H πλατεία και ο κανόνας

Την Πλατεία Εξαρχείων τη γνωρίζουν οι περισσότεροι από όσους κατοικούν στην
Αθήνα. Κι αν δεν τη γνωρίζουν, θα έχουν ακούσει οπωσδήποτε γι’ αυτήν – όπως
και στην υπόλοιπη Ελλάδα. Θα ήμασταν οι τελευταίοι που θα καταγγέλλαμε την
ίδια την πλατεία ή μάλλον τους θαμώνες της. Άλλωστε ένα «ανοιχτό» γκέτο δεν το
καταγγέλλεις. Μιλάς γι’ αυτό ή ουσιαστικώς κριτικά ή τρυφερά, για να «σώσεις»
ό,τι μπορείς περισσότερο. Τι να σώσεις, δηλαδή, αφού οι περαστικοί ή οι
θαμώνες από τις παρακείμενες καφετέριες θα αισθάνονται, πάντα, αδιάβατη την
αχάρακτη «λωρίδα» ανάμεσα στους ίδιους και τους «τρόφιμους» της πλατείας. Ενώ
οι αστυνομικοί, το πολύ πολύ να μετακινήσουν για λίγο τους τελευταίους – στο
υπάρχον αδιέξοδο να προσθέσουν κάτι ακόμη. Επιπλέον, ποτέ δεν συνέβη με ένα
κείμενο να αλλάξει η ματιά των ανθρώπων πάνω στα πράγματα. Αν ίσχυε κάτι
ανάλογο, ο κόσμος μας θα κατοικούνταν από αγγέλους.

Μια κοινόχρηστη βρύση φαίνεται να είναι το μοναδικό «καταφύγιο» για όσους
«κατοικούν» στην πλατεία, για τον εναλλασσόμενο πληθυσμό της. Να πιούνε νερό,
να βρέξουν το πρόσωπο ή τα μαλλιά τους, να διακοπεί για λίγο η «θητεία» στην
απόγνωση. Πόσο πλεονεκτική φαντάζει η θέση των άλλων γύρω τους, που έχουν
χρήματα έστω για έναν καφέ – να κάθονται, μάλιστα, κάτω από τις τέντες. Συχνά
ένας παράδεισος εξωτικός είναι σε απόσταση αναπνοής από την έσχατη αθλιότητα.
Αλλά πόσο και η ανθρωπιά, το πιο απρόβλεπτο, ανατρεπτικό υποτίθεται στοιχείο,
έχει κι αυτό μια «κανονικότητα» στην έκφρασή του. Θέλετε μιαν απόδειξη; Σπάνια
να ξεκορμίσει ένας από τις συντροφιές των τεσσάρων ή πέντε, που όρθιοι ή
γερτοί στα παγκάκια της πλατείας δεν φαίνεται καθόλου να αδημονούν, για να
ζητήσει βοήθεια. Θα το κάνει όταν σε μια αντίστοιχη συντροφιά τεσσάρων ή πέντε
που μόλις κάθησε στην καφετέρια, ο ένας τους μοιάζει να διαφέρει από τους
υπόλοιπους. Είναι το βλέμμα του, ο τρόπος που τράβηξε την καρέκλα για να
καθήσει ή παραχώρησε τη θέση του στους άλλους, ο άνθρωπος που βρίσκεται στην
έσχατη ανάγκη δεν πέφτει ποτέ έξω όσον αφορά στο ποιος θα τον βοηθήσει ή όχι.
Ενώ το βλέμμα του αναγκεμένου μοιάζει να είναι «αλλού», έχει καρφώσει από
μακριά, αλάνθαστα, εκείνον που θα τον βοηθήσει. Ο φιλάνθρωπος της συντροφιάς
ίσως να αισθάνεται με ενόχληση ότι αποτελεί μιαν εξαίρεση ή να μη θέλει να το
σκέφτεται. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι κι αυτός μέλος μιας
«κανονικότητας», όπως είναι οι διακοπές, τα δελτία ειδήσεων στις 8, οι
απεργίες προνομιούχων τάξεων που θα «τύχει» να γίνουν πάντα Πέμπτη ή
Παρασκευή. Είναι μέλος μιας «κανονικότητας», όπως κανόνα συνιστά πια, σε
παρακμασμένες πνευματικά και ηθικά κοινωνίες, τόσοι πολλοί που
«παρασιτίζονται» καλλιτεχνικά να έχουν φιλοδοξίες να διακριθούν ακριβώς λόγω
του παρασιτισμού τους.

Να γινόταν να γνωρίζει έγκαιρα κανείς, όταν φαντάζεται πως επαναστατεί με τον
αυτοκαταστροφικό τρόπο των μόνιμων ή περαστικών «τροφίμων» της πλατείας
Εξαρχείων, πως για την Εξουσία που τον ελέγχει, ενώ ο ίδιος νομίζει πως της
βγάζει τη γλώσσα, δεν είναι παρά το μέλος μιας προβλεπόμενης «κανονικότητας»,
όπως οι υποψήφιοι της Θεολογικής Σχολής. Να γνώριζε έγκαιρα ο κάθε, με
αντίστοιχους τρόπους, «επαναστάτης» ότι όσο κι αν συνειδητοποιεί ο ίδιος τον
εαυτό του ως εξαίρεση, θα καταλήξει να λογαριάζεται πάντα ως ένα απλό
στατιστικό στοιχείο.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «H λέξη».