Οι άλλοι πρωταγωνιστές Εσείς τι λέτε κύριε καθηγητά;

Προχωρούσα έξω από την Πάντειο- έτσι τη λέγαμε στα νιάτα μας- τη μέρα που «μέσα» ψήφιζαν οι καθηγητές. Μια μικρή ομάδα ανδρών των ΜΑΤ παραφύλαγε στην κάτω γωνία. Μια κυρία φώναξε από μακριά το όνομά μου. Όχι φιλικά όμως. Μάλλον επιτακτικά. Μια μεγάλη κυρία που θα στοιχημάτιζα ότι ανήκει σε παλαιοημερολογίτικη οργάνωση. Ένας μαραμένος κότσος «υπέγραφε» το συμπέρασμά μου. Τη συνέχεια τη φαντάζεσθε.

Γιατί εκείνο και γιατί το άλλο. Εν ολίγοις είχε παράπονα από τα ΜΜΕ για την «κατάσταση στην παιδεία». Αν δεν ήταν Κυριακή ούτε θα ξεμυτού- σε σε αυτόν τον δρόμο. Της έδωσα διαβεβαιώσεις ότι «κάτι θα κάνουμε» και το έβαλα στα πόδια. Η ζωηρή κοπέλα που συνάντησα στην ουρά του θεάτρου, δύο στενά πιο κάτω, είχε και αυτή τις ίδιες «απαιτήσεις». Να γίνει «κάτι» για την Παιδεία.

Την υπολόγισα φοιτήτρια στην Αρχιτεκτονική ή στην Καλών Τεχνών. Την περιεργάσθηκα αλλά δεν τη ρώτησα. Ένας κύριος που άκουσε τις παραινέσεις της κοπέλας κούνησε υποστηρικτικά το κεφάλι του. Εξαφανίστηκα. Τι να τους έλεγα άλλωστε;

Σιγά σιγά η Παιδεία μεταμορφώνεται σε «Κυπριακό». Όλοι καλούν τους άλλους να κάνουν κάτι και όλοι κουνάνε απογοητευμένοι το κεφάλι. Αργά το βράδυ όταν επέστρεψα σπίτι κατέφυγα στον φάκελο με τα αποκόμματα. Έναν άσπρο φάκελο που χάσκει στην τσάντα μου, φορτωμένος με όλα τα σημαντικά που σκίζω από εφημερίδες και περιοδικά. «Το πρόβλημα στα ΑΕΙ είναι οι καθηγητές. Παρασκευάς Παρασκευόπουλος». Εσείς τι λέτε κύριε καθηγητά;


Ο εκσυγχρονιστής

Έχει γεννηθεί στην Αίγυπτο, γι΄ αυτό ίσως μερικοί φίλοι του τον φωνάζουν «κοσμοπολίτη». Αυτός για να τους επιβεβαιώσει ταξιδεύει συνεχώς μετέχοντας σε όσες περισσότερες ευρωπαϊκές ερευνητικές ομάδες μπορεί. Στα νιάτα του υπήρξε διευθυντής του «Θούριου», του περιοδικού του Ρήγα Φεραίου, και πριν από λίγα χρόνια συνεργάστηκε με την κυβέρνηση Σημίτη. Είναι ιδρυτικό μέλος της Πρωτοβουλίας πανεπιστημιακών για την αναβάθμιση του Δημοσίου Πανεπιστημίου, και στέλεχος της Κίνησης Πανεπιστημιακής Αναβάθμισης.

Η ευθύνη των καθηγητών
Οι καθηγητές δεν είναι ένας. Ο καθένας έχει τη δική του ευθύνη. Πολλοί έχουν ανεχθεί την ακύρωση του ρόλου του Πανεπιστημίου. Οι συντεχνίες όμως και οι κλίκες δεν είναι γενικευμένα φαινόμενα όπως υποστηρίζουν κάποιοι.

