολάρια με πράξεις που έγιναν μέσα σε 150 μικροδευτερόλεπτα!

Φόρος στις κερδοσκοπικές συναλλαγές
Ο,τι και να έχει γίνει, σύμφωνα με τον «Γκάρντιαν», το μίνι κραχ εκείνης της ημέρας μας υπενθύμισε ότι οι αγορές κινούνται πλέον από τις ορέξεις των κερδοσκόπων και- πιθανώς- χάνουν τη λειτουργία που είχαν παραδοσιακά. Δηλαδή, να επιτρέπουν σε επενδυτές να χρηματοδοτούν επιχειρήσεις τις οποίες εμπιστεύονται. Το μίνι κραχ αυτό, όμως, φαίνεται ότι θα φέρει και ακόμη μία αλλαγή: μπορεί να επιταχύνει τις διαδικασίες για την επιβολή διεθνούς φόρου στις κερδοσκοπικές συναλλαγές, κάτι που πρότεινε ο βρετανός πρώην πρωθυπουργός Γκόρντον Μπράουν. «Είναι μια μορφή τζόγου, οπότε ας την φορολογήσουμε», λέει στον «Γκάρντιαν» ο διευθυντής του Κέντρου Οικονομικής και Πολιτικής Ερευνας στην Ουάσιγκτον, Ντιν Μπέικερ: «Αν πάει κανείς στο Λας Βέγκας και τζογάρει, πληρώνει φόρο. Αν πάει στο Ατλάντικ Σίτι και τζογάρει, πάλι πληρώνει φόρο. Αν πάει στη Γουόλ Στριτ και τζογάρει, γιατί να μην πληρώνει φόρο;».

Οι αγορές κινούνται πλέον από τις ορέξεις των κερδοσκόπων και- πιθανώς – χάνουν τη λειτουργία που είχαν παραδοσιακά