[ 20 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ] Πέρασαν οι εποχές που έκαιγαν τα βιβλία

«Πέρασε η εποχή που ο δάσκαλος δίδασκε την Ιστορία σαν να λειτουργούσε στην εκκλησία», απαντά χρησιμοποιώντας τη ρήση του Μαρκ Φερό η Χριστίνα Κουλούρη, υπεύθυνη για τα τέσσερα βιβλία Κοινής Ιστορίας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης που δέχθηκαν έντονη κριτική, όπως και το βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού. Το σχολικό εγχειρίδιο δεν μπορεί να περιβάλλεται με το κύρος της αυθεντίας, λέει, ενώ θεωρεί ότι η εμμονή στην προβολή των δεινών του ελληνικού έθνους δείχνει ότι μας αρέσει ο ρόλος του θύματος…

Η Κοινή Ιστορία της ΝΑ Ευρώπης χαρακτηρίστηκε μεταξύ άλλων επικίνδυνη έκδοση. Τι απαντάτε σε αυτούς τους χαρακτηρισμούς;

Το να ισχυριζόμαστε ότι ένα βιβλίο είναι επικίνδυνο σημαίνει ότι θεωρούμε επικίνδυνη την ελευθερία του λόγου. Θέλω να πιστεύω ότι έχουν περάσει οι εποχές που τα βιβλία ρίχνονταν στην πυρά.

Δεν σας προκαλούν θυμηδία οι θεωρίες συνωμοσίας που αναπτύχθηκαν γύρω από το βιβλίο; Οι θεωρίες συνωμοσίας ήταν πάντα ευπρόσδεκτες στην ελληνική κοινωνία, επειδή είναι εύπεπτες, απλουστευτικές και δίνουν ερμηνείες χωρίς να χρειάζονται αποδείξεις. Ωστόσο δεν τις θεωρώ διασκεδαστικές.

Πολύ κακό για το τίποτα; Διαφωνώ, οι αντιδράσεις που εκδηλώθηκαν αφορούν μείζονα ζητήματα αυτοπροσδιορισμού μας, παρ΄ όλο που μοιάζουν δυσανάλογες προς τη συγκεκριμένη έκδοση και την εμβέλειά της.

Είμαστε έτοιμοι ως Έλληνες και ως Βαλκάνιοι να επαναδιαπραγματευθούμε το ιστορικό παρελθόν μας;

Το παρελθόν βρίσκεται υπό συνεχή επαναδιαπραγμάτευση. Το ζήτημα λοιπόν δεν είναι αν είμαστε «έτοιμοι» για μια παρόμοια επαναδιαπραγμάτευση, αλλά ποιοι είναι οι στόχοι κάθε φορά που επιχειρούμε να «ξαναγράψουμε» την Ιστορία.

Για ποιον λόγο χρειάζεται να ξαναγραφτεί η Ιστορία;

Στόχος μας πρέπει να είναι η αυτογνωσία. Και αυτή η πορεία προς την αυτογνωσία κατακτάται μόνο με την ειλικρίνεια.

Βλέπετε την επανεμφάνιση ενός ιδιότυπου εθνικισμού που αντιστέκεται στις αλλαγές του σύγχρονου κόσμου;

Έχω την αίσθηση ότι ο εθνικισμός δεν εξαφανίστηκε ποτέ για να επανεμφανιστεί. Αποτελεί διαρκές χαρακτηριστικό του σύγχρονου κόσμου, έστω και με μεταμορφώσεις και παραλλαγές.

Είναι Βίβλος το βιβλίο Ιστορίας; Το σχολικό εγχειρίδιο Ιστορίας δεν μπορεί να έχει δογματικό χαρακτήρα ούτε να περιβάλλεται με το κύρος της αυθεντίας και της αδιαμφισβήτητης αλήθειας.

Κάποιοι έκαναν τις επιθέσεις σημαία για πολιτικούς λόγους. Σας στενοχωρεί αυτό;

Αυτό ήταν αναπόφευκτο. Η Ιστορία έχει υποστεί κυρίως πολιτικές και ιδεολογικές κατα-χρήσεις.

