[ Πρόσωπα ] Παραπομπή σε δίκη

Η Επιτροπή για την Αλήθεια και τη Συμφιλίωση ολοκλήρωσε το έργο της στη Νότια Αφρική πριν από χρόνια. Αλλά το παρελθόν αυτής της χώρας εξακολουθεί να τη στοιχειώνει.

O Αντριάαν Βλοκ, υπουργός Ασφαλείας επί απαρτχάιντ, παραπέμπεται σε δίκη σε λίγες ημέρες για την απόπειρα δολοφονίας, το 1989, του αιδεσιμότατου Φρανκ Τσικάνε, ο οποίος είναι σήμερα ανώτατος αξιωματούχος στο γραφείο του προέδρου Τάμπο Μπέκι. Μαζί του θα δικαστεί ο Γιόχαν βαν ντερ Μέρβε, αρχηγός της αστυνομίας του παλαιού καθεστώτος. Η Επιτροπή Συμφιλίωσης είχε χορηγήσει αμνηστία στους δύο κατηγορούμενους για άλλα εγκλήματα, αλλά δεν είχαν παραδεχθεί τότε ότι είχαν δώσει εντολή να ραντιστεί με δηλητήριο το εσώρουχο του Τσικάνε, γεγονός που παρά λίγο να του στοιχίσει τη ζωή. Η δίκη τους εγείρει το ερώτημα αν θα ακολουθήσουν δίκες και άλλων πρώην στελεχών του καθεστώτος του απαρτχάιντ και κατά πόσον πρέπει να εξακολουθήσουν να δικάζονται τα πολιτικά εγκλήματα.

Η Επιτροπή Συμφιλίωσης ιδρύθηκε το 1995 για να διευκολύνει την ειρηνική μετάβαση της Νότιας Αφρικής στη δημοκρατία και να ρίξει φως στις ακρότητες που διαπράχθηκαν στη διάρκεια του απαρτχάιντ. Για μια περιορισμένη περίοδο, η Επιτροπή χορήγησε αμνηστία σε όσους διέπραξαν εγκλήματα και στις δύο πλευρές υπό τον όρο να αποκαλύψουν όλα τα γεγονότα και να αποδείξουν ότι τα κίνητρά τους είχαν πολιτικό χαρακτήρα. Πολλοί δέχθηκαν να συνεργαστούν. Άλλοι αρνήθηκαν, κατηγορώντας την για προκατάληψη. Κι έτσι, η Επιτροπή άφησε πολλές υποθέσεις ανοιχτές, παραπέμποντάς τες στην Εθνική Δικαστική Αρχή. Το 2001, ανακοίνωσε επισήμως ότι το έργο της ολοκληρώθηκε. Μερικά από τα κατώτερα στελέχη του απαρτχάιντ παραπονιούνται ότι πληρώνουν για τις αμαρτίες των προϊσταμένων τους. Ο Γιουτζίν ντε Κοκ, που ήταν επικεφαλής του αποσπάσματος θανάτου Vlakplaas και συνεργάστηκε με την Επιτροπή, κατηγόρησε τον τελευταίο πρόεδρο του απαρτχάιντ Φρέντερικ ντε Κλερκ ότι έχει βάψει τα χέρια του με αίμα. Ο ντε Κοκ, που εκτίει ποινή 212 ετών σε φυλακές υψίστης ασφαλείας, έχει προσεγγίσει την Εθνική Δικαστική Αρχή σε μια προσπάθεια να ανταλλάξει ορισμένες πληροφορίες. Το ίδιο ενδέχεται να κάνουν τώρα ο Βλοκ και ο βαν ντερ Μέρβε.

Ο πρώην πρόεδρος, στον οποίο απονεμήθηκε το Νόμπελ Ειρήνης από κοινού με τον Νέλσον Μαντέλα για τον ρόλο του στη διάλυση του απαρτχάιντ, επιμένει ότι δεν διέπραξε κανένα έγκλημα και ότι όποιες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έγιναν επί θητείας του αποτέλεσαν μεμονωμένες πράξεις ορισμένων ατόμων. Ο Χάουαρντ Βάρνεϊ, όμως, ένας δικηγόρος σε υποθέσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που ήταν υπεύθυνος στο παρελθόν για τις έρευνες γύρω από μυστικές επιχειρήσεις, επιμένει ότι μπορεί ο ντε Κλερκ να μην έδωσε ο ίδιος εντολές, όμως αποκλείεται να μη γνώριζε τι συνέβαινε κάτω από τη μύτη του.