ΙΚΑδε

Ηαρχή αυτού του ταραχώδους επταημέρου βρήκε την Ελλάδα να καταβροχθίζει, με ηδονοβλεπτική βουλιμία και με το μάτι κολλημένο στην κλειδαρότρυπα, γαργαλιστικές λεπτομέρειες ενός εγκλήματος πάθους με θύμα έναν κρατικό αξιωματούχο και κομματικό τιτουλάριο, το οποίο εξιχνιαζόταν «live», ως ολοήμερο πορνό κατάλληλο για όλη την οικογένεια, από την τηλεόραση. Μα όταν το επταήμερο εξέπνεε, έβρισκε την Ελλάδα να βλέπει – και να μην πιστεύει στα μάτια της- την πλήρη αποκάλυψη τού τι σημαίνει «εταιρική διακυβέρνηση» α λα γκρέκα σε μεγάλους οργανισμούς του Δημοσίου. Μια αποκάλυψη που ήρθε στο φως διά της τεθλασμένης, με αφορμή και πρώτη ύλη το έγκλημα πάθους.

Πώς διοικείται λοιπόν ένας μεγάλος δημόσιος οργανισμός, ο οποίος απορροφά και αναδιανέμει ένα σημαντικό ποσοστό του εθνικού εισοδήματος και από τον οποίο εξαρτάται, σε σημαντικό βαθμό, η ποιότητα ζωής των πολιτών της χώρας; Επίκαιρη ερώτηση, αποκαρδιωτική απάντηση: δεν διοικείται, «παρα-διοικείται».

Πρόκειται για ένα τυπικό ελληνικό δράμα σε τέσσερις πράξεις.

Πράξη πρώτη. Οι οργανισμοί και οι εταιρείες του Δημοσίου, όλες ανεξαιρέτως, αντιμετωπίζονται από το κόμμα που κάθε φορά κερδίζει τις εκλογές ως λάφυρα της εκλογικής νίκης. Και τα λάφυρα διανέμονται. Αποτυχόντες πολιτευτές- για παρηγοριά – ευδοκίμως θητεύσαντες ή αποστρατευόμενοι κομματικοί αξιωματούχοι- για ανταμοιβή- ή πρόσωπα μεγάλης εμπιστοσύνης επιφορτισμένα με την αναγκαία παραγωγή πολιτικού χρήματος, αναλαμβάνουν τη διοίκηση. Όσο πιο άσχετοι είναι με το αντικείμενο, τόσο το καλύτερο.

Πράξη δεύτερη. Πολιτικό πρόσωπο ο διοικητής, πολιτική και η διοίκηση που ασκεί. Η τράπουλα της δημοσιο-υπαλληλικής ιεραρχίας ανακατεύεται ελευθέρως. Διευθυντές και προϊστάμενοι ανατάσσονται κατά την πολιτική βούληση του νέου πολιτικού προϊσταμένου, οι απρόθυμοι περιθωριοποιούνται

\Πως διοικείται ένας μεγάλος δημόσιος οργανισμός, ο οποίος απορροφά και αναδιανέμει ένα σημαντικό ποσοστό του εθνικού εισοδήματος και από τον οποίο εξαρτάται, σε σημαντικό βαθμό, η ποιότητα ζωής των πολιτών της χώρας; Επίκαιρη ερώτηση, αποκαρδιωτική απάντηση:
δεν διοικείται, «παραδιοικείται»

ή εκπαραθυρώνονται, μια νέα ιεραρχία συγκροτείται. Μα επειδή στους διαδρόμους της Δημόσιας Διοίκησης κανείς δεν μπορεί να εμπιστεύεται ούτε τον ίσκιο του, η νέα διοίκηση σχηματίζει μια άτυπη, παράλληλη διοίκηση, μια παρα- και υπερ-ιεραρχία, της απολύτου εμπιστοσύνης της, για να κάνει με σιγουριά τη δουλειά.

Π ράξη τρίτη. Καθώς το κανονιστικό πλαίσιο στον δημόσιο τομέα είναι πάντοτε επιτηδείως ελαστικό, περίπλοκο, ασαφές, ενίοτε αντιφατικό και πάντοτε δυσερμήνευτο, ένας αληθινός λαβύρινθος μέσα στον οποίο ο αμαθής μπορεί να χαθεί για πάντα, κάθε διοικητής χρειάζεται μερικούς επιτηδείους υπαλλήλους που ξέρουν να δίνουν νομιμοφανή μορφή στην πολιτική βούληση της διοίκησης και να τον προφυλάσσουν από κακοτοπιές. Τους προσεταιρίζεται. Καμιά φορά απλώς τους κληρονομεί από την προηγούμενη «κατάσταση». Και, συχνά, γίνεται υποχείριό τους. Πράξη τέταρτη. Η ούτω πώς ανασυνταχθείσα, με αμιγώς πολιτικά κριτήρια, ιεραρχία και παρα-ιεραρχία διοικεί στο εξής, όπως συγκροτήθηκε: δηλαδή με πολιτικά κριτήρια, αγνοώντας και παρακάμπτοντας την πάντα έτοιμη να υποταχθεί στην παντοδύναμη πολιτική βούληση δημοσιοϋπαλληλική ιεραρχία και με μόνον συνομιλητή και διαρκή διαπραγματευτή την τοπική ηγεσία της ΔΑΚΕ και της ΠΑΣΚΕ, που υπηρετούν- εννοείται- και αυτές όχι το παραδοσιακό συνδικαλιστικό συμφέρον, αλλά το δικό τους πελατειακό δίκτυο εντός του οργανισμού ή της εταιρείας.

Κάπως έτσι οργανώνεται το δράμα. Και όταν η αυλαία πέφτει, το τέλος του δράματος είναι πάντα το ίδιο και το αποτέλεσμα της διοίκησης προδιαγεγραμμένο: το σύστημα παράγει κακοδιοίκηση και κακή εξυπηρέτηση του κοινού συμφέροντος.

Αυτό είναι το σημαντικό. Μπορεί, βεβαίως, παρεμπιπτόντως, στο αδιαφανές και α-τυπικό αυτό περιβάλλον, να προκύψουν και σκάνδαλα. Δεν είναι υποχρεωτικό, δεν συμβαίνει πάντα αλλά δεν είναι και σπάνιο. Πάντως δεν είναι αυτό το σημαντικότερο· το σκάνδαλο είναι συνήθως το δευτερεύον παράγωγο της πολιτικής διοίκησης και κακο-διοίκησης. Μπορεί ακόμη να προκύψουν και ερωτικά πάθη. Αυτό πια είναι εντελώς δευτερεύον. Αλλά, όπως ψιθυρίζεται, όχι και τόσο σπάνιο…