«Η σεξουαλική επανάσταση δεν τελείωσε ακόμη»

Η μικρή Αγγλίδα με το αγορίστικο κορμί έδειξε τις διαθέσεις της από το 1966, όταν σε ηλικία δεκαοκτώ ετών, ντυμένη με ελάχιστα ρούχα, πρωταγωνίστησε στο «Βlowup» του Μικελάντζελο Αντονιόνι. Το 1969 όλος ο κόσμος μιλούσε για τον τρόπο με τον οποίο υποδυόταν (;) το ηχητικό μέρος της ερωτικής πράξης στο τραγούδι του Σερζ Γκενσμπούργκ «Je t΄ aime, moi non plus». Αυτές τις ημέρες, η Τζέιν Μπίρκιν ετοιμάζει τις βαλίτσες της. Στις 19 Μαρτίου θα εμφανιστεί στο Μέγαρο Μουσικής, για μια μοναδική συναυλία με παλιά και καινούργια τραγούδια της.

Εξήντα ενός ετών σήμερα, η μούσα του Γκενσμπούργκ και του Αντονιόνι μιλάει για όσα την καθιέρωσαν σαν ερωτικό σύμβολο και παίρνει αποστάσεις από τη μυθολογία που συνοδεύει το 1968. Αλήθεια,κυρία Μπίρκιν,τι απέγιναν τα υπέροχα κορίτσια του 1968;

Είναι μια χαρά! Η Σαρλότ Ράμπλινγκ είναι τέλεια! Η Τζούλι Κρίστι είναι έτοιμη για το Όσκαρ, η Τζέραλντιν Τσάπλιν προχωράει δυνατά, η Βανέσα Ρεντγκρέιβ και η Γκλέντα Τζάκσον έχουν την πολιτική τους δραστηριότητα και παίζουν στο Εθνικό Θέατρο. Η Τζιν Στρίμπτον έχει ένα υπέροχο ξενοδοχείο και είναι πανευτυχής, η Μάριαν Φέιθφουλ είναι εκπληκτική ηθοποιός και τραγουδίστρια. Είναι μεγάλη η λίστα…

Εσείς έχετε κάνει απολογισμό για εκείνη την εποχή;

Μόνον στις επιχειρήσεις κάνουν απολογισμούς. Άνθρωποι που αγαπούσα πέθαναν και στη θέση τους γεννήθηκαν άλλοι.

Τι σημαίνει για εσάς το 1968;

Τίποτα. Το μόνο που νοσταλγώ είναι η παιδική μου ηλικία. Σας άρεσε που σας θεωρούσαν σύμβολο του σεξ;

Δεν μου πέρασε ποτέ από το μυαλό. Ήταν μια φράση που γράφηκε για εμένα από άλλους.

Τι ήσασταν τότε;Μια μαριονέτα στα χέρια μυθικών αρσενικών όπως ο Γκενσμπούργκ και ο Αντονιόνι ή μήπως μια επαναστάτρια;

Τίποτα από τα δύο. Έκανα τον κόσμο να γελάει και αυτό είχε την πλάκα του!

Η σεξουαλική απελευθέρωση των γυναικών ήταν δική τους υπόθεση ή χρειάζονταν έναν γοητευτικό άνδρα για να τις ξυπνήσει;

Θα σας μιλήσω για εμένα. Εγώ, λοιπόν, πάντα αισθανόμουν ελεύθερη. Μπορείτε να με πείτε «αμοράλ», αλλά σε καμιά περίπτωση ανήθικη. Ο Σερζ ήταν φιγουρατζής, εγώ πάλι όχι. Ίσως να κολακεύτηκα που με έβρισκε νόστιμη. Είχε κι αυτό την πλάκα του.

Ακούγεται σαν αγένεια,αλλά ο Σερζ Γκενσμπούργκ δεν ήταν αυτό που θα λέγαμε «ωραίος άνδρας». Ήταν ο πιο γοητευτικός άνδρας! Ήταν πνευματώδης, γενναιόδωρος, ελκυστικός, μια πραγματική ιδιοφυΐα. Μου λείπει αφόρητα η υπέροχη μύτη του και ο τρόπος που με έκανε να γελάω. Τα κορίτσια πέθαιναν γι΄ αυτόν. Η πρόκληση για εμένα ήταν να μην τον χάσω. Η πρόκληση για εκείνον ήταν να σταματήσει να πίνει. Το έχασε το στοίχημα…

Όταν όμως τον εγκαταλείψατε είπατε ότι «Δεν ήθελα άλλο να είμαι η μαριονέτα του».Έπρεπε να τον αφήσετε για να χειραφετηθείτε;

Όχι. Απλώς ερωτεύθηκα κάποιον άλλο. Ύστερα από αυτό, ο Σερζ έγραψε για εμένα τα πιο θλιβερά, τα πιο θανατερά τραγούδια, αλλά η ζωή μαζί του τα τελευταία μας δύο χρόνια ήταν δύσκολη. Δεν ανεχόταν τις αλλαγές, δεν καταλάβαινε ότι χρειαζόμουν έναν χώρο για εμένα, ένα play room για τα παιδιά. Μετά τον χωρισμό πήρε όλη την ευθύνη πάνω του. Είπε ότι ο αλκοολισμός του με έκανε να το βάλω στα πόδια, ότι ήταν ανυπόφορος, ότι ήταν δύσκολος. Και πράγματι ήταν.

