Ημερολόγιο Συνόρων Ένα κορίτσι από τη Χώρα που δεν υπάρχει πια

Τη Βέσνα Μάριτς τη συνάντησα για πρώτη φορά φέτος στο Λονδίνο, όταν παρουσιάζαμε και οι δύο τα βιβλία μας στο Southbank. Το βιβλίο της Βέσνα μιλά επίσης για σύνορα
ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΙ το προσωπικό της ταξίδι από τη Χώρα που δεν υπάρχει πια, τη Γιουγκοσλαβία, στη νέα της πατρίδα, τη Μεγάλη Βρετανία. Η Βέσνα γεννήθηκε στο Μόσταρ το 1976. Τότε που οι Γιουγκοσλάβοι ταξίδευαν ελεύθερα σε όλο τον κόσμο. Τότε που οι μαθητές, σαν τη Βέσνα, τραγουδούσαν τη δόξα του συντρόφου Τίτο, άκουγαν στο γιουγκοσλαβικό ραδιόφωνο τις ροκ μπαλάντες του Βijelo Dugme και τους αγγλικούς στίχους που τραγουδούσε η Vera Lynn: «Θα υπάρχουν χιονοπούλια εκεί πέρα/ στα βράχια του Ντόβερ/ Αύριο, περίμενε και θα δεις…». Τότε που η Γιουγκοσλαβία αποτελούσε το σύμβολο ενός σοσιαλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο και την τελευταία πολυπολιτισμική χώρα στα Βαλκάνια.

●●●

ΠΙΟ ΤΡΑΓΙΚΗ ειρωνεία από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας δύσκολα βρίσκεις στη νεώτερη ιστορία της Ευρώπης. Τη στιγμή που έπεφτε το Τείχος του Βερολίνου και τα σύνορα στις κομμουνιστικές χώρες, οι Γιουγκοσλάβοι βάλθηκαν να χτίσουν αιματηρά σύνορα μεταξύ τους. Άνθρωποι που ζούσαν, έκλαιγαν και γλεντούσαν μαζί για δεκαετίες, που μιλούσαν την ίδια γλώσσα, βάλθηκαν να αποδείξουν ότι δεν έχουν καμία απολύτως σχέση ο ένας με τον άλλον. Η Βέσνα περιγράφει αυτή τη μετάβαση με τα αθώα, ανήσυχα μάτια ενός έφηβου κοριτσιού. Περιγράφει το πώς βλέπει για πρώτη φορά τις σκηνές του πολέμου στην τηλεόραση. Τους ελεύθερους σκοπευτές του Κάρατζιτς να δολοφονούν δύο γυναίκες σε γέφυρα στο Σαράγεβο σηματοδοτώντας έτσι την έναρξη του πολέμου. Για το πώς, παρ΄ όλα αυτά, κανείς δεν πιστεύει ότι θα γίνει πόλεμος. Όλοι λένε ότι πρόκειται για κάποια φασαρία που θα τελειώσει γρήγορα. Οι νέοι συνεχίζουν να ακούνε τα τραγούδια της Vera Lynn και Μetallica. Να γράφουν ρομαντικά, ερωτικά, συνθήματα στους τοίχους των πολυκατοικιών: «Η Βέσνα αγαπά τον Σρντιάν». Μετά, όλα αυτά εξαφανίζονται εν μια νυκτί. Τα χιονοπούλια αντικαθίστανται με όλμους. Τα ρομαντικά, ερωτικά συνθήματα στους τοίχους γίνονται χυδαία λόγια και θανάσιμες απειλές: «Γαμημένοι Ισλαμο-Καθολικοί, θα συντρίψουμε τα κρανία σας», «Γαμημένοι Σέρβοι, ο εθνικός σας ποιητής ο Νιέγκο πέθανε από σύφιλη, γιατί γαμούσε πρόβατα». Το Μόσταρ πήρε φωτιά, γέμισε με πτώματα νεαρών και ηλικιωμένων. Οι Σέρβοι ενάντια στους Κροάτες. Οι Κροάτες ενάντια στους Μουσουλμάνους. Όλοι εναντίον όλων. Ο πατέρας της Βέσνα είναι Κροάτης. Η μητέρα της Σέρβα. Το μόνο που θέλουν είναι να βγάλουν τα παιδιά τους, τη Βέσνα και την αδελφή της, έξω από αυτό το αιματηρό τρελοκομείο.

