Εν ονόματι του… Δαρβίνου

Σε βιβλία, περιοδικά και ιστοσελίδες, άθεοι επιστήμονες και θεωρητικοί στην Αμερική και την Ευρώπη έχουν εξαπολύσει μια πρωτοφανή επίθεση με στόχο να κατεβάσουν τη θρησκεία από τον θρόνο της. Εν ονόματι του Δαρβίνου.

«Κάποτε να σε λένε άθεο ήταν κακό και έλεγε κανείς πως είναι αγνωστικιστής για να γίνεται πιο σεβαστός από τους πιστούς. Τώρα που οι Εκκλησίες προσπαθούν ανοιχτά να βάλουν τη θρησκεία στα Συντάγματα και τους νόμους, εκείνοι οι δισταγμοί έχουν χαθεί και ο αθεϊσμός έχει γίνει μια μορφή νόμιμης άμυνας σε αυτή τη φανατική επιθετικότητα». Έτσι ερμηνεύει ο Κάρλο Αουγκούστο Βιάνο, συγγραφέας του αντικληρικού βιβλίου «Γονατισμένοι λαϊκοί», την αναβίωση της αντιθρησκευτικής πολεμικής στη Δύση.

Δεν είναι μόνο ο Μισέλ Ονφρέ, που το βιβλίο του «Πραγματεία αθεολογίας» έγινε μπεστ σέλερ. Ακόμη και η Αμερική των ευαγγελικών και των νεοσυντηρητικών, όπου δεν θα μπορούσε ποτέ να εκλεγεί πρόεδρος ένας δεδηλωμένος άθεος, δείχνει ενδιαφέρον για τους υποστηρικτές του αθεϊσμού. Το βιβλίο του δαρβινιστή βιολόγου Ρίτσαρντς Ντόκινς «Η αυταπάτη του θεού» σπάει τα ταμεία. Και ακόμη δεν έχουν κοπάσει οι ζωηρές συζητήσεις

Ακόμη και η Αμερική των ευαγγελικών και των νεοσυντηρητικών δείχνει ενδιαφέρον για τους υποστηρικτές του αθεϊσμού

που προκάλεσε ο Ντάνιελ Ντένετ, όταν επιχείρησε να ερμηνεύσει την πίστη με δαρβινικούς όρους με το δοκίμιό του «Η συντριβή της μαγείας».

Οι θεωρίες. «Αν δεν υπάρχει Θεός, τότε όλα επιτρέπονται», έλεγε ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. Αν δεν υπάρχει Θεός, μπορεί άραγε να υπάρξει ηθική και ερμηνεία της προέλευσης του κόσμου και της ζωής χωρίς να είναι κανείς υποχρεωμένος να προσφεύγει σε μια υπερβατική διάσταση; Η απάντηση που δίνει ο φιλόσοφος των Επιστημών Τέλμο Πιεβάνι είναι καταφατική. Το βιβλίο του «Δημιουργία χωρίς Θεό» είναι μια πολεμική εναντίον εκείνων που υποστηρίζουν ότι ο φυσικός κόσμος φέρει τη σφραγίδα ενός «νοήμονος σχεδιαστή». «Αυτή η θεωρία», λέει, «στερείται επιστημονικής βάσης και το βρίσκω απαράδεκτο που στην Αμερική θέλουν να τη διδάσκουν στα σχολεία παράλληλα με τη θεωρία της εξέλιξης. Ακόμη και σε φιλοσοφικό επίπεδο, ο Δαρβίνος αποτελεί μια πρόκληση στην πίστη, επειδή αποδεικνύει ότι η ύπαρξη του ανθρώπου μπορεί να ερμηνευτεί χωρίς να χρειάζεται να προσφύγει κανείς σε μια υπερφυσική επέμβαση».

Ο διάλογος. Αυτό δεν σημαίνει πάντως ότι η δαρβινική θεωρία προϋποθέτει την ανυπαρξία του Θεού. Σε αυτό ακριβώς ο Πιεβάνι διαφωνεί με τον Ντόκινς και τον Ντένετ και θεωρεί εφικτό έναν διάλογο ανάμεσα στις δύο απόψεις: την επιστημονική και τη φιλοσοφικοθρησκευτική. Άλλωστε, ακόμη και ο Δαλάι Λάμα διεξάγει χρήσιμο διάλογο με δαρβινιστές επιστήμονες. Εκεί που είναι δύσκολος ο διάλογος, είναι με τους χριστιανούς. Ο Πιεβάνι επικρίνει τον Πάπα Βενέδικτο. Στο βιβλίο του «Η αρχή όλων των πραγμάτων» γράφει: «Ο Ράτσινγκερ διατείνεται ότι συνενώνει και υποτάσσει τον επιστημονικό λόγο σε έναν ευρύτερο λόγο που φωτίζεται από την πίστη, απορρίπτοντας ως μη ορθολογική τη δαρβινική ιδέα ότι το ανθρώπινο είδος εξελίχθηκε μόνο μέσα από τυχαίες μεταλλάξεις και από τη φυσική επιλογή».

Το κυριότερο πρόβλημα με αυτές τις δύο απόψεις, ήταν πάντα η απόδειξή τους: όταν διατυπώνονται με την αξίωση της απόλυτης αλήθειας, είναι περίπου το ίδιο δύσκολο να αποδείξει κανείς ότι υπάρχει Θεός όσο και ότι δεν υπάρχει.