Άσυλο
Ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης, ένας καθηγητής που αγωνίστηκε για την αναγέννηση του ελληνικού πανεπιστημιακού συστήματος- που δυστυχώς «έφυγε» νωρίς- συνήθιζε να λέει πως «το κλειστό πανεπιστήμιο είναι ένα νεκρό πανεπιστήμιο». Τα φαινόμενα βίας πάντως ακυρώνουν μια από τις βασικές αποστολές του πανεπιστημιακού θεσμού, που είναι ασφαλώς η ελεύθερη διακίνηση των ιδεών.

Αξιολόγηση καθηγητών
Ίσως και εκ του πονηρού, καλλιεργείται μια παρεξήγηση: η αξιολόγηση των καθηγητών γίνεται, με υποχρεωτικό τρόπο, σε κάθε βαθμίδα της εξέλιξής του και σε πολλές περιπτώσεις με υψηλές απαιτήσεις, σχεδόν εφάμιλλες των διεθνών προδιαγραφών. Ως αποτέλεσμα, η στάθμη των υποψηφίων (ιδίως των νεώτερων) έχει σαφώς βελτιωθεί. Επομένως, η συζήτηση για την αξιολόγηση αναφέρεται σήμερα κυρίως στο έργο των εκπαιδευτικών και ερευνητικών μονάδων των σχολών και κυρίως στην αναζήτηση εκείνων των διαδικασιών που θα διασφαλίζουν τη βελτίωση της λειτουργίας τους, την ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης και του παραγόμενου ερευνητικού έργου. Ιδιωτικά πανεπιστήμια
Η αναβάθμιση του δημόσιου πανεπιστημιακού συστήματος θα έπρεπε να είναι η άμεση προτεραιότητα. Τα τελευταία χρόνια εξάλλου έγινε φανερή μια παράδοξη αντινομία. Παρά τα προβλήματά του, την αρνητική περιρρέουσα ατμόσφαιρα, τη φθίνουσα δημόσια εικόνα του και το έλλειμμα μεταρρυθμιστικής πολιτικής, το δημόσιο πανεπιστημιακό σύστημα έχει σήμερα: πολλούς αξιόλογους καθηγητές, ερευνητικές ομάδες που (μέσω διαγωνιστικών διαδικασιών) συμμετέχουν σε σημαντικά ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα, ακαδημαϊκές μονάδες που παίζουν κεντρικό ρόλο στις διευρωπαϊκές ερευνητικές συνεργασίες, ενώ σημαντικά πια τμήματά του διαθέτουν σύγχρονες υποδομές. Χρηματοδότηση
Η σταδιακή σημαντική αύξηση της χρηματοδότησης των πανεπιστημίων θα σηματοδοτήσει μια θεμελιώδη αναπτυξιακή επιλογή της ελληνικής κοινωνίας για να μείνει και να σταθεί στο «κάδρο» των αναπτυγμένων χωρών. Αυτονόητο είναι πως η χρηματοδότηση θα πρέπει να συνδεθεί με τη διασφάλιση της αποτελεσματικής αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων, καθώς και με τις αναγκαίες ανακατανομές στη βάση σαφών επιλογών και προτεραιοτήτων. Πρακτικά μιλώντας, θα πρέπει να προωθηθεί η εισαγωγή ενός νέου απλού και διαφανούς συστήματος κατανομής και διαχείρισης της δημόσιας χρηματοδότησης που θα προβλέπει τη σαφή σύνδεση των δαπανών με στρατηγικές και επιχειρησιακές- λειτουργικές επιδιώξεις καθώς και με τις λειτουργίες και δραστηριότητες κάθε ιδρύματος και κάθε ακαδημαϊκής μονάδας.

