Τρία κλικ πιο αριστερά από τη Δεξιά του Κυρίου

Ακριβώς πριν από μία εβδομάδα, ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος με την επίσκεψή του στο Φανάρι και τη συνάντησή του με τον κ. Βαρθολομαίο άνοιγε νέα σελίδα, αποκαθιστώντας τις ταραχώδεις σχέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος με το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Ήταν η δεύτερη φορά σε διάστημα τριών μηνών μετά την εκλογή του στον αρχιεπισκοπικό θρόνο, που σχεδόν όλοι οι τηλεοπτικοί σταθμοί τον ακολουθούσαν για μια δήλωση. Η πρώτη ήταν μετά τον τραυματισμό του στον αστράγαλο τον περασμένο Μάρτιο. Ακόμα και το σχέδιό του που απέσπασε επαίνους από όλους, η δημιουργία ξενώνων απεξάρτησης- στη θέση του Συνοδικού Μεγάρου που ήθελε ο Χριστόδουλος- δεν ανακοινώθηκε με τυμπανοκρουσίες μπροστά στις κάμερες.

Το στίγμα των χαμηλών τόνων βέβαια το είχε δώσει αμέσως μετά την εκλογή του. Πολλοί περίμεναν δηλώσεις. Έστω ένα σύντομο διάγγελμα. Δεν έκανε τίποτα από τα δύο. Το βράδυ της 7ης Φεβρουαρίου πήγε στη Μονή του Οσίου Λουκά. Οι δημοσιογράφοι τον πολιόρκησαν, αλλά μάταια: «Ήρθα να προσκυνήσω το σκήνωμα. Είναι ώρα σιωπής και περισυλλογής, κριτικής και προσευχής».

Ακόμη και η κυβέρνηση που είχε ταχθεί με τον αντίπαλό του, τον Σπάρτης Ευστάθιο, γρήγορα κατάλαβε ότι «ο συνετός Ιερώνυμος» μάλλον την εξυπηρετούσε περισσότερο. Ο νέος Αρχιεπίσκοπος δεν ήθελε με κανένα τρόπο να αναμειχθεί με συλλαλητήρια και υπερβολικές εκδηλώσεις στις διαπραγματεύσεις της κυβέρνησης για την ονομασία των Σκοπίων.

Οι πρώτες- αθόρυβες- κινήσεις του Ιερώνυμου και οι λιγοστές εμφανίσεις του στην τηλεόραση εξέπληξαν την πλειονότητα των Ελλήνων. Την προηγούμενη δεκαετία είχαν συνηθίσει αλλιώς. Αυτοί που δεν εξεπλάγησαν ήταν οι άνθρωποι που ήταν κοντά του τα προηγούμενα χρόνια. «Σε εμάς που τον ξέρουμε δεν μας φαίνεται παράξενο το πώς μιλάει, πόσο απλός είναι», εκμυστηρεύεται άνθρωπος από τη Λιβαδειά που τον γνωρίζει 30 χρόνια. «Δεν του αρέσουν οι πολυτέλειες. Όσα έφτιαξε δεν τα έκανε για να φανεί. Αλλά γιατί τα πίστευε».

«Ίσος μεταξύ ίσων». Λάτρης των δημοκρατικών διαδικασιών μέσα στην Εκκλησία- της λεγόμενης συνοδικότητας- ο Ιερώνυμος επανέλαβε πολλές φορές μετά την εκλογή ότι θέλει να συνδιοικήσει με τους υπόλοιπους ιεράρχες. «Είμαι ίσος μεταξύ ίσων» είχε πει στην ενθρόνισή του. Πολλοί είναι αυτοί που λένε όμως ότι η επιτυχία της θητείας του θα εξαρτηθεί από το το εάν θα καταφέρει να τιθασεύσει τις συντηρητικές και ακραίες φωνές της Συνόδου. Ο κ. Ιερώνυμος ανέκαθεν βρισκόταν τρία κλικ πιο αριστερά από τους μητροπολίτες της «Δεξιάς του Κυρίου», που αποτελούν πλειονότητα στην Ιεραρχία. Ήταν από τους λιγοστούς μητροπολίτες που είχαν διαφωνήσει με τις λαοσυνάξεις και τη σύγκρουση με την κυβέρνηση για το θέμα των ταυτοτήτων.

Και στο θέμα των Σκοπίων τα κατάφερε. Άνθιμος και Αμβρόσιος επιθυμούσαν συλλαλητήρια και εθνικιστικές κορόνες. Η στάση που τήρησε όμως η Σύνοδος εκφράστηκε με τη θέση «εμπιστοσύνη στους χειρισμούς της Πολιτείας».