●●●

ΤΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ του 1992, μια φιλανθρωπική ομάδα Βρετανών φθάνει στο Μόσταρ, για να βγάλει κάποιους κατοίκους έξω από τη φωτιά του πολέμου. Η Βέσνα, μαζί με μια ομάδα ενηλίκων, γυναίκες και άνδρες, είναι ανάμεσα στους τυχερούς. Στο βιβλίο της, χρόνια μετά, περιγράφει το ταξίδι προς το άγνωστο, τα τραγικοκωμικά στιγμιότυπα, τα κουτσομπολιά, την καπνιστική τους μανία και την τραγική τους ζωή, το βλέμμα των Βρετανών ευεργετών τους, γεμάτο οίκτο, το βλέμμα των προσφύγων, υπερήφανο, μέχρι θανάτου, το βλέμμα του Βαλκάνιου… Η Βέσνα φθάνει στη Μεγάλη Βρετανία με το κομβόι των προσφύγων. Εκεί πρέπει τώρα να αρχίσουν τη ζωή τους από το μηδέν. Ενώ τσακώνονται για το ποιος θα πάρει περισσότερα μεταχειρισμένα ρούχα στη σκοτεινή γωνιά μιας εκκλησίας, οι πρόσφυγες θυμούνται πως στο σπίτι τους είχαν τα πάντα: ρούχα, αυτοκίνητα, ηλεκτρική σκούπα, έναν πράσινο κήπο, μια ναζιάρα γάτα, ένα ανθρώπινο μέλλον. Όλα αυτά όμως είναι παρελθόν πλέον. Τώρα έγιναν απλά πρόσφυγες που πρέπει να περιμένουν τα χαρτιά τους, να περάσουν από συνεντεύξεις, να μετράνε τα λιγοστά τους χρήματα στην Αγγλία και τους νεκρούς τους στη Βοσνία…

●●●

Η ΒΕΣΝΑ πιστεύει πως θα επιστρέψει στο δικό της Μόσταρ σε μερικές εβδομάδες, το πολύ μερικούς μήνες. Πιστεύει ότι σε μερικές εβδομάδες, το πολύ μερικούς μήνες, η Γιουγκοσλαβία θα είναι ξανά αυτή που ήταν παλιά. Μια χώρα γεμάτη γλεντζέδες, ωραίες παραλίες, αστείες ιστορίες, ήλιο, απατεώνες και μεικτούς γάμους. Η Βέσνα πάσχει από νοσταλγία για το σπίτι της. Μέχρι που μια μέρα παίρνει ένα γράμμα από τον αλκοολικό πατέρα της: «Αγαπημένη μου κόρη. Σου συμπεριφέρεται καλά η Αγγλία; Η μαμά μού είπε ότι πάσχεις από νοσταλγία. Σε παρακαλώ, μην είσαι χαζή. Εδώ είναι τρελοκομείο. Όλμοι πέφτουν από παντού και καταστρέφουν τα πάντα. Τι θα κάνεις εδώ; Πήγα να δω τον κ. Μπόσκο τις προάλλες. Τον γνωστό ζωγράφο που έχουμε στη γειτονιά. Μου είπε ότι δεν έμεινε τίποτα για να ζωγραφίσει. Βλέπει μόνο εφιάλτες με νεκρούς και τραυματίες. Κάποτε ζωγράφιζε υπέροχους πίνακες. Τώρα έχει κρεμάσει ένα λευκό, άδειο καναβάτσο στη μέση του δωματίου. Η πόλη μας είναι ήδη χωρισμένη. Εσύ έχεις μια κανονική ζωή εκεί. Τα παιδιά της ηλικίας σου δεν πάνε πια στο σχολείο εδώ. Όλοι καθόμαστε μέρα- νύχτα στα καταφύγια. Να είσαι καλά αγάπη μου, και μην έχεις καμία νοσταλγία». Πρόσφυγας είναι αυτός που οι πατρίδες των άλλων τού συμπεριφέρονται καλύτερα από τη δικιά του…