Συγγράμματα
Ο στόχος είναι να υπερβούμε τη λογική του συγγράμματος ως της αποκλειστικής πηγής γνώσης. Πρέπει να ενισχυθεί η μαθησιακή διαδικασία που στηρίζεται στην αλληλεπίδραση και στη συνδυασμένη και κριτική αξιοποίηση πολλαπλών πηγών πληροφόρησης και γνώσης. Στη διαδικασία αυτή, η βέλτιστη αξιοποίηση των υφιστάμενων ηλεκτρονικών και διαδικτυακών υποδομών στην υποστήριξη της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι το μέλλον (ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες, ηλεκτρονικά περιοδικά και σύντομα και ηλεκτρονικά βιβλία).

Εισαγωγικές εξετάσεις
Αυτό που βλέπω και δεν θέλω να βλέπω στο μέλλον, είναι το φαινόμενο νέων φοιτητών, σακατεμένων από την αποστήθιση. Θεωρώ λοιπόν, ότι το Λύκειο θα πρέπει να λειτουργεί ως αυτόνομη βαθμίδα, ώστε οι απόφοιτοί του να είναι νέοι άνθρωποι με κριτική στάση, αναγκαίες δεξιότητες και καλό υπόβαθρο γενικής παιδείας.


Η ανεξάρτητη

Οικονομικά και Ναυτιλιακά σπούδασε με τη βοήθεια της γιαγιάς της. Αρκετά χρόνια αργότερα- και αφού έζησε και την εμπειρία της Σορβόννης- όταν πια πήγε στη Χίο για να διδάξει Ναυτιλιακά, «ανακάλυψε» ότι οι ρίζες της γιαγιάς της ήταν από αυτό το νησί. Έγινε λοιπόν «η αγαπημένη των φοιτητών» και στις εκλογές των καθηγητών «κατέβηκε» μόνη της. Για να αποδείξει ότι «μπορούμε και χωρίς τις παρατάξεις». Στις συζητήσεις μας είχε μια μόνιμη απορία. «Γιατί επιλέξατε εμένα; Υπάρχουν τόσοι σημαντικοί καθηγητές».

Η ευθύνη των καθηγητών
Είναι σαν να με ρωτάτε αν οι γιατροί ευθύνονται για το κακό Σύστημα Υγείας. Δεν φταίμε για τα πάντα και δεν φταίμε όλοι το ίδιο. Βεβαίως φταίμε περισσότερο από τους φοιτητές μας οι οποίοι έχουν, αν έχουν, την ελάχιστη ευθύνη.

Άσυλο
Οι νέοι καμιά φορά λειτουργούν παρορμητικά και επιλέγουν λάθος τρόπο να εκφράσουν την αγανάκτησή τους. Το άσυλο είναι άσυλο ιδεών και όταν δεν περιφρουρήσαμε τις ιδέες, είχαμε προβλήματα. Κανείς δεν ανέχεται τη βία σε καμιά της μορφή.

Αξιολόγηση καθηγητών
Θα σας αναφέρω το παράδειγμα της Μ. Βρετανίας. Εκεί τα πανεπιστήμια χρηματοδοτούνται με βάση τις επιδόσεις τους στην αξιολόγηση. Φτάσαμε όμως στο σημείο να συγχωνεύονται ή να διαλύονται τμήματα για να μπορέσουν να περάσουν τα μέλη τους κάτω από την «κατάλληλη μονάδα αξιολόγησης». Η επιστήμη όμως δεν πρέπει να είναι τυποποιημένη, γιατί αλλιώς θα είναι σούπερ μάρκετ.

Ιδιωτικά πανεπιστήμια
Αχρείαστα να είναι. Ο σκοπός μας είναι να αναβαθμίσουμε το δημόσιο πανεπιστήμιο. Στη Μεγάλη Βρετανία πάρα πολλά ιδρύματα χρηματοδοτούν ένα μεγάλο μέρος προσωπικού εκτός του τακτικού προϋπολογισμού. Αυτό σημαίνει ότι αν κάποια κρίση τούς στερήσει προγραμματισμένα έσοδα, για παράδειγμα μεταπτυχιακούς φοιτητές, αυτόματα θα αναγκαστούν να συρρικνώσουν το εκπαιδευτικό δυναμικό.