Στο θέμα του συμφώνου ελεύθερης συμβίωσης, ωστόσο, τον κέρδισαν οι «σκληροί». Έστω και με λαθροχειρία. Ο ίδιος είχε δηλώσει ότι η Εκκλησία έχει συγκεκριμένα όρια στο θέμα του γάμου, τονίζοντας όμως ότι σέβεται τις επιλογές των ανθρώπων που θέλουν κάτι ξεχωριστό από την Εκκλησία. Στο ίδιο μήκος κύματος ήταν και η απόφαση που πήρε η ΔΙΣ, μέχρι που την πήρε στα χέρια του ο εκπρόσωπος Τύπου, ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Άνθιμος. Πρόσθεσε στο ανακοινωθέν- εν αγνοία του Αρχιεπισκόπου- τη λέξη «πορνεία».

Ατζέντα αντιπολίτευσης. Ο Αρχιεπίσκοπος εξοργίστηκε και αναγκάστηκε να πάρει μέτρα. Πλέον οι ανακοινώσεις της Συνόδου πρώτα διαβάζονται και μετά παίρνουν τον δρόμο της δημοσιοποίησης. Εκεί όμως που θα μετρήσει τις δυνάμεις του είναι στην έκτακτη Ιεραρχία για τις εκλογές νέων μητροπολιτών. Όσο για την τακτική Ιεραρχία του Οκτωβρίου, εκτιμάται ότι θα αντιμετωπίσει την πρώτη οργανωμένη αντιπολίτευση από τους «σκληρούς», οι οποίοι θα κατέβουν με ατζέντα θεμάτων στα οποία διαφωνούν με τον Ιερώνυμο.

Οι συντηρητικοί της Ιεραρχίας άλλωστε ήταν αυτοί που του στέρησαν την εκλογή του στην αναμέτρησή του με τον Χριστόδουλο το ΄98. Είχε κατηγορηθεί- χωρίς ποτέ να αποδειχθεί τίποτα- για οικονομικές ατασθαλίες παραμονές των εκλογών για τη διαδοχή του Σεραφείμ.

Ερωτηματικό αποτελεί τι ρόλο θα παίξουν τα πρόσωπα που θα επιλέξει για να στελεχώσουν σημαντικές θέσεις της Εκκλησίας αλλά και το «περιβάλλον». Η γραμμή Ιερώνυμου στην αρχή της θητείας του ήταν «όχι ρεβανσισμός, αλλαγές όπου χρειάζεται». Ωστόσο, αίσθηση προκάλεσαν εντός και εκτός της Συνόδου οι επιλογές του να στελεχωθούν οι οικονομικές υπηρεσίες της Εκκλησίας με δύο φιλοκυβερνητικά πρόσωπα, διοικητές του ΟΠΑΠ και της ΔΕΗ.


Ο αρχαιολόγος με το ράσο και τον θρυλικό Σκαραβαίο

O περισσότερος κόσμος έμαθε ότι ο Ιερώνυμος έχει κάνει σπουδές Αρχαιολογίας στη Φιλοσοφική της Αθήνας αλλά και μεταπτυχιακά στην Αυστρία και στη Γερμανία μετά την εκλογή του.

Στη Βοιωτία πολλοί τον θυμούνται, αρχές της δεκαετίας του ΄80- μόλις είχε γίνει μητροπολίτης- να ανεβαίνει σε βουνά και κακοτράχαλους δρόμους με το παλιό Volkswagen για να καταγράψει εγκαταλελειμμένα μοναστήρια και μισογκρεμισμένα ξωκκλήσια. Στη Μελίνα. Κατάφερε να αναστηλώσει 6 μονές- αναμένεται να αναστηλωθούν άλλες 3 – και να πραγματοποιήσει έργα συντήρησης και στα 23 μοναστήρια του νομού.

Επέβλεπε όλα τα στάδια των εργασιών. Όλες οι μονές λειτουργούν. Κι αυτό διότι πάντα πίστευε ότι «οι ναοί και οι μονές δεν είναι μουσειακά μνημεία. Είναι χώροι λατρείας που πρέπει να λειτουργούν», όπως λέει ο τότε συμφοιτητής του του στη Φιλοσοφική, ο ομότιμος καθηγητής Βυζαντινής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Κωνσταντίνος Μανάφης. Γι΄ αυτόν τον λόγο είχε φτάσει μέχρι το γραφείο της Μελίνας όταν εκείνη ήταν υπουργός Πολιτισμού.

