Η επίθεση του μεταλλαγμένου ρυζιού

Ο εφιάλτης των μεταλλαγμένων ξύπνησε αιφνιδιαστικά πέρυσι στις ΗΠΑ αλλά εξαπλώθηκε γρήγορα και σε άλλες χώρες. Άγνωστο πώς, ποσότητες μεταλλαγμένου ρυζιού από τις ΗΠΑ μόλυναν προϊόντα που από τα ράφια των σούπερ μάρκετ καταλήγουν καθημερινά στο τραπέζι των καταναλωτών.
Παρά τις πολύμηνες έρευνες, η πηγή της μόλυνσης δεν έχει ακόμη εντοπιστεί. Εν τω μεταξύ οι οργανώσεις κατά των μεταλλαγμένων έχουν κηρύξει εκ νέου πόλεμο στο αμερικανικό υπουργείο Γεωργίας
Ήταν Ιανουάριος του 2006. Το πρόβλημα με το μολυσμένο ρύζι προφανώς δεν άρχισε τότε. Τότε όμως έγινε γνωστό. Συγκεκριμένα, από το 2001 η εταιρεία βιοτεχνολογίας Αventis Crop Science είχε παρασυρθεί στη δίνη του εφιάλτη των μεταλλαγμένων. Ένα από τα δημιουργήματά της, το γενετικά τροποποιημένο είδος καλαμποκιού StarLink, ανακαλύφθηκε στις πίτες τάκος της Κraft. Το συγκεκριμένο καλαμπόκι είχε έγκριση μόνο για ζωικές τροφές. Έτσι, εκατοντάδες προϊόντα ανακλήθηκαν. Καταναλωτές και καλλιεργητές απάντησαν με μηνύσεις, ενώ η Greenpeace πέταξε σάκους με καλαμπόκι μπροστά από τις αρμόδιες ομοσπονδιακές υπηρεσίες ασφάλειας τροφίμων. Το σοκ στη μητρική γαλλική φαρμακευτική εταιρία Αventis SΑ ήταν τόσο μεγάλο που αποφάσισε να πουλήσει τη βιοτεχνική μονάδα της με έδρα τις ΗΠΑ στη γερμανική Βayer και να εγκαταλείψει το πείραμα καλλιέργειας και παραγωγής του Liberty Link, ενός ρυζιού που είχε τροποποιηθεί γενετικά για να αντέχει τα παράσιτα. «Δεν θέλαμε να το διακινδυνεύσουμε», λέει πρώην αξιωματούχος της. «Κάψαμε και θάψαμε τόσο μεγάλη ποσότητα ρυζιού που θα μπορούσε να θρέψει 20 εκατομμύρια ανθρώπους».

Τα πρώτα σοκ. Πέντε χρόνια αργότερα, μικρές ποσότητες μεταλλαγμένου ρυζιού εντοπίστηκαν σε ένα φορτίο το οποίο ελέγχθηκε- άγνωστο για ποιον λόγο- από Γάλλο καταναλωτή προϊόντων της εταιρείας Riceland Foods, με έδρα το Άρκανσο. Οι άνθρωποι της Riceland υπέθεσαν πως μικρές ποσότητες από μεταλλαγμένο καλαμπόκι ή σόγια εισήλθαν με κάποιον τρόπο στο ρύζι, κατά τη διαδικασία της φόρτωσης. Δεν είπαν τίποτα ωστόσο.

Ακολούθησε ένα άλλο σοκ. Από ελέγχους που έγιναν ανακαλύφθηκε πως το μεταλλαγμένο ρύζι περιείχε ένα στέλεχος του Liberty Link, το οποίο δεν είχε εγκριθεί για κατανάλωση από τον άνθρωπο. Και το κακό συνεχίστηκε. Ίχνη από το συγκεκριμένο ρύζι είχαν μυστηριωδώς περάσει στην εμπορική αλυσίδα ρυζιού και στις πέντε νότιες πολιτείες, όπου καλλιεργείται η μακρύκκοκη ποικιλία: το Άρκανσο, το Τέξας, τη Λουιζιάνα, το Μισισιπί και το Μιζούρι. Οι εμπλεκόμενες εταιρείες φαίνεται πως δεν είχαν άλλα περιθώρια, έπρεπε να ενημερώσουν το υπουργείο Γεωργίας. Η μόλυνση ανακοινώθηκε μόλις τον περασμένο Αύγουστο.

