[ 20 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ] Ιστορία γράφουν όσοι έχουν κάτι να πουν

«Ο ελληνικός κινηματογράφος μεγαλοπιάστηκε και πνίγηκε μέσα στις τακτοποιημένες ιδέες της υπερπολιτικοποίησης του καιρού του», λέει για το ελληνικό σινεμά των χρόνων της μεταπολίτευσης ο σκηνοθέτης Σταύρος Καπλανίδης, ο οποίος κέρδισε το Βραβείο Κοινού στο 9ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης για την ταινία «Ρlay it again, Χρήστο», ένα φιλμ αφιερωμένο στη σκέψη και τη μνήμη του πρόωρα χαμένου σκηνοθέτη, θεωρητικού της λογοτεχνίας και πεζογράφου Χρήστου Βακαλόπουλου.

Γιατί ο τίτλος «Ρlay it again, Χρήστο»;

Είναι ένα παιχνίδι κινηματογραφοφιλίας. Θυμίζει την «Καζαμπλάνκα», τον Γούντι Άλεν, τα χρόνια που πέρασαν με τον κινηματογράφο να μπαίνει στη ζωή, με τη ζωή να μπαίνει στον κινηματογράφο.

Ποιος ήταν ο Χρήστος Βακαλόπουλος;

Ένας ανήσυχος καλλιτέχνης, ένας δρων πολίτης, ένα ανήσυχο πνεύμα, ένας μποέμ αμφισβητίας.

Τι νέο έφερε στον ελληνικό πολιτισμό;

Αναζητώντας την πνευματικότητα, αρνήθηκε την εκζήτηση των κουλτουριάρικων τρόπων και του κρατικοδίαιτου πολιτισμού. Ανακάλυψε μια άλλη Ελλάδα, ζωντανή, γεμάτη κέφι και όρεξη για ζωή.

Γιατί έκανες αυτό το ντοκιμαντέρ;

Για τους ίδιους περίπου λόγους που πριν από δέκα χρόνια έκανα το επίσης βραβευμένο ντοκιμαντέρ για τον Σταύρο Τορνέ «Ο φτωχός κυνηγός του Νότου». Για να εκφράσω όλους εκείνους που συνάντησαν τον Χρήστο και έμειναν με το παράπονο ότι, πεθαίνοντας, άφησε κάτι μισοτελειωμένο.

Τι είναι σήμερα πιο επίκαιρο από τη σκέψη και το έργο του; Η συνεχής άρνηση των βεβαιοτήτων με τις οποίες πολλοί πορεύτηκαν και βολεύτηκαν στη ζωή. Η τόλμη απέναντι στο καινούργιο. Η εμμονή σε ιδέες αναλλοίωτες, όπως η ελευθερία, η αμφισβήτηση, η κριτική σκέψη. Τι δεν θα ξεχάσεις από τον Χρήστο Βακαλόπουλο ως άνθρωπο;

Την ευγένειά του. Το χιούμορ του. Αυτοσαρκαστικό, για να μπορεί να απευθύνεται δηκτικά σε όλους.

Οι παρέες, τότε, έγραφαν ιστορία;

Οι παρέες περνούσαν καλά.

Ιστορία έγραψαν όσοι είχαν κάτι να πουν. Στον ελληνικό κινηματογράφο, ιστορία έγραψαν (από τους τεθνεώτες) ο Τορνές, ο Κανελλόπουλος, η Μαρκετάκη, η Λιάπα.

Σήμερα; Τίποτα δεν έχει τελειώσει. Τι σημαίνει για σένα Βραβείο Κοινού στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης; Ότι μεγάλο μέρος των «καταναλωτών εικόνων» συγκινούνται με εικόνες, το νόημα των οποίων παράγεται μακριά από την ετοιματζήδικη χοάνη της βλαχομπαρόκ επαρχιώτικης ελληνικής τηλεόρασης. Νιώθεις πως δικαιώθηκε η απόφασή σου;

Αν δικαιώθηκε κάτι είναι το πείσμα μου να κάνω κάτι πιο δύσκολο, όχι χωρίς προσωπικό κόστος. Ουδείς θεώρησε χρήσιμο να χρηματοδοτήσει την προσπάθεια.

Ποιο είναι το στίγμα της μεταπολιτευτικής γενιάς; Πολύ μπερδεμένη. Και πολύ αγχωμένη. Και πολύ βολεμένη. Παραδομένη στη βολή που της έχει μάθει η τηλεόραση.

Ποια ήταν η πολιτιστική Ελλάδα τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης;

Σεφέρης, Ελύτης, γενιά του ΄30, ελληνικότητα, Αριστερά. Κάτι επαρχιώτικο που αλληθώριζε στον κοσμοπολιτισμό. Αλλά που έμεινε επαρχιώτικο.

Σήμερα, πού βρίσκεται πολιτιστικά η Ελλάδα; Στην επαρχία. Αλλά πνίγει τον επαρχιωτισμό της στη μεγάλη παραίσθηση της τηλεόρασης. Σήμερα, υπάρχουν δύο εικόνες. Μία πραγματική- είναι η ζωή που βιώνεται- και μία που φτιάχνεται, κυρίως μέσα από την τηλεόραση.

Τώρα, οι περισσότεροι της μεταπολιτευτικής γενιάς είναι «εξουσία». Πώς τους βλέπεις; Από απόσταση. Αλλά και με κατανόηση. Το πρόβλημα δεν είναι η εξουσία. Το πρόβλημα είναι η απαίδευτη εξουσία. Δεν είναι νωρίς ακόμα να γίνονται αποτιμήσεις ζωής για αυτή τη γενιά;

Είναι καλύτερη η κίνηση από την ακινησία. Ποτέ δεν είναι νωρίς για οτιδήποτε στηρίζεται σε επιχειρήματα.

Έκανες αυτό το φιλμ χωρίς επιχορηγήσεις. Πώς το κρίνεις αυτό;

Δεν κρίνω. Όσο μπορώ, πράττω. Κοιτώντας τα μεταπολιτευτικά χρόνια και τη γενιά σου, νιώθεις να λες μέσα σου «πάνε τα όνειρά μας, πάνε»;

Πράγματι, διαψευστήκαμε σε πολλά. Ευτυχώς, ελπίζουμε ακόμα σε περισσότερα- και ως προς αυτό, πιστεύω, ταυτίζομαι με τους πολύ ανήσυχους νεώτερους. Θυμάμαι μια φράση των ηττημένων στον Εμφύλιο: «Αγάπα το κελί σου, τρώγε το φαΐ σου, διάβαζε πολύ».

Πώς βλέπεις τον ελληνικό κινηματογράφο τα χρόνια της μεταπολίτευσης;

Μεγαλοπιάστηκε και πνίγηκε μέσα στις τακτοποιημένες ιδέες της υπερπολιτικοποίησης του καιρού του. Ευτυχώς, υπήρξαν οι μοναχικοί αταξινόμητοι.

Τον σημερινό ελληνικό κινηματογράφο;

Υπάρχουν κινηματογραφιστές με πείσμα που επιμένουν να παρακολουθούν την πραγματικότητα χωρίς να κολακεύουν. Είμαι αισιόδοξος. Ποια είναι η θεματολογία της επόμενης ταινίας σου;

Ένα σενάριο του Σταύρου Τσιώλη- με το δικό μου βλέμμα – για πρόσωπα της περιφρονημένης Ελλάδας. Της πραγματικής Ελλάδας.