Εμφύλιοι διχάζουν τους Χριστιανούς

Στον κόσμο της χριστιανικής πίστης οι διαφορές στο δόγμα είναι σε πολλές περιπτώσεις το λιγότερο που χωρίζει τους πιστούς. Εθνικοί, φυλετικοί, ακόμη και πολιτικοί λόγοι προκαλούν έριδες, αντιπαλότητες και σχίσματα ανάμεσα σε θρησκευτικές ομάδες καθολικών, προτεσταντών και ορθοδόξων. Απόδειξη, οι 34.000 Εκκλησίες που λατρεύουν τον ίδιο Θεό αλλά δείχνουν ελάχιστη διάθεση να ενωθούν.
Στις νότιες παρυφές της Μόσχας, χτίστηκε πρόσφατα μια εκκλησία στη μνήμη των «νέων μαρτύρων», ανθρώπων που έπεσαν θύματα των σταλινικών εκκαθαρίσεων επειδή δεν δέχθηκαν να αρνηθούν την πίστη τους. Η κατασκευή αυτής της εκκλησίας είναι ένας από τους λόγους για τον οποίο η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία Εκτός Ρωσίας (RΟCΟR), με έδρα τη Νέα Υόρκη, αποφάσισε να ενωθεί με το Πατριαρχείο της Μόσχας. Για πολλούς, η ένωση ήταν αναπόφευκτη. Για μια ένθερμη μειονότητα, ωστόσο, η ένωση των δύο Εκκλησιών αντιστοιχεί σε προδοσία. Κληρικοί και πιστοί από τη Βόρεια και τη Νότια Αμερική, την Ευρώπη και την Αυστραλία, υπενθυμίζουν τη συμφωνία που είχε κάνει με τους κομμουνιστές το 1927 ο τότε Πατριάρχης Σέργιος, βάσει της οποίας αναγνώριζε τη Σοβιετική Ένωση ως «πολιτική γενέθλια γη». Οι «αντιφρονούντες» υποστηρίζουν ότι η ρωσική Εκκλησία εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να διοικείται από μια επισκοπή της σοβιετικής εποχής, η οποία όχι μόνο υπάκουε στον Στάλιν, αλλά επιπλέον τον υποστήριζε. Το παράδοξο. Η ενδορωσική διαμάχη, σημειώνει το περιοδικό «Εconomist», είναι μόνο ένα παράδειγμα ενός παραδόξου που βιώνει η μεγαλύτερη θρησκεία στον κόσμο. Σχεδόν κάθε φορά που δυο χριστιανικές κοινότητες αποφασίσουν να ενωθούν, δημιουργείται ένα νέο σχίσμα από αυτούς που διαφωνούν με την ένωση. Και οι λόγοι δεν είναι μόνο θρησκευτικοί- συχνά η ένωση υπονομεύεται από την πολιτική και από εθνικά ή φυλετικά ζητήματα. Η μεγαλύτερη ενωτική δραστηριότητα τελευταία εμφανίστηκε ανάμεσα σε διάφορες σχολές του Προτεσταντισμού, οι οποίες θεωρούν πλέον ότι οι δογματικές διαφορές ανάμεσα στον Καλβίνο και τον Λούθηρο δεν έχουν και τόση σημασία στον 21ο αιώνα. Το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών, το οποίο συγκεντρώνει 350 χριστιανικές ομάδες, μέτρησε 50 «επανενώσεις» Εκκλησιών, ενώ 40 Εκκλησίες βρίσκονται σε διάλογο. Κανείς, όμως, από το Συμβούλιο δεν θα υποστήριζε ότι η τάση της ένωσης είναι πιο ισχυρή από αυτή της διάσπασης.

Οι πιστοί. Ακόμη και γι΄ αυτούς που δείχνουν να ενδιαφέρονται για την ένωση, τα πράγματα δεν προχωρούν απρόσκοπτα. Στη Νότια Αφρική, η Ολλανδική Μεταρρυθμιστική Εκκλησία αρνήθηκε να δεχθεί τους όρους επανένωσης που έθεσε η κατά κύριο λόγο μαύρη Μεταρρυθμιστική Εκκλησία. Επιπλέον, περίπου 60.000 πιστοί, που επαγγέλλονται τον αληθινό Καλβινισμό, ίδρυσαν μια νέα «Μεταρρυθμιστική Εκκλησία Παλινόρθωσης». Στην αγγλικανική κοινότητα το ζήτημα των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων έχει δημιουργήσει ένα ρήγμα ανάμεσα στους συντηρητικούς του νότιου ημισφαιρίου και τους φιλελεύθερους βόρειους. Σκληροπυρηνικοί προτεστάντες βρίσκονται στα πρόθυρα του εμφυλίου όπως δείχνουν στο Ηνωμένο Βασίλειο η Ελεύθερη Εκκλησία της Σκωτίας και η Ελεύθερη Πρεσβυτεριανή Εκκλησία. Άλλες θρησκευτικές κοινότητες (μικρότερες σε μέλη αλλά κυρίαρχες σε ορισμένες περιοχές) εξακολουθούν να δοξάζουν το γεγονός ότι πριν από εκατό χρόνια οι πρόγονοί τους απέρριψαν κάθε ιδέα να γεφυρώσουν τις διαφορές τους.


Πολύ διαφορετικοί, αλλά και ίδιοι

Σχίσματα και σκάνδαλα έχουν αναστατώσει και τους ελληνορθόδοξους κληρικούς, γνωστούς ως παλαιοημερολογίτες, οι οποίοι εγκατέλειψαν την Ελλαδική Εκκλησία όταν υιοθετήθηκε το 1920 το Γρηγοριανό Ημερολόγιο. Άνθρωποι που έχουν ζήσει τη μαχητική όψη του Χριστιανισμού σε διάφορα μέρη διαπιστώνουν πολλές ομοιότητες ανάμεσα σε φαινομενικά διαφορετικές κοινότητες, όπως είναι οι ορθόδοξοι παλαιοημερολογίτες στην Ελλάδα και οι υπερπροτεστάντες της Ελεύθερης Εκκλησίας στη Σκωτία. «Αισθητικά είναι πολύ διαφορετικοί, αλλά είναι ίδιοι στον ζήλο τους και το αίσθημα κατοχής της μοναδικής αλήθειας», δηλώνει στο βρετανικό περιοδικό η Σόφκα Ζινόβιεφ, η Αγγλίδα ανθρωπολόγος και συγγραφέας με καταγωγή από τη Ρωσία που έχει πολιτογραφηθεί Ελληνίδα. Είναι, λοιπόν, αδύνατη η ένωση των Εκκλησιών;

Ίσως να μην είναι καν αυτό το ζητούμενο, όπως δηλώνει μέλος του Παγκόσμιου Συμβουλίου Εκκλησιών: «Η ένωση ήταν μια μοντέρνα ιδέα.

Ίσως στη μεταμοντέρνα εποχή πρέπει να συμφιλιωθούμε με τη διαφορετικότητα».