Τα καταφέραμε όμως να μείνουμε φίλοι μέχρι την τελευταία ημέρα της ζωής του.

Νομίζω ότι με καταλάβαινε περισσότερο από τον καθένα και ότι ήταν ο μόνος άνδρας που κατάλαβα ποτέ. Έχετε τρεις κόρες.Είναι πιο απελευθερωμένες από εσάς;

Ακούστε. Εγώ μεγάλωσα μέσα σε μια πολύ αυστηρή οικογένεια. Ούτε συζήτηση για ένα κορίτσι να ζήσει με κάποιον άνδρα χωρίς να τον έχει παντρευτεί. Ύστερα ήρθαν τα περίφημα sixties! Ήμουν τότε πολύ ερωτευμένη με τον μουσικό Τζον Μπάρι και δεν τον απάτησα ποτέ, μέχρι που με άφησε για να πάει στην Αμερική. Έπρεπε οπωσδήποτε να ξυ πνήσω, να βρω μια δουλειά, να βγάλω λεφτά για εμένα και το μωρό μας. Συνάντησα τον Σερζ όταν η Κέιτ ήταν δύο χρόνων. Έζησα μαζί του δώδεκα χρόνια με απόλυτη ερωτική πίστη. Έπειτα, άλλα δεκατρία με τον σκηνοθέτη Ζακ Ντουαγιόν.

Με τη νέα γενιά είναι διαφορετικά. Η κόρη μου η Κέιτ έκανε παιδί στα είκοσί της, όπως κι εγώ, η Λου στα δεκαεννιά της ήταν κιόλας μαμά, η Σαρλότ έζησε για δεκαπέντε χρόνια με τον Ιβάν κι έκαναν δύο παιδιά, όμως δεν έπαψαν ποτέ να διεκδικούν τα δικαιώματά τους και να δουλεύουν. Οι σημερινοί πατεράδες ασχολούνται πολύ περισσότερο με τα παιδιά τους απ΄ όσο στη δική μας γενιά. Είμαι πολύ περήφανη για την Κέιτ, που είναι θαυμάσια φωτογράφος ενώ παράλληλα είναι υπεύθυνη σε δύο κλινικές αποτοξίνωσης από τότε που ήταν είκοσι χρόνων. Η Λου σχεδιάζει ρούχα για τη Lee Cooper, παίζει στο θέατρο και τον κινηματογράφο. Η Σαρλότ έχει μια υπέροχη οικογενειακή ζωή που την υπερασπίζεται με λύσσα, προσπαθεί να κάνει μουσείο το σπίτι του πατέρα της, δουλεύει σαν ηθοποιός στο Χόλιγουντ και στη Γαλλία και επιμένει στο δικό της στυλ ζωής. Αυτό που έχει σημασία για εμένα είναι ότι και οι τρεις κάνουν αυτό που θέλουν και είναι ευτυχισμένες.


«Η ζωή είναι πολύ σκληρή για τα καθημερινά κορίτσια»

Η σεξουαλική επανάσταση ολοκληρώθηκε;Οι σύγχρονες γυναίκες ζουν σε «παράδεισο» ή μήπως πάλι κάτι λείπει;

Ειλικρινά δεν μπορώ να μιλήσω εξ ονόματος όλων των γυναικών. Παίζει ρόλο και πού ζει η καθεμιά. Δεν υπάρχει σε όλες τις χώρες η συνθήκη ισότητας στην οποία ζουν οι γυναίκες των σκανδιναβικών χωρών. Δεν πληρώνονται παντού το ίδιο, αφήστε τα αισθήματα ενοχής που έχουν απέναντι στα παιδιά τους όταν δεν υπάρχουν παιδικοί σταθμοί στους χώρους της δουλειάς. Είναι πολύ διαφορετικό να ζεις στη Νορβηγία και τη Σουηδία, όπου οι κυβερνήσεις επηρεάζονται από τις απόψεις των γυναικών. Νομίζω ότι η ζωή είναι πολύ σκληρή για τα καθημερινά κορίτσια, αφού η ανδροκρατία καθορίζει τους περισσότερους πολιτισμούς. Όχι, ο αγώνας δεν τελείωσε ακόμα.