Χρηματοδότηση
Εγώ διδάσκω σε ένα περιφερειακό πανεπιστήμιο. Το κτίριο που γίνεται το μάθημα είναι προσφορά της τοπικής κοινωνίας, δεν πληροί όμως τις προϋποθέσεις ενός ακαδημαϊκού χώρου. Ο ρόλος της Πολιτείας πρέπει να είναι ενισχυτικός και πόσω μάλλον σήμερα εν μέσω παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Συγγράμματα
Κάποιοι κάνουν λόγο για τη «δικτατορία» του ενός συγγράμματος, εγώ θα μιλήσω για τον «παραλογισμό» των περισσοτέρων. Δεν μπορώ να καταλάβω πώς μπορούμε να θεωρήσουμε έναν φοιτητή ικανό να αξιολογήσει ένα βιβλίο; Θα τα διαβάσει όλα; Ούτε τα συγγράμματα όμως διατίθενται, ούτε όλα τα πανεπιστήμια διαθέτουν επαρκείς βιβλιοθήκες. Η εκπαιδευτική ευθύνη ανήκει στον καθηγητή και όχι στον φοιτητή.


Ο αιρετικός

Θεωρείται ένας από τους κύριους εκφραστές της μεταμοντέρνας ιστοριογραφίας. Πήρε ξεκάθαρη θέση υπέρ του βιβλίου Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού και πρόσφατα- με αφορμή την επέτειο από την καταστροφή της Σμύρνης- αρθρογράφησε σε τουρκική εφημερίδα ζητώντας περισσότερη κατανόηση των διαφορών. Το ίδιο ζητεί και από τους Έλληνες, όχι μόνο για τα ελληνοτουρκικά αλλά και για τα «ελληνο-ελληνικά». Ταξιδεύει συχνά προωθώντας το ευρωπαϊκό διδακτορικό δίπλωμα. Την πρωτοβουλία των 10 καλύτερων πανεπιστημίων της Ευρώπης να παράσχουν κοινή εκπαίδευση στους ιστορικούς έξω από τα σύνορα κάθε χώρας. Η ευθύνη των καθηγητών
Στο τμήμα μου «χωρούν» 200 φοιτητές. Η κυβέρνηση για να καλοπιάσει τους τρίτεκνους αποφάσισε την ελεύθερη μετεγγραφή των παιδιών τους όπου θέλουν. Έτσι βρεθήκαμε να εκπαιδεύουμε 500 φοιτητές. Από 200 πήγαμε στους 500! Αντιστοίχως τα πανεπιστήμια της περιφέρειας αδειάζουν. Φταίνε λοιπόν οι καθηγητές, αλλά δεν φταίνε για όλα οι καθηγητές. Αυτό είναι μια εξυπνακίστικη απλούστευση.

Άσυλο
Σε μια δημοκρατία, άσυλο πρέπει να είναι όλη η χώρα. Αλλά τώρα πιο άσυλο; Το πρόβλημα όπως τίθεται τώρα είναι η είσοδος της Αστυνομίας στα πανεπιστήμια. Θα μεταφερθούν οι συγκρούσεις από τους δρόμους στους πανεπιστημιακούς διαδρόμους; Χρειάζονται σαφές και αταλάντευτο μέτωπο μη ανοχής των βίαιων κρουσμάτων στο πανεπιστήμιο, αλλά και συγκεκριμένα «μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης» και απεμπλοκής από τον φαύλο κύκλο της βίας.