●●●

Η ΒΕΣΝΑ προσπαθεί να ενταχθεί στη νέα πατρίδα. Να μάθει τη γλώσσα, ρουφώντας λέξεις και εκφράσεις, σαν σφουγγάρι. Προσπαθεί να χτίσει μια καινούργια ζωή και περιμένει τα χαρτιά της. Όταν ο πατέρας της πεθαίνει, δεν μπορεί να πάει στην κηδεία του. Δεν μπορεί να ταξιδέψει εκτός Μεγάλης Βρετανίας γιατί δεν έχει χαρτιά. Η Βέσνα μεγαλώνει, ερωτεύεται, τρομάζει, ωριμάζει, ταξιδεύει σε άσχημες βρετανικές κωμοπόλεις και σε ωραίες λίμνες, νοσταλγεί τον ήλιο και συνηθίζει τη βροχή, σπουδάζει, προσπαθεί να πλάσει μια καινούργια μνήμη, κυνηγημένη από το φάντασμα της παλιάς της χώρας, που δεν υπάρχει πια αλλά είναι πάντα μαζί της. Τη φέρνουν οι καινούργιοι πρόσφυγες που μπόρεσαν να βγουν από την τρέλα του πολέμου και έρχονται να ζητήσουν άσυλο. Τέσσερα χρόνια μετά την άφιξή της στη Μεγάλη Βρετανία, ο ταχυδρόμος, πολωνικής καταγωγής, χτυπά την πόρτα της. «Δεσποινίς, έχετε έναν φάκελο από τη Βασίλισσα». Η Βέσνα ανοίγει τον φάκελο. «Αγαπητή Δεσποινίς Μάριτς, η Μεγάλη Βρετανία σάς αναγνωρίζει την ιδιότητα του πρόσφυγα. Σε τέσσερα χρόνια έχετε το δικαίωμα να γίνετε Βρετανή πολίτις». Ξαναδιαβάζει το γράμμα. Το φιλάει. Σκούζει από τη χαρά της, τόσο δυνατά που τρομάζει τη γάτα της. Πρόσφυγας είναι αυτός που η ζωή του εξαρτάται από ένα κομμάτι χαρτί, μια σφραγίδα, μια υπογραφή… Πολλές ιστορίες μέσα σε μία
Το αυτοβιογραφικό βιβλίο της Βέσνα Μάριτς είναι πολλές ιστορίες μέσα σε μία. Πικρές και αστείες, τραγικές και τρυφερές, έξυπνες και συγκινητικές.

Γραμμένες με ελαφρύ χέρι και βαριά καρδιά. Η Βέσνα είναι τώρα Βρετανή πολίτις. Γράφει βιβλία, ταξιδεύει και ετοιμάζει ταξιδιωτικούς οδηγούς για τον Lonely Ρlanet. Χάρη στο βρετανικό της διαβατήριο δεν είναι υποχρεωμένη να στηθεί σε ταπεινωτικές ουρές για μια βίζα. Αντίθετα με τους πρώην συμπατριώτες της που μετρούν ακόμα τις αμέτρητες πληγές του πολέμου. Εκείνοι, συχνά, προσπαθούν να βρουν μια βίζα, για να την κάνουν από μια χώρα που κάποτε αποτελούσε το καμάρι τους και σήμερα μετρά ακόμα μίση και ομαδικούς τάφους. Οι περισσότεροι που έφυγαν σαν τη Βέσνα δεν επέστρεψαν ποτέ. Δεν επέστρεψε ο Ντράγαν, που στο Μόσταρ ήταν ερωτευμένος με την «Κυρία που δεν έβγαινε ποτέ από το σπίτι της»… Δεν επέστρεψε η Γκορντάνα, που κόντεψε να δείρει τον Βρετανό ταμία για να της δώσει όλο το επίδομα του πρόσφυγα που δικαιούταν. Δεν επέστρεψε ο Ζλάτκο, ο πιο υψηλός πρόσφυγας από τη Βοσνία, που έφυγε από εκεί κρυμμένος στο πορτ-μπαγκάζ ενός αυτοκινήτου (ένας θεός ξέρει πώς χώρεσε). Μια μέρα, η ελπίδα θα επιστρέψει ξανά σε αυτά τα μέρη. Θα χρειαστούν όμως χρόνια πολλά. Μια χώρα μπορείς να τη διαλύσεις μέσα σε μερικές εβδομάδες. Για να την χτίσεις, όμως, χρειάζονται γενιές ολόκληρες…

LΙΝΚ:

http://gazikapllani.blogsspot.com