Η σχολική Ιστορία έχει πίσω της πικρή ιστορία παρεμβάσεων και διαμαχών. Γιατί τέτοια εμμονή; Γιατί πιστεύουν, λανθασμένα, ότι η σχολική Ιστορία μόνη της διαμορφώνει εθνική ταυτότητα.

Πώς διαμορφώνεται η εθνική ταυτότητα αν όχι από τη σχολική Ιστορία;

Σημαντικό ρόλο παίζει το λεγόμενο «παράλληλο σχολείο», δηλαδή η οικογένεια, τα ΜΜΕ, το κοινωνικό περιβάλλον.

Γιατί ενεπλάκησαν όλοι σε μια άγονη συζήτηση;

Στην Ελλάδα μάς αρέσει πολύ να μιλάμε και να λέμε την άποψή μας για όλα. Οι άγονες συζητήσεις είναι στοιχείο του δημόσιου βίου μας.

Μήπως να αποδεχτούμε ότι τα σχολικά βιβλία αποτελούν πεδίο άσκησης του ιδεολογικού φρονηματισμού και να το αφήσουμε εκεί;

Αυτό ισχύει επειδή τα σχολικά εγχειρίδια είναι κρατικό μονοπώλιο και αλλάζουν με την αλλαγή κυβέρνησης, ακόμη και υπουργού. Κάποιοι δεν θέλουν οι αυριανοί πολίτες να έχουν σκέψη και κρίση. Εσείς, ως ιστορικός;

Η Ιστορία έχει ως στόχο πρωτίστως την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης.

Σχολική ιστοριογραφία- εθνική μυθολογία;

Όχι πλέον. Όπως έχει γράψει και ο Μαρκ Φερό, «πέρασε η εποχή που ο δάσκαλος δίδασκε την Ιστορία σαν να λειτουργούσε στην εκκλησία».

Θέλουμε μαθητές- πολίτες ή μαθητές- στρατιώτες, όπως είπε ο Βασίλης Παναγιωτόπουλος;

Η Ιστορία αποτελεί βασικό μάθημα πολιτικής κοινωνικοποίησης και στόχος της δεν είναι πλέον, όπως παλαιότερα, να διαμορφώνει στρατιώτες αλλά πολίτες χειραφετημένους που θα αντιστέκονται σε κάθε απόπειρα χειραγώγησής τους από ποικιλώνυμες εξουσίες. Ακόμα και ο Μαρκ Μαζάουερ χαρακτηρίστηκε από τον δήμαρχο Θεσσαλονίκης «ανεκδιήγητος» για το σχετικό βιβλίο. Το σχόλιό σας;

Ουδέν σχόλιον. Γιατί έχουμε τόση εμμονή με τον μύθο της συνέχειας του Ελληνισμού;

Υπάρχουν συνέχειες που επιβεβαιώνονται ιστορικά. Αλλά εμείς προτιμάμε τους μύθους γιατί είναι παραμυθητικοί.

Έχουμε μεγάλη ιδέα για τον εαυτό μας;

Έτσι φαίνεται σε πρώτο επίπεδο. Εντούτοις η εμμονή να προβληθούν μέσω της ιστορικής διδασκαλίας τα δεινά του έθνους αποκαλύπτει ότι μας αρέσει περισσότερο ο ρόλος του θύματος.

Πόσο κακό είναι να αποσιωπά κανείς τις αλήθειες των άλλων; Αποσιωπώντας τις αλήθειες των άλλων, αποσιωπούμε τη δική μας αλήθεια.

Κάποιοι μίλησαν για φληναφήματα της επιχορηγουμένης από εξωελληνικούς φορείς νεοταξικής ψευδοϊστορίας, ακόμη και για τουρκολιγούρηδες! Το σχόλιό σας;

Οι Σέρβοι, οι Σλοβένοι, οι Ρουμάνοι, οι Κροάτες και οι Βούλγαροι συνεργάτες της έκδοσης που επιμελήθηκε μια Ελληνίδα θα γελούσαν αν διάβαζαν αυτά τα σχόλια περί τουρκολιγούρηδων. Σε όλους πάντως αρέσει πολύ ο «τούρκικος» καφές.