[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Να μπαίνουν όλοι φυλακή;

Η οικονομία μας αυτή την περίοδο διέρχεται μια σοβαρή κρίση, αλλά μια δυτική δημοκρατία κρίνεται και από το εάν έχει ένα σοβαρό κράτος δικαίου.

Διαφορετικά θα πρέπει να υιοθετήσουμε την αυταρχική φιλοσοφία των ποινικών δικαστηρίων του Μεσαίωνα που συμπυκνωνόταν στο ρητό «Vous qui entrez ici, quittez toute esperance», με άλλα λόγια, εσείς που μπαίνετε εδώ μέσα δεν έχετε καμιά ελπίδα! Γιατί τα λέω όλα αυτά; Γιατί προς τα τέλη Δεκεμβρίου έφθασε στις δικαστικές αρχές μιας ακριτικής περιοχής της Ελλάδας μια υπόθεση που έβαλε σε δοκιμασία τις πρόσφατες αλλαγές για την «προφυλάκιση».

Τι συνέβη σύμφωνα με το κατηγορητήριο; Μια σπείρα ρήμαξε 70 εκκλησίες παίρνοντας ιερά κειμήλια μεγάλης αξίας και ένα σεβαστό χρηματικό ποσό. Ένα μοιραίο λάθος οδήγησε ευτυχώς στη σύλληψη των μελών της.

Και από εδώ και πέρα αρχίζουν τα δύσκολα, γιατί μετά την απολογία τους για τις κακουργηματικές κλοπές οι κατηγορούμενοι αφέθηκαν ελεύθεροι και δεν προφυλακίστηκαν, παρ΄ όλο που ο ένας εκ της σπείρας είχε καταδικαστεί στο παρελθόν για βιασμό. Γιατί έγινε αυτό; Γιατί ο καινούργιος νόμος- στα ελαφρότερα κακουργήματα- απαγορεύει την προφυλάκιση αν ο κατηγορούμενος δεν έχει αμετάκλητες καταδίκες στο παρελθόν για «ομοειδή αδικήματα» (και εδώ δεν είχαμε, αφού άλλο μέγεθος οι κλοπές και άλλο ο βιασμός).

Και το ερώτημα που τίθεται είναι το εξής: Είναι σωστή αυτή η καινούργια ρύθμιση ή μήπως οδηγούμαστε στο «όλοι οι εγκληματίες έξω»; Θα κάνω ορισμένες παρατηρήσεις από τις οποίες θα διαφανεί η άποψή μου, γιατί το ζήτημα είναι όντως εξαιρετικά σύνθετο.

Κατ΄ αρχήν, ακόμη και αν υποθετικά αποφασιζόταν η «προφυλάκιση» όλων των μελών της σπείρας, αυτοί θα είχαν τη δυνατότητα να μην εμφανιστούν στο δικαστήριο, γιατί με μια παντελώς άστοχη ρύθμιση της προηγούμενης κυβέρνησης, δεν είναι υποχρεωτική σήμερα η αυτοπρόσωπη παρουσία των κατηγορουμένων στο ακροατήριο, ακόμη και στα κακουργήματα!

Αν κάτι πρέπει να αλλάξει είναι αυτό, γιατί είναι παντελώς αντιφατικό κάποιοι να ζητούν την «προφυλάκιση» των πάντων και από την άλλη να επιτρέπουν στους σοβαρούς εγκληματίες να απουσιάζουν από το δικαστήριο!

Αυτά τα πράγματα δεν είναι σοβαρά! Από την άλλη μεριά υπάρχει κάτι σημαντικό στον δυτικό νομικό πολιτισμό, που λέγεται τεκμήριο αθωότητας.

Το τεκμήριο αυτό κάμπτεται και κάποιος εγκλείεται στη φυλακή (πριν καταδικαστεί) όταν αποφασίζεται η προφυλάκισή του, αλλά μόνο εφόσον συντρέχουν ορισμένες σοβαρές προϋποθέσεις, γιατί αλλιώς οι δικαστικές αρχές θα μπορούσαν αυθαίρετα και απαράδεκτα να διατάσσουν την προφυλάκιση και εκείνων ενδεχομένως που δεν τους αρέσει η φυσιογνωμία ή η ιδεολογία τους!

Και η αμετάκλητη καταδίκη στο παρελθόν για ομοειδές αδίκημα είναι ένα τέτοιο αξιόπιστο κριτήριο για την προφυλάκιση, γιατί αποκαλύπτει με σαφή τρόπο τη συστηματική τάση ενός ανθρώπου να εγκληματήσει ξανά (και ίσως η μια καταδίκη να ήταν αρκετή).

Ισχύει αυτό σε άλλες χώρες; Ισχύει με διαφορετική μορφή στη Γερμανία και την Αυστρία.

Υπήρχε άλλη λύση; Καμιά ρύθμιση δεν απέτρεψε τους ανακριτές από το να προφυλακίζουν αφειδώς και έτσι δημιουργήσαμε υπεράριθμες και απάνθρωπες φυλακές, όπου σχεδόν ο μισός πληθυσμός είναι προφυλακισμένοι (και κατακρινόμαστε γι΄ αυτό από όλους τους διεθνείς οργανισμούς)!

Ενοχλεί το ότι ο παλιός βιαστής δεν θα προφυλακιστεί; Ενοχλεί, όσο όμως ενοχλεί και το γεγονός ότι η δίκη του θα γίνει έπειτα από πολύ χρόνο και δεν θα γνωρίζουμε μέχρι τότε αν θα καταδικαστεί ή όχι (και αυτή είναι η θλιβερή πραγματικότητα της ελληνικής ποινικής Δικαιοσύνης).

Άρα πρέπει να βρούμε κάποιους καινούργιους θεσμούς για την ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης (όπως ο συμβιβασμός που ισχύει στην Αγγλία ή την Ιταλία) και να μην πιστεύουμε ακατανόητα ότι θα λύσουμε όλα τα προβλήματα μέσα από την προφυλάκιση. Και αυτό πρέπει να γίνει γρήγορα, αφού η εγκληματικότητα αυξάνεται δραματικά στον τόπο μας, όσο δηλαδή αυξάνεται ανεπίτρεπτα και η ανισοκατανομή του πλούτου!

Ποιο είναι το συμπέρασμα; Η παραπάνω υπόθεση αποδεικνύει ότι είναι αδικαιολόγητο να πιστεύουμε ότι τα σοβαρά προβλήματα της ελληνικής ποινικής Δικαιοσύνης θα τα λύσουμε αυξάνοντας ακόμη περισσότερο το ποσοστό των προσωρινών κρατήσεων!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής στο ΑΠΘ.

ΟΙ ΠΡΟΦΥΛΑΚΙΣΕΙΣ

Είναι αδικαιολόγητο να πιστεύουμε ότι τα σοβαρά προβλήματα της ελληνικής ποινικής Δικαιοσύνης θα τα λύσουμε αυξάνοντας ακόμη περισσότερο το ποσοστό των προσωρινών κρατήσεων!