Οι γελοιογράφοι κάνουν καλό στην ειρήνη

Τι μπορεί να κάνουν ένας Γάλλος, ένας Αμερικανός, ένας Αλγερινός, ένας Κογκολέζος, ένας Δανός, ένας Αιγύπτιος, ένας Βέλγος, ένας Ισραηλινός κι ένας Ιάπωνας σκιτσογράφος καθισμένοι όλοι γύρω από ένα τραπέζι; Ακούγεται σαν αρχή από ανέκδοτο και πράγματι η συνάντηση είχε πολύ χιούμορ, αλλά κι έναν πολύ σοβαρό σκοπό.

Cartooning for Ρeace. Σκιτσάροντας για την Ειρήνη. Έτσι ονομάζεται το πρόγραμμα που συγκέντρωσε στο ίδιο τραπέζι, μια αναπάντεχα καλοκαιρινή για τις Βρυξέλλες βραδιά, εννέα από τους επιφανέστερους πολιτικούς γελοιογράφους του κόσμου. Η ιδέα ανήκει στον πρώην γ.γ. του ΟΗΕ Κόφι Ανάν. Ωστόσο, για την εφαρμογή της πιστώνεται κυρίως ο γνωστός σκιτσογράφος της «Μonde», ο Πλαντί. Αν έπρεπε κανείς να μαντέψει τι ήταν αυτό που την ενέπνευσε, το πιο λογικό θα ήταν να «κοιτάξει» προς Δανία μεριά, και πιο συγκεκριμένα προς τη δανική εφημερίδα «Jyllands-Ρosten», που δημοσίευσε τον Φεβρουάριο του 2006, θέλοντας να δοκιμάσει τα όρια της λογοκρισίας και της πολιτικής ορθότητας, μία σελίδα γεμάτη γελοιογραφίες του Μωάμεθ: συνολικά 50 άνθρωποι σκοτώθηκαν τότε στη διάρκεια ταραχών στην Ασία, την Αφρική και τη Μέση Ανατολή.

Πλαντί:
«Δουλειά όλων μας είναι να ενοχλούμε τους πάντες»

Σβάστικες και αίμα. Όμως όχι, η αφορμή για το Cartooning for Ρeace προϋπήρχε και το πρόγραμμα άρχισε στην πραγματικότητα νωρίτερα, όταν ο Κόφι Ανάν, σοκαρισμένος από τα στερεότυπα του μίσους που χρησιμοποιούν συνήθως οι Άραβες σκιτσογράφοι για να εικονογραφήσουν τους Ισραηλινούς (σβάστικες και λοιπά ναζιστικά σύμβολα), καθώς και οι Ισραηλινοί σκιτσογράφοι για τους Άραβες (συνήθως απεικονίζονται ως καμικάζι), ζήτησε από τον Πλαντί να διοργανώσει μια διάσκεψη για την «προώθηση της ανεκτικότητας». Η στρογγύλη τράπεζα των Βρυξελλών ήταν η τέταρτη παρόμοια προσπάθεια. «Εννέα σκιτσογράφοι από τόσο διαφορετικά μέρη του κόσμου, τι κοινό μπορεί να έχουν;», αναρωτιέται μέσω των «Financial Τimes» η Μπρίτζιντ Γκρόμαν, παρούσα και αυτή στη συνάντηση. «Δουλειά όλων μας είναι να ενοχλούμε τους πάντες», λέει ο Πλαντί. Δύσκολη δουλειά, και μάλιστα για κάποιους περισσότερο δύσκολη. Το χειρότερο που μπορεί να συμβεί στον Αμερικανό Τζεφ Ντάνζιγκερ, για παράδειγμα, είναι να απορριφθούν τα σκίτσα του- ακόμα θυμάται τον εκδότη που του ζήτησε να μη σχεδιάζει άλλο νεκρούς (στο Ιράκ), γιατί κανείς δεν θέλει να βλέπει πτώματα. Για άλλους σκιτσογράφους, όμως, όπως ο Αλγερινός Αλί Ντιλέμ, ένα καυστικό σκίτσο μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνο: 24 φορές έχει καθήσει στο εδώλιο του κατηγορουμένου, λόγω της συνήθειάς του να σατιρίζει τους στρατηγούς και τον πρόεδρο της Αλγερίας Αμπντελαζίζ Μπουτεφλικά.

Εν τούτοις- σπεύδει ο Κογκολέζος Τέμπο Κας – στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, οι σκιτσογράφοι διαδραματίζουν σήμερα καθοριστικό ρόλο: «Μεγάλο μέρος του πληθυσμού είναι άνθρωποι αμόρφωτοι και τα άρθρα είναι συχνά γραμμένα σε πυκνή, δυσνόητη γλώσσα. Για να εξηγήσω ας πούμε τις δημοσιονομικές περικοπές, ζωγράφισα έναν υπουργό με τη ζώνη σφιγμένη τόσο πολύ, που σερνόταν στο πάτωμα».


Σλάλομ ανάμεσα σε διευθυντές, αναγνώστες, πολιτικούς…

Όπως επισημαίνει ο Πλαντί, όλοι οι σκιτσογράφοι, όπου και αν εργάζονται, καλούνται να κάνουν σλάλομ ανάμεσα σε διευθυντές, αναγνώστες, πολιτικούς και θρησκευτικούς ηγέτες προκειμένου να πετύχουν τον στόχο τους. Και οι ελιγμοί αυτοί απαιτούν μαεστρία. Για τον Γάλλο σκιτσογράφο, το να σατιρίζεις τον Μωάμεθ δεν έχει κανένα νόημα («γιατί να κάνεις κάτι που μπορεί να προκαλέσει θάνατο και πόνο;»). Και ο ίδιος πάντως ζωγράφισε ένα σκίτσο στο οποίο η χειρόγραφη δήλωση «Δεν θα σχεδιάζω τον Μωάμεθ» δημιουργούσε, επαναλαμβανόμενη, μια «προτομή» του Προφήτη… «Η δημοσίευση των σκίτσων του Μωάμεθ ήταν βλακώδης», λέει ο Δανός Λαρς- Όλε Νέχστγκααρτ. «Ήταν μια μάχη ανάμεσα στην ελευθερία της έκφρασης και στις μουσουλμανικές ευαισθησίες, και το καλύτερο θα ήταν να το ξεχάσουμε γιατί αυτά τα δύο είναι ασύμβατα». Τελικά, οι περισσότεροι σκιτσογράφοι θέτουν κάποια όρια στον εαυτό τους.

Σε μια πολύ πιο δύσκολη περιοχή, στη Μέση Ανατολή, ο Ισραηλινός Μισέλ Κίσκα, προσπαθεί να αποφεύγει τα εμπρηστικά κλισέ: «Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο κυνική και απάνθρωπη από τα σκίτσα μας». Ο Ντιλέμ ομολογεί πως στην Αλγερία «είναι πολύ δύσκολο να επιτεθείς απροκάλυπτα στη θρησκεία». Ο Ιάπωνας Νόριο Γιαμανόι, απεναντίας, δηλώνει πως αισθάνεται απολύτως ελεύθερος να σατιρίζει τον Βούδα. Πώς έτσι; «Είμαι τόσο μικρός και εκείνος τόσο μεγάλος».