Είναι δύσκολο να είσαι γυναίκα στην Τουρκία

Η Νεσιέ είναι κατηγορηματική: «Τόλμησα μετά τις δώδεκα το βράδυ να βγω μόνη μου στον πεζόδρομο της Ιστικλάλ, στο κέντρο της Πόλης. Χρειάστηκε να πάω στο φαρμακείο. Ντύθηκα σεμνά και προχωρούσα χωρίς να κοιτάζω ούτε αριστερά ούτε δεξιά. Τα περιπολικά της αστυνομίας πηγαινοέρχονταν. “What is your name?” (“Πώς σε λένε;”) με ρωτούσαν στα αγγλικά οι ενοχλητικοί στον δρόμο ακολουθώντας με».

Ποτέ δεν μου είχε ξαναμιλήσει κανείς αγγλικά στον δρόμο. Κι αυτό γιατί δεν περνιέμαι για ξένη. Κι όμως μια Τουρκάλα αποκλείεται να περπατάει μετά τις δώδεκα χωρίς να συνοδεύεται στην Ιστικλάλ. Άρα ήμουν σίγουρα ξένη! Κατάφερα να διασχίσω τον πεζόδρομο, πήρα ταξί και με άφησε ακριβώς έξω από το σπίτι μου». Η αλήθεια είναι πως είναι δύσκολο να είσαι γυναίκα στην Τουρκία. Και η Νεσιέ αισθάνεται το ίδιο. «Κάποτε οι γυναίκες στην Κωνσταντινούπολη ντύνονταν όπως στην Ευρώπη και δεν τις ενοχλούσε κανείς στον δρόμο», θυμάται η Νεσιέ και προσπαθεί να εξηγήσει τι είναι αυτό που άλλαξε σήμερα. «Μήπως τελικά φταίει η συντηρητική πολιτική του ΑΚΡ;», τη ρώτησα. «Φαίνεται πως τελικά έχει ευθύνη και το ΑΚΡ», κατέληξε η Νεσιέ, αν και κατατάσσει τον εαυτό της στη γενιά των φιλελεύθερων διανοουμένων που στηρίζουν τη μεταρρυθμιστική πολιτική που ξεκίνησε το κόμμα του Ταγίπ Ερντογάν με στόχο να οδηγήσει τη χώρα του στην Ε.Ε. Η Νεσιέ είναι πάντα προσεκτική. Προσέχει τι θα φορέσει και τι θα πει. Ξέρει καλά τους «κανόνες συμπεριφοράς» μιας γυναίκας στους δρόμους της Πόλης. Κι όμως, τρόμαξε πολύ τη μέρα που ένας ταξιτζής επέμεινε να την κάνει βόλτα χωρίς να την πηγαίνει στον προορισμό της.

«Κλειστά» ρούχα. Καθήσαμε στην καφετέρια «Ιστ» και παρακολουθούσαμε τους περαστικούς, τις γυναίκες, το ντύσιμό τους. Ύστερα από πέντε χρόνια στην Πόλη το πλήθος δεν μου κάνει πια εντύπωση. Λένε ότι καθημερινά περνάνε από την Ιστικλάλ τουλάχιστον ένα εκατομμύριο άνθρωποι! «Μέχρι στιγμής δεν είδα γυναίκα να περνάει με ντεκολτέ ή με κοντή φούστα, όλες είναι ντυμένες κλειστά», μου λέει η Νεσιέ. «Κλειστά»! Είναι μια λέξη που χρησιμοποιείται πολύ στην Τουρκία για τις γυναίκες. «Κλειστές» λένε και τις γυναίκες που φοράνε την ισλαμική μαντίλα. «Κλειστά» λένε και τα ρούχα των γυναικών που φτάνουν μέχρι τον λαιμό ή μέχρι τον αστράγαλο, κι ας μη φοράνε μαντίλα.

