«Τους χρειαζόταν μια μπουνιά!»

Τα πράγματα θα μπορούσε να είχαν εξελιχθεί πολύ χειρότερα, θα μπορούσε να
είχε συμβεί ακόμη και πυρηνική καταστροφή. Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου
και το τέλος της σοβιετικής αυτοκρατορίας δεν ήταν προσχεδιασμένα. Ο
Γκορμπατσόφ και οι δικοί του συγκρούσθηκαν σκληρά με την ορθόδοξη πλειοψηφία
του καθεστώτος για να επιβάλουν τη γραμμή του διαλόγου με τον ελεύθερο κόσμο.

Το εξώφυλλο του «Der Spiegel» που αποκαλύπτει σε παγκόσμια αποκλειστικότητα τα πρακτικά του Κρεμλίνου και τις τελευταίες συζητήσεις του Γκορμπατσόφ πριν από την κατάρρευση της ΕΣΣΔ

Αυτά αποκαλύπτουν τα απόρρητα πρακτικά του Κρεμλίνου, τα οποία το γερμανικό
περιοδικό «Ντερ Σπίγκελ» έδωσε την Κυριακή στη δημοσιότητα σε παγκόσμια
αποκλειστικότητα. Δύο βιβλία, με τους τίτλους: «Μέσα από το Πολιτικό Γραφείο»
(περιέχει μνημόνια του συμβούλου του Γκορμπατσόφ, Ανατόλι Τσερνάγεφ) και «Ο
Γκορμπατσόφ και το γερμανικό ζήτημα», μόλις κυκλοφόρησαν στα ρωσικά και το
«Ντερ Σπίγκελ» δημοσιεύει αποσπάσματά τους. Πρόκειται για αφηγήσεις αντάξιες
των βιβλίων του Λε Καρέ ή του Φορσάιθ: η μάχη στην κορυφή της Μόσχας για τις
επιλογές που θα έκριναν το μέλλον υπήρξε αβέβαιη έως την τελευταία στιγμή. Ο
Γκορμπατσόφ εμφανίζεται από τα απόρρητα πρακτικά ως άνθρωπος που βασανίζεται
από αμφιβολίες για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα είναι αποφασισμένος να νικήσει
και να επιβάλει αλλαγές.

Η μάχη ανάμεσα στο παλιό και το νέο αρχίζει λίγο μετά την άνοιξη του 1985,
όταν ο νεαρός Μιχαήλ Σεργκέγεβιτς Γκορμπατσόφ εκλέγεται γενικός γραμματέας του
ΚΚΣΕ. Η Σοβιετική Ένωση είναι στριμωγμένη: ο πόλεμος στο Αφγανιστάν και ο
ανταγωνισμός των εξοπλισμών αφαιμάσσουν την οικονομία. Οι ελλείψεις και η
φτώχεια είναι καθημερινή πραγματικότητα, οι αμβλώσεις είναι περισσότερες από
τις γεννήσεις. Ο Γκορμπατσόφ άρχισε να εκφράζει στις μυστικές συνεδριάσεις
σκέψεις για το σύστημα, αρχίζοντας με ανελέητες κριτικές αρχηγών
χωρών-δορυφόρων της ΕΣΣΔ. «Ο Τσαουσέσκου είναι εντελώς τρελός, να πάει στο
διάβολο!» λέει ο νέος αρχηγός του Κρεμλίνου. Ο Λίβυος ηγέτης Μουαμάρ Καντάφι
είναι «ένας τυχοδιώκτης, πρέπει να προσέξουμε μήπως μας κάνει να κινδυνέψουμε
με παγκόσμιο πόλεμο».