Αναδρομική έγκριση. Μέχρι τότε όμως το μολυσμένο ρύζι βρισκόταν παντού. «Αν πέρυσι εσείς ή η οικογένειά σας φάγατε ρύζι Uncle Βen΄s ή Rice Κrispies (νιφάδες ρυζιού), σούσι, ή ήπιατε μπίρα Βudweiser – η εταιρεία Αnheuser-Βusch στην οποία ανήκει η Βudweiser είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής ρυζιού στις ΗΠΑ- πιθανότατα καταναλώσατε και λίγο από το Liberty Link. «Λίγο» σημαίνει 10 με 15 κόκκους «διαγονιδιακό» ρύζι στο μισό κιλό, που περιέχει περίπου 29.000 κόκκους», αναφέρει χαρακτηριστικά το αμερικανικό περιοδικό «Fortune».

Με το θέμα να παίρνει τεράστιες διαστάσεις και τις οργανώσεις κατά των μεταλλαγμένων να έχουν κηρύξει εκ νέου πόλεμο, το αμερικανικό υπουργείο Γεωργίας αποφάσισε να εγκρίνει αναδρομικά το ρύζι Liberty Link. Αποφάνθηκε πως τα επίμαχα γονίδια είναι παρόμοια με εκείνα που επί χρόνια εισάγονται σε άλλα είδη, όπως το καλαμπόκι, χωρίς εμφανείς αρνητικές επιπτώσεις. «Είναι ένα νέο είδος μόλυνσης. Δεν τη βλέπεις, όμως εξαπλώνεται. Αναπαράγεται. Μεταλλάσσεται. Είναι ένας ζωντανός πληθυσμός», σχολιάζει ο Άντριου Κίμπρελ, διευθυντής του Κέντρου για την Ασφάλεια των Τροφίμων.

Παρά τις καθησυχαστικές ανακοινώσεις των αρμόδιων υπηρεσιών, οι τιμές του ρυζιού έπεσαν κατακόρυφα, και η Ευρώπη δήλωσε ότι δεν θέλει πλέον καθόλου αμερικανικό ρύζι, ενώ η βιομηχανία ρυζιού προσπάθησε να περιορίσει τη ζημιά. Συνολικά, αγρότες και εταιρείες εμπορίας σπόρων έχασαν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια, ως αποτέλεσμα της μόλυνσης.

Η πηγή της, όμως, παρέμεινε μυστήριο. «Είναι ό,τι πιο τραυματικό έχω δει στη βιομηχανία εδώ και 30 χρόνια. Είναι καταστροφικό», παραδέχτηκε ο Ντάριλ Λιτλ, ο διευθυντής του γραφείου του Άρκανσο.


Δεν μπορώ να καταλάβω που έγινε το λάθος

Πού έγινε λοιπόν το λάθος και μολύνθηκαν τόσο μεγάλες ποσότητες ρυζιού; Ίσως, λένε οι ειδικοί, πηγή της μόλυνσης να είναι ο πανεπιστημιακός ερευνητικός σταθμός ρυζιού στο Κρόουλι της Λουιζιάνας. Το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο (LSU) φαίνεται πως είναι από τα λίγα μέρηαν όχι το μοναδικό- όπου η ποικιλία Liberty Link καλλιεργούνταν κοντά σε εδάφη που αναπτύσσονταν και άλλα είδη. Όμως, επικεφαλής εκεί είναι ο Στιβ Λινσκόμπε, από τους πλέον αξιόπιστους ειδικούς της βιομηχανίας, ο οποίος αφιέρωσε όλη του την καριέρα στην ανάπτυξη ποικιλιών που βελτιώνουν τις σοδειές και αντιστέκονται στα παράσιτα. Για να εμποδίσει την με οποιονδήποτε τρόπο μεταφορά των κόκκων σε εδάφη όπου καλλιεργούνται συμβατικές ποικιλίες, δημιούργησε μια νεκρή ζώνη μήκους περίπου 40 μέτρων, πολύ μεγαλύτερη δηλαδή από τα τρία μέτρα που συστήνει το υπουργείο Γεωργίας γύρω από τα εδάφη όπου πραγματοποιούνται έρευνες διαγονιδιακών ειδών.

«Διατήρησα όσο μεγαλύτερη απόσταση ασφαλείας ήταν δυνατό», λέει ο 52χρονος Λινσκόμπε. «Τι έγινε λοιπόν; Εννέα μήνες προσπαθώ να δώσω απάντηση και πάλι δεν μπορώ».