Υποψήφιος Έκθεση

Επιλεγμένα θέματα για τους υποψήφιους μαθητές Θετικής, Τεχνολογικής και Θεωρητικής Κατεύθυνσης της Γ 9 τάξης Ενιαίου Λυκείου.

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ
Δύο επιστήμονες, ο Ι. Τσιάντης, καθηγητής Παιδοψυχιατρικής, και η αναπληρώτρια καθηγήτρια Εγκληματολογίας Βάσω Αρτινοπούλου, μίλησαν στην «Ε» και έδωσαν τις δικές τους τεκμηριωμένες απαντήσεις στο ερώτημα τι οδηγεί τους νέους στην παραβατικότητα. Και οι δύο συμφωνούν ότι σημαντικό ρόλο στο να προλάβουμε ανησυχητικά φαινόμενα στη νεανική παραβατικότητα παίζει η πρόληψη.

Η πλήρης έλλειψη υπηρεσιών για μέριμνα των ανήλικων παραβατών στη χώρα μας είναι, κατά τον κ. Τσιάντη, το σημαντικότερο πρόβλημα που υπάρχει αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα και αφορά την παραβατικότητα των ανηλίκων, που, όπως λέει, ως πρόβλημα υπάρχει, αλλά δεν είναι τόσο σο βαρό όσον αφορά τη φύση των αδικημάτων.

Ο καθηγητής επισημαίνει ότι η νομοθεσία που υπάρχει στη χώρα μας δίνει τη δυνατότητα να προσφερθούν τα μέτρα μέριμνας, αλλά υστερούμε στο δίκτυο υπηρεσιών και κυρίως στο θέμα της υπηρεσίας επιμελητών ανηλίκων, στο θέμα της βοήθειας του ίδιου του ανήλικου παραβάτη και των οικογενειών του και επίσης στο θέμα πρόληψης στην πολύ πρώιμη ηλικία γιατί γενικά στην Ελλάδα υπάρχει μια τεράστια έλλειψη στις υπηρεσίες πρωτοβάθμιας περίθαλψης σε σχέση με την πρόληψη σε θέματα ψυχοκοινωνικής διαταραχής.

Η οικογένεια είναι, κατά τον καθηγητή, ο θεσμός αυτός που παίζει το σημαντικότερο ρόλο στην πρόληψη. Για το λόγο αυτό υποστηρίζει ότι πρέπει να υπάρχουν καλά στελεχωμένες με κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό κοινωνικές υπηρεσίες, κατάλληλα οργανωμένες και στελεχωμένες παιδοψυχιατρικές υπηρεσίες, οι οποίες πρέπει να συνδέονται με τις υπηρεσίες πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης, ευαισθητοποίηση και εκπαίδευση των εκπαιδευτικών σε θέματα ψυχοκοινωνικής υγείας του παιδιού, του εφήβου και της οικογένειας.

Γιατί ένα παιδί παραβατεί; Σύμφωνα με τον κ. Τσιάντη, όπως έχουν δείξει έρευνες και σε άλλες χώρες η παραβατικότητα, που στην Ελλάδα μέχρι στιγμής τουλάχιστον είναι ήπια, συνδέεται πάρα πολύ με χρήση ουσιών, με μαθησιακές δυσκολίες, με προβλήματα ψυχικής υγείας. Επίσης σε παιδιά παραβατικά παρατηρείται πολύ συχνά κατάθλιψη.

Εάν, λοιπόν, έχεις έναν νέο που είναι καταθλιπτικός (μένει άπλυτος, δεν πάει σχολείο γιατί βαριέται, δεν βγαίνει έξω) και δεν το έχεις πάρει είδηση, μπορεί να εμφανίσει και μια παραβατική συμπεριφορά ή και να συνυπάρχει με παραβατικότητα. Αυτό το παιδί εάν δεν μπορέσει να βρει στήριγμα από την οικογένειά του, θα αναζητήσει στήριξη και υποστηρίγματα έξω από την οικογένεια, όπως ομάδες που ανήκουν σε υποκουλτούρες (υποομάδες που κάνουν χρήση ουσιών, που έχουν μικρές συμμορίες), άτομα που θα τον ψευτοϋποστηρίξουν αρχικά, αλλά στη συνέχεια θα τον χρησιμοποιήσουν οργανώνοντας τον στη συμμορία ή και χρησιμοποιώντας τον για διακίνηση ναρκωτικών.