Τότε το ΚΑΣ και η Εφορεία Αρχαιοτήτων είχαν αποφασίσει να μείνει κλειστός ο ναός στη Μονή του Οσίου Λουκά. Ο Ιερώνυμος της εξήγησε: «Είναι σαν να μην επιτρέπεται σε έναν ηθοποιό να παίξει τραγωδία σε ένα αρχαίο θέατρο». Η μονή ξαναλειτούργησε.

Το βιβλίο του «Μεσαιωνικά Μνημεία της Εύβοιας» βραβεύθηκε το 1969 από την Ακαδημία Αθηνών. Το έγραψε την πενταετία 1963-1968 και θα μπορούσε κάλλιστα να είναι διδακτορικό.

Συνεργάτης του παγκοσμίου φήμης καθηγητή Αρχαιολογίας Ορλάνδου στην Αρχαιολογική Εταιρεία, δεν άφησε τις εμπειρίες που απέκτησε να πάνε χαμένες. Πολλές φορές έλεγε στους πιστούς- θυμούνται στενοί του συνεργάτες- «αντί να φτιάξετε, να αγοράσετε μια καινούρια εικόνα, δώστε χρήματα για να συντηρήσουμε μια παλιά».

Το 2005 εξέδωσε τη «Χριστιανική Βοιωτία», το οδοιπορικό του στα μοναστήρια της περιοχής. Αυτήν την περίοδο ετοιμάζει τον δεύτερο τόμο και συγκεντρώνει στοιχεία και για τον τρίτο.

Εξορμήσεις. Η αρχιτέκτων κ. Άννα Ψωμά, που τον είχε συνοδεύσει σε πολλές εξορμήσεις σε μοναστήρια, θυμάται ότι ο «μικρός θρυλικός Σκαραβαίος είχε ανεβεί στο Σαγμάτιον Όρος όπου η μονή είχε μετατραπεί σε μαντρί ή στον Παρνασσό για να αναστηλωθεί ο ναός και το κτίριο της Ιεράς Μονής Ιερουσαλήμ».

Τα βράδια μελετούσε τα ιερά κειμήλια που είχε βρει στα μοναστήρια και ανεκάλυπτε νέους χώρους λατρείας «σβησμένους από τη μνήμη των κατοίκων, όπως το Ασκηταριό του Οσίου Νικήτα στον Ελικώνα».

Η λατρεία του για την Αρχαιολογία καθόλου δεν περιόρισε τα υπόλοιπα έργα του. Οι Βοιωτοί υπερηφανεύονται για το υπερσύγχρονο γηροκομείο που έφτιαξε, για το συνεδριακό κέντρο στην Αλίαρτο, για τα οικοτροφεία, τα ορφανοτροφεία. «Η μέριμνα για τον άνθρωπο είναι το Α και το Ω για αυτόν», λέει αυθόρμητα άνθρωπος που τον γνωρίζει.


Κανείς δεν περίμενε ότι θα γίνει κληρικός

Παιδί αγροτοκτηνοτροφικής οικογένειας, ο Ιωάννης Λιάπης, αυτό ήταν το όνομά του προτού γίνει ιερωμένος, γεννήθηκε στα Οινόφυτα το 1938. Με την πατρική του γη ποτέ δεν έκοψε τους δεσμούς. Σ΄ αυτό το σπίτι έμενε την περίοδο που ανάρρωνε μετά το κάταγμα στο πόδι του. Οι συμμαθητές του τον θυμούνται ως έναν καλό μαθητή που όμως «ήταν μέσα σ ΄όλα. Στις σκανταλιές, στα πειράγματα. Τις υπερβολές διακριτικά τις απέφευγε όμως».

Ουδείς από τους συμμαθητές του περίμενε ότι θα γίνει κληρικός, αν και ήταν τακτικός στην Εκκλησία. Τη μεγάλη απόφαση την πήρε αργότερα. Το 1967, όταν δίδασκε στο Λεόντειο Λύκειο στη Νέα Σμύρνη. Ούτε οι μαθητές του όμως είχαν φανταστεί ότι ο αγαπημένος τους καθηγητής- ο φιλόλογος κ. Γιάννης Λιάπης- ο συνεσταλμένος «δάσκαλος» που ποτέ δεν ασκούσε πάνω τους εξουσία, θα γινόταν παπάς.