Παγιδευμένοι στην «επανάσταση»

Πριν από τριάντα χρόνια, ο Σάχης της Περσίας και η σύζυγός του επιβιβάζονταν στο αεροπλάνο με κατεύθυνση τις ΗΠΑ. Ήταν το τέλος της μοναρχίας και η αρχή της επανάστασης των αγιατολάχ με την οποία άλλαξε η ισορροπία της Μέσης Ανατολής.
Οι εκλογές τον ερχόμενο Ιούνιο θα ανοίξουν ένα νέο κεφάλαιο στις ταραχώδεις σχέσεις του Ιράν με τη Δύση;

16 Ιανουαρίου 1979. Επισήμως, Ρεζά Παχλαβί και Φαράχ Ντίμπα πηγαίνουν αεροπορικώς στην Αίγυπτο για ολιγοήμερες διακοπές. Αμέσως μόλις μετέδωσε την είδηση το ραδιόφωνο, οι πιστοί Φενταγίν του εξόριστου στο Παρίσι Χομεϊνί βγήκαν στους δρόμους της Τεχεράνης, κατέστρεψαν αγάλματα, έσβησαν τα ονόματα των δρόμων, κάποιοι έκαψαν χαρτονομίσματα στα οποία εικονιζόταν το πρόσωπο του σάχη. Το μοναρχικό καθεστώς κατέρρεε έπειτα από 26 χρόνια, όταν το 1953 ο Ρεζά Παχλαβί ανακτούσε τον θρόνο του με τη βοήθεια των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών. Μαζί με το καθεστώς τελείωνε και μια εποχή ανελευθερίας και αντιισλαμικών συμβολισμών από τον ίδιο τον σάχη, ο οποίος κατά το πρότυπο του Κεμάλ Ατατούρκ, έμπαινε στα τεμένη με το άλογό του. Από τις 16 Ιανουαρίου θα περνούσαν άλλες δυο εβδομάδες μέχρι να προσγειωθεί ο Χομεϊνί στο αεροδρόμιο της Τεχεράνης ντυμένος στα μαύρα και να αλλάξει οριστικά σελίδα το Ιράν. Ο Λένιν του Ισλάμ
Τα επόμενα τριάντα χρόνια από τότε που ο «Λένιν του Ισλάμ» (όπως έβλεπαν κάποιοι στη Δύση τον Χομεϊνί) ανέλαβε την εξουσία, καταγράφεται η ιστορία ενός θεοκρατικού, κατασταλτικού και αντιδυτικού καθεστώτος, μακρύ χέρι του οποίου ήταν οι Φρουροί της Επανάστασης. Όπως σημειώνει ο Μπερνάρντο Βάλι στην εφημερίδα «La Repubblica», ακόμη και ο μεταρρυθμιστής Χαταμί απέτυχε να ενισχύσει τον πλουραλισμό σε πολιτικό επίπεδο. Σε κάθε περίπτωση, η εκλογή του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ ήταν η ταφόπλακα οποιασδήποτε προσπάθειας φιλελευθεροποίησης. Η σχετική ελευθερία του Τύπου ανεστάλη, τα φίλτρα στο Διαδίκτυο αυξήθηκαν, ξανάρχισαν οι συλλήψεις. Και φυσικά οι Ηνωμένες Πολιτείες παρέμειναν ο «μεγάλος σατανάς», έτσι όπως το Ιράν είχε βρει μια θέση από τον πρόεδρο Μπους στον «άξονα του κακού».

Σύμφωνα με τον Φαρχάντ Χοσροχαβάρ, καθηγητή Κοινωνιολογίας στο Παρίσι, η 30ή επέτειος της ισλαμικής επανάστασης βρίσκει την ιρανική κοινωνία να κινείται σε μια κατεύθυνση εκσυγχρονισμού και το καθεστώς να επιμένει στη θεοκρατική αντίληψή του. Δεν είναι καθόλου βέβαιο, ωστόσο, ότι στις εκλογές που θα πραγματοποιηθούν στις 15 Ιουνίου θα επικρατήσουν οι μεταρρυθμιστικές δυνάμεις, οι οποίες στέλνουν στη Δύση το μήνυμα μιας μετριοπαθούς πολιτικής. Και ένας από τους λόγους είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν: αν και η μεσαία τάξη διάκειται ευνοϊκά απέναντί τους, θεωρεί ότι το Ιράν αδικείται από μια Δύση που δεν επιτρέπει στη χώρα να κατέχει πυρηνικά όπλα- από τη στιγμή μάλιστα που γειτονικά κράτη, όπως το Πακιστάν, η Ινδία και το Ισραήλ, είναι πυρηνικές δυνάμεις. Αυτό είναι και το πιο ισχυρό χαρτί του Αχμαντινετζάντ.