Γιατί στη χώρα μας η παραβατικότητα των νέων είναι ήπιων μορφών συγκριτικά με το εξωτερικό; Μια πιθανή ερμηνεία, κατά τον καθηγητή, είναι επειδή οι δεσμοί της οικογένειας σε αρκετές περιπτώσεις παραμένουν ισχυροί και η οικογένεια σ’ ένα μεγάλο ποσοστό συνεχίζει ν’ αποτελεί ασφαλή βάση για τα παιδιά. Στην Αγγλία και σε κάποιες άλλες χώρες οι δεσμοί με την οικογένεια σπάνε από πολύ νωρίς και γενικά υπάρχει μια τάση να σπρώχνουν τους εφήβους να ανεξαρτητοποιηθούν και να φύγουν από την οικογένεια πριν εκείνοι είναι έτοιμοι. Βέβαια-όπως επισημαίνει ο καθηγητής- και στη χώρα μας έχουμε πλέον φαινόμενα ανησυχητικά, γεγονός που δείχνει ότι η υφή της ελληνικής οικογένειας αλλάζει, οι δεσμοί διασπώνται περισσότερο, η οικογένεια στις μεγάλες πόλεις είναι απομονωμένη κοινωνικά, εργάζονται και οι δύο γονείς, η μητέρα αποχωρίζεται από πολύ νωρίς τα παιδιά, τα υποκατάστατα φροντίδας που έχουμε (παιδικοί σταθμοί, που μερικές φορές δεν λειτουργούν ικανοποιητικά, τηλεόραση, που λειτουργεί ως υποκατάστατο μητέρας, ή διάφορες νταντάδες που μπορεί να μην έχουν κατάλληλη προσωπικότητα) δεν είναι ό,τι καλύτερο και επομένως αρχίζει και η ελληνική οικογένεια να μοιάζει, ιδίως στις πόλεις, με αυτές που βλέπουμε και στο εξωτερικό.

Ένα άλλο επίσης σημαντικό στοιχείο, κατά τον κ. Τσιάντη, είναι ότι τα τελευταία χρόνια υπάρχει αύξηση στα ζητήματα σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης της τάξης του 200%. Παρατηρείται μια αύξηση της κοινωνικής παθολογίας, δηλαδή έχουμε πιο πολλές παραβατικότητες, έχουμε πιο πολλά προβλήματα στις σχέσεις των ανθρώπων.

Όλα αυτά έχουν αποτέλεσμα να ωθούνται τα παιδιά στην παραβατικότητα.

Όχι στην ιδρυματική μεταχείριση των ανήλικων παραβατών, λέει η εγκληματολόγος Βάσω Αρτινοπούλου και υποστηρίζει ότι το στίγμα του εγκλεισμού και η απόδοση της ταυτότητας του εγκληματία σε ανήλικους παραβάτες τους ακολουθεί σε όλη τους τη ζωή και συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας εγκληματικής καριέρας.

Αναδρομικές έρευνες σε δείγμα ενηλίκων δείχνουν ότι ελαφρές παραβατικές συμπεριφορές που δε στιγματίστηκαν ως εγκληματικές και δεν επέσυραν την επίσημη κοινωνική αντίδραση ήταν εντελώς παροδικές και δεν επηρέασαν τη μετέπειτα ζωή των ανηλίκων. Αντίθετα, έρευνα σε δείγμα ενήλικων εγκλείστων σε συγκεκριμένη φυλακή της χώρας μας, καταδίκων για σοβαρές εγκληματικές πράξεις, έδειξε ότι στην πλειονότητα τους υπήρξαν μακρόχρονα έγκλει στοι ανήλικοι παραβάτες.

Η καθηγήτρια προτείνει την εφαρμογή εναλλακτικών τρόπων παρέμβασης και μεταχείρισης των ανήλικων παραβατών, την εφαρμογή προγραμμάτων κοινωφελούς εργασίας ή άλλων σε τοπικό κυρίως επίπεδο. Για παράδειγμα, όπως αναφέρει η κ. Αρτινοπούλου, θα ήταν πολύ πιο αποδοτικό και ωφέλιμο για έναν ανήλικο ο οποίος έβλαψε (κλοπή, απόπειρα ληστείας, ελαφρές σωματικές βλάβες) άτομο τρίτης ηλικίας να υπηρετήσει προσφέροντας τις υπηρεσίες του για ένα διάστημα σε οίκο ευγηρίας, βιώνοντας από κοντά τα προβλήματα αυτής της ηλικίας, το σωματικό και ψυχικό πόνο των ανθρώπων αυτών και κατανοώντας τελικά το κακό ή τη ζημιά που προξένησε στο θύμα, παρά να εγκλειστεί σε φυλακή ανηλίκων. ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΥΠΟ
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Α. Να γραφεί η περίληψη του κειμένου (130 λέξεις)

