[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Αδικαιολόγητη λογοκρισία

Θα προβάλλεται ολοκληρωμένο το φιλμ του Κώστα Γαβρά για την ιστορία του Παρθενώνα; Ελπίζουμε, αλλά η αρχική λογοκρισία στο φιλμ τούτο εξακολουθεί να έχει το δικό της ιδεολογικό βάρος, γιατί θέτει επώδυνα το βασανιστικό ερώτημα αν είμαστε μια δυτική δημοκρατία, αφού φαίνεται ότι ένα «θρησκευτικό κέντρο» στη χώρα μας επέβαλε κατ΄ αρχήν στον υπουργό Πολιτισμού την περικοπή της σκηνής όπου Χριστιανοί εμφανίζονται να καταστρέφουν τις μετόπες του Παρθενώνα.

Και θα συνδυάσω αυτή την προβληματική με μια άλλη παράδοξη καταγραφή. Δηλαδή, σήμερα ο πνευματικός κόσμος της Αιγύπτου βρίσκεται σε αναστάτωση γιατί ένας φημισμένος λόγιος, ο Sayed al-Qimani, ενώ βραβεύεται για το έργο του από τις κοσμικές αρχές αυτής της χώρας, κατηγορείται για το ίδιο έργο για «αποστασία» και «αίρεση» από διάφορες έξαλλες ισλαμιστικές ομάδες («Εconomist», «Where freedom is still at stake», 6/8/2009).

Και είναι πράγματι παράξενη μια τέτοια λογική για τους πολίτες ενός δυτικού κράτους, γιατί σε αυτήν την Ήπειρο είχαμε ατυχώς ανιχνεύσει την έννοια της αίρεσης πριν από πολλούς αιώνες, όταν οι Ισπανοί ιεροεξεταστές έριχναν τους πολιτικά διαφωνούντες στην πυρά.

Όμως πίσω από τέτοιες ανατριχιαστικές κατηγορίες κρύβεται η δυσκαμψία κάποιων κύκλων του Ισλάμ απέναντι στις διαφορετικές απόψεις, ενώ όλοι γνωρίζουμε ότι η ανεκτικότητα των αντίπαλων αντιλήψεων είναι το χαρακτηριστικό του σύγχρονου πολιτισμένου κόσμου.

Μήπως λοιπόν και η αυθαίρετη περικοπή της παραπάνω σκηνής από το φιλμ του Γαβρά εκφράζει παρόμοια μια τέτοια κοσμοαντίληψη από έναν θρησκευτικό ηγετικό κύκλο, που θέλει να υπαγορεύει στην εκλεγμένη κυβερνητική εξουσία το ποιες απόψεις θα προβάλλονται στη δημόσια σφαίρα;

Και επί της ουσίας του θέματος για να είμαστε δίκαιοι θα πρέπει να αναφέρω ότι επιστημονικά έχουν υποστηριχθεί ποικίλες απόψεις για τις βάρβαρες καταστροφές που έγιναν στον Παρθενώνα.

Άλλοι υποστηρίζουν με βεβαιότητα ότι η αλλοίωση στις μετόπες του μνημείου ήταν πράξη των Χριστιανών κατά τη μετατροπή του σε- χριστιανική- εκκλησία («Ιστορία του Βυζαντίου», Οξφόρδη, 2006).

Άλλοι λένε ότι οι επαχθείς αυτές πράξεις έγιναν από Χριστιανούς, μαζί όμως με Μουσουλμάνους («Ηurvit- Faville», Τhe Αthenian Αcropolis, 1998, 169-170).

Άλλοι αναφέρουν ότι οι αυτουργοί αυτών των βδελυρών ενεργειών ήταν οι Λατίνοι κυρίαρχοι της Αθήνας την περίοδο 1205 έως 1456 («Α. Κaldellis», Τhe Christian Ρarthenon, 2009, 42). Όπως και να έχει το πράγμα, είναι σαφές ότι ο Γαβράς στο φιλμ του υιοθέτησε μια εκδοχή για τις καταστροφές του Παρθενώνα, που πάντως υποστηρίζεται από εκπροσώπους της επιστήμης (αν ο σκηνοθέτης με τη μορφή των ρασοφόρων υπονοούσε μόνο τους Χριστιανούς)! Επομένως, δεν συνιστά μια αδικαιολόγητη πράξη λογοκρισίας η περικοπή της σχετικής σκηνής, γιατί προφανώς μια θρησκευτική ελίτ δεν ήθελε να περάσει ένα αρνητικό μήνυμα στη σημερινή ελληνική κοινωνία σε σχέση με το παρελθόν του Χριστιανισμού (έστω και αν υπάρχουν και άλλες εκδοχές);

Και δεν αποτελεί ιδεολογικό ολίσθημα το ότι ο υπουργός του Πολιτισμού αποδέχθηκε μια τέτοια παρέμβαση στον άνθρωπο στον οποίο η ελληνική Πολιτεία είχε αναθέσει τη σύντομη σκιαγράφηση της ιστορίας του Παρθενώνα;

Και η άποψη τούτη αρχίζει να έχει μεγαλύτερη βασιμότητα, αν σκεφθεί κανείς ότι και στο παρελθόν οι ίδιοι θεολογικοί κύκλοι- με τη συναίνεση πολλών πολιτικών και από τα δύο μεγάλα κόμματα- ήθελαν το χριστιανικό θρήσκευμα να αναγράφεται στις αστυνομικές ταυτότητες (σε αντίθεση με αυτά που πίστευε ο σημερινός Αρχιεπίσκοπος και ξεχνώντας ανιστόρητα αυτό που έλεγε ο Καντ, ότι δηλαδή η πίστη δεν έχει ανάγκη από αποδείξεις)!

Κατά συνέπεια, εν όψει όλων αυτών, μπαίνει το αγωνιώδες ερώτημα αν είμαστε τελικά ένα πραγματικό δυτικό κράτος, όπου η θρησκεία έχει μια μη πολιτική θέση, γιατί σε αυτά τα γεωγραφικά μήκη, όπως λέει και ο διάσημος Γερμανός φιλόσοφος Ηabermas, η εικόνα ενός προέδρου λ.χ. που συνδέει τις πολιτικές του αποφάσεις με μια θεϊκή αποστολή είναι αδιανόητη («Ηabermas», Η διάσπαση της Δύσης).

Ποιο είναι το συμπέρασμα; Η αρχική περικοπή κάποιων σκηνών από το φιλμ του Γαβρά θέτει ξανά το ζήτημα αν είμαστε πράγματι ένα δυτικό κοινοβουλευτικό καθεστώς με την πραγματική σημασία του όρου!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ

ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ

Προφανώς μια θρησκευτική ελίτ δεν ήθελε να περάσει ένα αρνητικό μήνυμα στη σημερινή ελληνική κοινωνία σε σχέση με το παρελθόν του Χριστιανισμού