Στην Ελλάδα, αργήσαμε δεκαπέντε χρόνια

Η βιβλιογραφία ευτυχώς επιτρέπει πολλές γόνιμες παρεξηγήσεις. Τι σχέση είχαν, επί παραδείγματι, τα ελευθεριάζοντα πρωτοσέλιδα της «Liberation», που ήταν κάτι σαν επίσημο όργανο της σεξουαλικής επανάστασης, με το σύνθημα των Αμερικανίδων φεμινιστριών «Γυναίκες όλων των χωρών ενωθείτε. Δεν έχουμε να χάσουμε τίποτε εκτός από τους άνδρες μας»…

Γεμάτα κρεβάτια. Η γυναικεία σεξουαλικότητα ζητούσε από τον Μαρξ και από τον Φρόυντ τα χρωστούμενα. Οι πλατείες ήταν γεμάτες, αλλά και τα κρεβάτια επίσης. Εκεί δόθηκαν οι σκληρότερες μάχες. Η επιστήμη είχε αποφανθεί ότι ο γυναικείος κόλπος έχει ελάχιστες νευρικές απολήξεις, σε αντίθεση με την κλειτορίδα που είναι ευαίσθητη όσο και το ανδρικό μόριο. Βλέποντάς τα εκ των υστέρων, θα έλεγα ότι ήταν μέγα στρατηγικό λάθος εκ μέρους των ανδρών να επιμείνουν τότε στη «διείσδυση», αφού μια έγκαιρη υποχώρηση θα τους είχε γλιτώσει από τους σημερινούς εξευτελισμούς μπροστά στον φαρμακοποιό για μια δόση Viagra. Εν τω μεταξύ, το αντισυλληπτικό χάπι και η χειραφέτηση της γυναικείας σεξουαλικότητας από την αναπαραγωγή έβαζε τον Πάπα στα δύσκολα, ενώ οι αγώνες εναντίον των πολέμων και του συστήματος στα αμερικανικά πανεπιστήμια έβαζαν το σουτιέν στην ίδια μοίρα με τη γροθιά των μαύρων, το σήμα της ειρήνης, τον Μάο και το σφυροδρέπανο.

Σ΄ αυτό το υπέροχο παραμύθι κάποιοι πέρασαν καλά και κάποιοι ακόμη καλύτερα. Σύμφωνα με συνέντευξή του στο περιοδικό «10%», ο Θόδωρος Πάγκαλος θεωρεί τον εαυτό του από τους ευνοημένους της σεξουαλικής επανάστασης. «Στην επανάσταση περάσαμε καλά. Το αν πετύχαμε ή όχι θα το κρίνουν οι επόμενοι».

Οι αναλογίες. Είναι πάντως εντελώς μάταιο να αναζητάει κανείς αναλογίες στην ελληνική πραγματικότητα. Όταν το 1968 τετρακόσιες Νεοϋορκέζες πετούσαν τα σουτιέν τους στα σκουπίδια, στην Ελλάδα η δικτατορία ήταν μόλις ενός έτους και οι προτεραιότητες των γυναικών ήταν εκ των πραγμάτων τελείως διαφορετικές. Όπως μας είπαν όλες όσες αναζητήσαμε, η στράτευσή τους είχε αποκλειστικό στόχο την αντίσταση και οι ντιρεκτίβες που έφταναν από την καθοδήγηση ήταν η με κάθε τρόπο αποχή από την «κανονικότητα» της καθημερινής ζωής. «Δεν έπρεπε να πηγαίνουμε ούτε στις μπουάτ» μας είπε μία εξ αυτών, κατοπινή ηγετική μορφή του Ελληνικού Φεμινιστικού Κινήματος στη δεκαετίας του 1980. Η μίνι φούστα πέρασε τότε σχεδόν ανώδυνα, σαν μια έκφραση της ποπ κουλτούρας. Μίνι φορούσε, άλλωστε, και η τριάντα οκτώ ετών τότε Τζάκυ Κέννεντυ, όταν το 1968 παντρευόταν στον Σκορπιό τον εβδομηντάρη Ωνάση. Για εντελώς πρακτικούς λόγους η επανάσταση των γυναικών στην Ελλάδα άργησε κοντά δεκαπέντε χρόνια, για να αποκρυσταλλωθεί το 1983, θεσμικά κυρίως, με το αναθεωρημένο Οικογενειακό Δίκαιο που καταργούσε την προίκα και έδινε την εναλλακτική του πολιτικού γάμου. Την ίδια εποχή επετράπη η άμβλωση, καταργήθηκε η σχολική ποδιά και τα σχολεία έγιναν μεικτά. Οι μικρές εκσυγχρονιστικές κινήσεις που έγιναν υπό την πίεση του ελληνικού Γυναικείου Κινήματος έφεραν τότε την Ελλάδα πιο κοντά στην Ευρώπη των πολιτικών και κοινωνικών αλμάτων.