«Χονδροειδές σφάλμα»

Οι μεταρρυθμίσεις ξεκινούν. Στο Κρεμλίνο αρχίζουν να σκέπτονται τον διάλογο με
την Ουάσιγκτον για τον αφοπλισμό. Η ορθόδοξη πλειοψηφία του Κ.Κ. είναι
εναντίον, ο Γκορμπατσόφ επιμένει: «Το γεγονός ότι στρέψαμε τους πυραύλους
SS-20 εναντίον της Δυτικής Ευρώπης υπήρξε χονδροειδές, σοβαρό σφάλμα της
ευρωπαϊκής πολιτικής μας. Θέλουμε να μετατρέψουμε τη χώρα σε στρατόπεδο;». Ο
Σοκόλοφ, υπουργός Άμυνας, ο Σεβαρντνάντζε, ο Ντομπρίνιν, τον υποστηρίζουν.
Πολλοί άλλοι, όχι. Η νέα πρόκληση έρχεται με την απόφαση για την αποχώρηση από
το Αφγανιστάν. Ο Σοκόλοφ προσφέρει στον Γκορμπατσόφ την κρίσιμη στήριξη. «Μια
στρατιωτική νίκη στον πόλεμο αυτό δεν είναι δυνατή», λέει σε μυστική εισήγηση.

Η μεγάλη απειλή

Η δυσκολότερη δοκιμασία ήρθε όταν οι δικτάτορες του ανατολικού συνασπισμού
απείλησαν να αντιδράσουν με τα όπλα κατά του εκδημοκρατισμού. Τον Ιανουάριο
του 1987 ο Γκορμπατσόφ δηλώνει ανήσυχος σε ομιλία του στο Πολιτικό Γραφείο:
«Σύντροφοι, ο Χόνεκερ, ο Καντάρ, ο Ζίβκοφ (οι κομμουνιστές ηγέτες της
Ανατολικής Γερμανίας, της Ουγγαρίας και της Βουλγαρίας) παίρνουν αποστάσεις
από εμάς». Η πιο φιλογκορμπατσοφική σοβιετική επιθεώρηση, η «Σπούτνικ»,
απαγορεύεται από τη λογοκρισία σε όλη την Ανατολική Ευρώπη. Σύμφωνα με μυστική
έκθεση της KGB, ο καγκελάριος Κολ είχε πει στον αρχηγό του Κρεμλίνου: «Σας
παίρνουμε πολύ περισσότερο στα σοβαρά από ό,τι ο Χόνεκερ».

Η ειρωνική απάντηση

ΤΟ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟ χτύπημα ήρθε το 1989. Η δημοκρατική πολωνική επανάσταση
της Αλληλεγγύης έχει νικήσει ανοίγοντας μια ρωγμή στο μπλοκ. Ο Χόνεκερ
προτείνει μάταια τη χρήση βίας. Σε μια τελευταία μυστική συνάντηση, ο
Ανατολικογερμανός δικτάτορας προκαλεί τον Γκορμπατσόφ, επικρίνει «την
αμφισβήτηση των κατακτήσεων της Οκτωβριανής Επανάστασης». Ο Γκορμπατσόφ του
απαντά όλο ειρωνεία: «Έριχ, αν δυσκολεύεσαι να εξηγήσεις την πολιτική μου
στους συμπατριώτες σου, τηλεφώνησέ μου. Θα πάρω το αεροπλάνο και θα έρθω
αμέσως, να πάμε μαζί να μιλήσουμε στις μάζες στο Βερολίνο. Μετά θα δούμε αν
είναι σοσιαλισμός ή όχι, δεν έχει σημασία».

Ένα χρόνο μετά, ήρθε η εξέγερση του Ρώσου προέδρου Γέλτσιν εναντίον της
ομοσπονδιακής εξουσίας της ΕΣΣΔ. Το τέλος του συστήματος έφτασε στη Μόσχα.
«Στους αντιπάλους μας χρειαζόταν μια μπουνιά στο πρόσωπο, αλλά είναι πολύ
αργά», λέει ο Γκορμπατσόφ, σύμφωνα με τα πρακτικά.

LINK: * www.spiegel.de/