[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

Υπάρχουν δύο τουλάχιστον δοκιμασμένες και ασφαλείς τεχνικές για να ματαιωθούν
προσπάθειες μεταρρυθμίσεων στη σημερινή Ελλάδα. H πρώτη είναι να παραπέμπεται
η επιδιωκόμενη μεταρρύθμιση σε διαδοχικές επιτροπές για εξέταση, διάλογο
(συνήθως από μηδενική βάση), συσκέψεις και άλλα τερπνά. Ο διάλογος στις
επιτροπές είναι αναγκαίος. Υπάρχουν όμως όρια. Όπως έλεγε ο Γ. Παπανδρέου στη
δεκαετία του 1960, «οι Έλληνες σε επιτροπές συσκέπτονται αλλά συνήθως δεν
σκέπτονται». Σε μια χώρα που απουσιάζει η κουλτούρα του διαλόγου και κυρίως
των συμβιβασμών, σε μια χώρα που η λέξη συμβιβασμός είτε πρόκειται για την
εξωτερική πολιτική είτε για γενικότερα θέματα εσωτερικής πολιτικής, θεωρείται
περίπου ως ανάθεμα, ως «βρώμικη λέξη», ενίοτε ως προδοσία οι διεργασίες σε
επιτροπές σπανίως καταλήγουν σε κάποιο αποτέλεσμα που να αντέχει στη δοκιμασία
της εφαρμογής, πολύ περισσότερο όταν οι συμμετέχοντες προσέρχονται στις
επιτροπές με… «αδιαπραγμάτευτες θέσεις». Ο δεύτερος τρόπος είναι να
προτάσσει κάποιος την (δήθεν) ανάγκη για «συνολικές, καθολικές λύσεις» σε
«συνολικά πλαίσια και προσεγγίσεις» αντί για την προώθηση περιορισμένων,
συγκεκριμένων πρακτικών μέτρων που μπορούν να οδηγήσουν στη βελτίωση μιας
κατάστασης και στο ξεπέρασμα μιας παθογένειας. H επίκληση του «συνολικού» και
η καταδίκη του «επιμέρους» ως αποσπασματικού «δολοφονεί» συνήθως την
επιδιωκόμενη μεταρρύθμιση. Σε ορισμένες περιπτώσεις «δολοφονείται» το ένα
πρακτικό μέτρο μεταρρύθμισης που θα μπορούσε όμως να λειτουργήσει ως καταλύτης
για ευρύτερες αλλαγές με αποτέλεσμα να διαιωνίζεται το τέλμα, το αδιέξοδο, η
παθογένεια. H επίκληση της «συνολικής προσέγγισης» επενδύεται συνήθως με
ιδεολογικά επιχειρήματα προοδευτικότητας και άλλα «ηχηρά παρόμοια». Στην πράξη
οδηγεί στη συντήρηση, την άρνηση, την αδράνεια, την παρακμή. Αυτό δεν σημαίνει
βέβαια ότι η επιδίωξη των επιμέρους μεταρρυθμίσεων δεν θα πρέπει να γίνεται
στη βάση μιας «ολοκληρωμένης στρατηγικής». Θα πρέπει. Αλλά είναι άλλο πράγμα
να εντάσσει κάποιος μια μεταρρύθμιση σε μια αρθρωμένη, ολοκληρωμένη στρατηγική
που συνδέει συνεκτικά στόχους, μέσα και διαδικασίες και εντελώς διαφορετικό να
επιδιώκει το ανέφικτα «συνολικό» και «καθολικό» προκειμένου να αποτρέψει το
πρακτικά αναγκαίο και δυνητικά καταλυτικό. Κι όμως, αυτή είναι η συνήθης
τακτική στη χώρα αυτή…

Ο Π.K. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος
Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