Αξιολόγηση καθηγητών
Οι περισσότεροι έχουμε υποστεί αξιολόγηση λόγω συμμετοχής σε ευρωπαϊκά προγράμματα. Πολλές φορές είναι μια γραφειοκρατική και χρονοβόρα διαδικασία, αλλά καλύτερα αξιολόγηση παρά άρνηση της αξιολόγησης. Εκείνο που θα πρέπει να προωθήσουμε είναι μια αξιολόγηση λιγότερο τεχνοκρατική, με ποιοτικά χαρακτηριστικά. Αξιολόγηση της ικανότητας αλλαγής και παραγωγής καινοτομικής γνώσης. Και προπαντός διαφάνεια και λογοδοσία προς την κοινωνία. Πού να ακουστούν αυτά στον ορυμαγδό ένθεν κακείθεν;

Ιδιωτικά πανεπιστήμια
Στο πλαίσιο της οικονομικής κρίσης που εισήλθαμε, αυτή η παλιά συζήτηση δεν έχει πλέον νόημα. Ποιος θα κάνει επενδύσεις σε ιδιωτικά πανεπιστήμια; Κάπως σαν ανέκδοτο μου φαίνεται αυτό.

Χρηματοδότηση
Είναι σαφές ότι υποχρηματοδοτούνται τα πανεπιστήμια. Χιλιάδες διδασκόντων πληρώνονται με 500 ευρώ και με καθυστέρηση έως και δύο χρόνια. Ούτε σκλάβοι σε γαλέρα! Αλλά υπάρχει ο φόβος ότι και να ρίξει κανείς περισσότερα χρήματα στο πανεπιστημιακό σύστημα δεν θα έχει καλύτερο αποτέλεσμα, λόγω της σημερινής δομής και νοοτροπίας. Αδιέξοδο και πόλωση ανάμεσα σε αυτούς που ζητούν πρώτα λεφτά και μετά μεταρρύθμιση, και στους άλλους που ζητούν πρώτα μεταρρύθμιση και ύστερα λεφτά.

Συγγράμματα
Κανείς δεν διανοείται να θίξει τον θεσμό των δωρεάν συγγραμμάτων. Από την άλλη, τα πανεπιστήμια πληρώνουν πολλά χρήματα ως συνδρομή στις διεθνείς ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων μέσω των οποίων έχει κανείς πρόσβαση από τον υπολογιστή του- εντελώς δωρεάν- σε δισεκατομμύρια σελίδες επιστημονικών βιβλίων και περιοδικών. Αλλά, προσέξτε, οι φοιτητές δεν έχουν πρόσβαση σε αυτές τις ηλεκτρονικές βάσεις! Οι πανεπιστημιακές αρχές δεν διανοούνται να πουν τέρμα οι δαπάνες για τα συγγράμματα, θα έχετε πολύ μεγαλύτερη πρόσβαση, και το ίδιο δωρεάν, μέσα από τις ηλεκτρονικές βάσεις. Ούτε οι φοιτητικές παρατάξεις τολμούν να αναπροσανατολίσουν τα αιτήματά τους. Είναι μια τεράστια σπατάλη χρημάτων που διατηρεί τον σκοταδισμό.

Εισαγωγικές εξετάσεις
Η μεγαλύτερη σπατάλη χρημάτων, χρόνου και ενέργειας είναι το σημερινό σύστημα εξετάσεων. Ούτε μπαίνουν οι άριστοι, ούτε οι άριστοι των εξετάσεων είναι οι ικανότεροι. Θα πρότεινα μια λέξη-κλειδί: διαφοροποίηση. Όχι ενιαίο σύστημα για όλους. Μερικές σχολές, κυρίως στην επαρχία, δεν χρειάζονται εξετάσεις. Η βάση του 10 να καταργηθεί. Ούτε τα πανεπιστήμια μπορούν να κάνουν τα ίδια εξετάσεις γιατί είναι αναξιόπιστα. Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ένα σύστημα πιστοδοτικών μονάδων, με τις οποίες θα «αγοράζει» κανείς θέσεις σε πανεπιστημιακά τμήματα με μεγάλη ζήτηση.

Αν συμφωνήσουμε να σπάσουμε την ομοιομορφία των εξετάσεων θα βρούμε τους φορείς και τους τρόπους που θα μπορούσαν να προμηθεύουν password για τα πανεπιστήμια.