Β. Παραγωγή λόγου:

«Με αφορμή την ανάρμοστη συμπεριφορά που επέδειξαν κάποιοι μαθητές του σχολείου σας και την τιμωρία που τους επιβλήθηκε, διοργανώνεται από το σύλλογο διδασκόντων συζήτηση στην αίθουσα εκδηλώσεων με θέμα την αναγκαιότητα ύπαρξης και επιβολής ποινών στο χώρο του σχολείου, προκείμενου να διασφαλιστεί η ομαλή του λειτουργία.

Ως εκπρόσωπος του δεκαπενταμελούς συμβουλίου να καταθέσετε τις απόψεις σας σχετικά με το ρόλο και την αποτελεσματικότητα των σχολικών ποινών».

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο παραθέτει τις απόψεις ειδικών σχετικά με τα αίτια της νεανικής παραβατικότητας και την πεποίθησή τους για τον καθοριστικό ρόλο της πρόληψης. Επισημαίνεται ότι το πρόβλημα είναι ήπιας μορφής στην ελληνική κοινωνία εξαιτίας του ισχυρού δεσμού μεταξύ των μελών της οικογένειας. Τονίζεται όμως η ευθύνη που αυτή φέρει καθώς αδυνατεί να στηρίξει τους νέους και τους ωθεί στην ένταξη σε υποομάδες. Το πρόβλημα επιτείνεται από τη χρήση ουσιών, τις μαθησιακές δυσκολίες, την όξυνση των φαινομένων κοινωνικής παθογένειας. Ανησυχητικό ωστόσο είναι το γεγονός πως σταδιακά στα αστικά κέντρα αλλάζει η δομή και ο τρόπος λειτουργίας της οικογένειας με δυσάρεστες συνέπειες για τους εφήβους. Τέλος, με αφορμή αποτελέσματα ερευνών προτείνεται η αποφυγή εγκλεισμού των ανήλικων παραβατών σε σωφρονιστικά ιδρύματα εφόσον αυτά λειτουργούν ως σχολεία εγκληματικότητας και η εφαρμογή εναλλακτικών τρόπων παρέμβασης.

Β. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ Επικοινωνιακό πλαίσιο: πρόκειται για εισήγηση- επομένως απαιτείται προσφώνηση και αποφώνηση του ακροατηρίου.

Ρόλος σχολικών ποινών.

Η ύπαρξη και η επιβολή ποινών κρίνεται απαραίτητη προκειμένου να διασφαλιστεί η ομαλή λειτουργία του σχολεί ου.

Το σχολείο, όπως και κάθε κοινωνικό σύνολο διέπεται από κανόνες που ρυθμίζουν τη συμπεριφορά των μελών του και προβλέπει ποινές για όσους δε συμμορφώνονται σε αυτούς.

Στόχος της ποινής είναι να θέτει όρια, να εθίζει τους μαθητές στο σεβασμό των κανόνων που ισχύουν και να συμπεριφέρονται υπεύθυνα και ώριμα. Με την πειθαρχία αποτρέπεται η ανάρμοστη συμπεριφορά και διασφαλίζεται η ομαλή λειτουργία της σχολικής κοινότητας.

Η πειθαρχία είναι απαραίτητο στοιχείο μέσα στη σχολική τάξη ώστε να διασφαλιστεί η μαθησιακή ατμόσφαιρα που είναι απαραίτητη για τη διδασκαλία κα τη μάθηση αλλά και γενικότερα έξω από την τάξη στη σχολική ζωή. Σχετίζεται άμεσα με το έργο της αγωγής, με την κοινωνικοποίηση των μαθητών και την εσωτερίκευση από αυτούς αρχών και αξιών που θα τους βοηθήσουν να συγκροτήσουν την προσωπικότητά τους, να αποκρυσταλλώσουν ηθικά κριτήρια και να ενταχθούν στο κοινωνικό σύνολο ομαλά και δημιουργικά.

Ωστόσο οι ποινές δεν πρέπει να αποτελούν την εύκολη λύση.