Θυμόμαστε ένα απόγευμα που περπατούσαμε στον ίδιο εκείνο δρόμο η μία πλάι στην άλλη. Ξαφνικά η Νεσιέ χάθηκε μέσα στο πλήθος. Κοίταζα αριστερά και δεξιά. Δεν μπορούσα να τη βρω. Ούτε και κινητό είχα να την πάρω. Άρχισα να απελπίζομαι. Πώς θα τη βρω τώρα; Και ξαφνικά με πλησιάζει ένα από αυτούς που αποκαλούμε «ενοχλητικούς» στον δρόμο και με σώζει: «Η φίλη σου είναι εκεί», μου είπε.

Χαμογέλασα από χαρά, αλλά το χαμόγελο έσβησε γρήγορα μόλις συνειδητοποίησα ότι αυτός ο άνθρωπος μάς ακολουθού- σε!


«Ρωσίδα δεν είστε;»

Στην Τουρκία είναι δύσκολο να είσαι γυναίκα και μάλιστα ξένη. Τώρα το έμαθε και η Μαρία ύστερα από έναν χρόνο εδώ. Έκανε τα ψώνια της στο σούπερ μάρκετ και ζήτησε σέρβις, να της μεταφέρουν δηλαδή τα ψώνια στο σπίτι, όπως συνηθίζεται στην Πόλη. Ένας μεσήλικος γκριζομάλλης της χτύπησε την πόρτα και της τα παρέδωσε ύστερα από μισή ώρα. «Είστε παντρεμένη;» τη ρώτησε αμέσως. «Όχι» του απάντησε η Μαρία, αν και πάντα είχε στο μυαλό της ότι σε αυτή την ερώτηση οι γυναίκες στην Τουρκία απαντούν πάντα «ναι» κι ας μην είναι αλήθεια. Ύστερα, της ζήτησε ένα ποτήρι νερό και η Μαρία πρόθυμη και ευγενική έτρεξε στην κουζίνα. Εκείνος όμως την ακολούθησε, την πλησίασε και χωρίς δεύτερη σκέψη πέρασε αμέσως στην πρότασή του: «Έχω έξι διαμερίσματα, αν θέλεις μπορείς να μεταφερθείς σε ένα από αυτά, να γίνεις η φίλη μου και να μην πληρώνεις νοίκι»! Τότε έξαλλη η Μαρία τον πέταξε έξω και ήταν τυχερή επειδή ο μεσήλικος του σούπερ μάρκετ δεν επέμεινε! «Ρωσίδα δεν είστε;», τόλμησε να τη ρωτήσει πάλι βγαίνοντας από το διαμέρισμα.


Τη σκότωσαν έξω από την Πόλη

Η τουρκική κοινωνία όσο πάει γίνεται ακόμη πιο συντηρητική. Μια γυναίκα δεν αισθάνεται ασφάλεια. Και δυστυχώς η Πίπα Πάτσια δεν το ήξερε αυτό όταν πριν από μερικούς μήνες αποφάσισε να διασχίσει την Τουρκία με οτοστόπ φορώντας το νυφικό της ειρήνης. Η Ιταλίδα νύφη ξεκίνησε από το Μιλάνο με προορισμό το Τελ Αβίβ. Κατάφερε να φτάσει μέχρι την Τουρκία, αλλά όχι και να περάσει από την Τουρκία. Τη βίασαν και τη σκότωσαν λίγο έξω από την Πόλη. Το όνομά της είναι γραμμένο ακόμη στα τζάμια των μαγαζιών στην πλατεία Ταξίμ. Έγινε το σύμβολο των καταπιεσμένων γυναικών οι οποίες δεν μπορούν καν να περπατήσουν ελεύθερα στον δρόμο. Των γυναικών οι οποίες αποφεύγουν να βάλουν έστω και μια φούστα, γιατί μόνο έτσι θα γλιτώσουν τις παρενοχλήσεις στον δρόμο.