Συχνά, η ανάρμοστη συμπεριφορά των μαθητών ωφελείται σε βαθύτερα αίτια τα οποία είναι μάταιο να επιχειρούμε να τα αντιμετωπίσουμε με την επιβολή κυρώσεων. Η προβληματική επικοινωνία μεταξύ γονέων παιδιών αλλά και εκπαιδευτικών μαθητών, οι ενδοοικογενειακές συγκρούσεις, η έλλειψη ενδιαφέροντος για το μάθημα, η απουσία συνεργατικού κλίματος μέσα στη σχολική τάξη είναι μερικοί από τους λόγους που ωθούν τους μαθητές στην εκδήλωση αρνητικής συμπεριφοράς.

Οι φορείς της εκπαίδευσης έχουν χρέος να αντιμετωπίσουν τους παράγοντες που ευθύνονται για την αρνητική συμπεριφορά με άλλα μέσα και όχι με την επιβολή κάποιας ποινής. Αντί για τον εκφοβισμό είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείται ο διάλογος, να γίνεται αναφορά στις επιπτώσεις που θα έχει η ανάρμοστη συμπεριφορά στο μαθητή, να παρέχονται δυνατότητες δημιουργικής έκφρασης των μαθητών και φυσικά να είναι εφικτή η στελέχωση της εκπαίδευσης με ειδικούς επιστήμονες.

Δεν πρέπει επίσης να λησμονούμε ότι η συχνή επιβολή κυρώσεων εκλαμβάνεται από τους μαθητές ως αδικία ή απόρριψη επιφέροντας έτσι αποτελέσματα αντίθετα από τα αναμενόμενα.

Προϋποθέσεις για την αποτελεσματικότητα των ποινών.

Η επιβολή ποινών εγκυμονεί κινδύνους. Ενδεχομένως να προκαλέσει αρνητικά συναισθήματα και να καταστρέψει τις καλές διαπροσωπικές σχέσεις εκπαιδευτικών και εκπαιδευόμενων. Κρίνεται, λοιπόν, αναγκαίο να χρησιμοποιούνται ως έσχατη λύση.

Όταν ο εκπαιδευτικός βρεθεί στη δυσάρεστη θέση να επιβάλει κάποια ποινή, είναι σκόπιμο να τηρούνται κάποιες βασικές αρχές:

– Οι ποινές που προβλέπονται για τους μαθητές που παραβιάζουν κανόνες θα πρέπει να είναι ανάλογες των πράξεων και της εν γένει συμπεριφορά τους. Θετικό είναι να επιβάλλονται εφόσον έχουν προηγηθεί συστάσεις και προειδοποιήσεις.

– Είναι ανεπίτρεπτο να επιβάλονται κυρώσεις χωρίς προηγουμένως να έχει αναλυθεί ο σκοπός της επιβολής τους, χωρίς διάλογο ανάμεσα σε όσους εμπλέκονται και χωρίς παράλληλα παιδαγωγικά μέτρα, προκειμένου να αποτραπεί η επανάληψη της παράβασης.

– Οι προβλεπόμενες ποινές δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως μέσα εκφοβισμού αλλά ως συμφωνημένες συνέπειες μέσω του κανονισμού που επιβάλλονται, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ομαλή λειτουργία του σχολείου.

– Ιδιαίτερα σημαντικό για τους μαθητές είναι η επιβολή ποινών να μη συνδυάζεται με την προσβολή της αξιοπρέπειάς τους. Οι επιπλήξεις είναι σκόπιμο να γίνονται αρχικά κατ΄ ιδίαν και στη συνέχεια, εφόσον δεν υπάρχει συμμόρφωση, δημόσια, πάντοτε όμως με σεβασμό στην προσωπικότητα των μαθητών.

Η εφαρμογή των ποινών δεν πρέπει με κανένα τρόπο να συμβάλει στη δημιουργία ενός αυταρχικού σχολείου που αγνοεί την ψυχολογία της εφηβείας και βασίζεται σε απλές σωφρονιστικές τιμωρητικές πρακτικές. Εκείνο που έχουμε ανάγκη είναι ένα σχολείο που θα αγωνίζεται αδιάλειπτα για την ανάπτυξη στους έφηβους μαθητές μιας αυτόνομης εσωτερικής ηθικής, μιας ηθικής προσωπικών αξιών που θα τους βοηθήσει σε όλα τα επίπεδα της ζωής τους να είναι ολοκληρωμένες πνευματικές προσωπικότητες με ισχυρές αντιστάσεις στις κάθε είδους βλαπτικές συμπεριφορές. ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΙΜΕΛΗΘΗΚΑΝ ΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ
“ ΠΟΛΥΤΡΟΠΟ”