Kαμικάζι-φωτογράφος των γκέτο

Τον φωνάζουν Ζε Αρ, κανείς δεν ξέρει το αληθινό του όνομα. Είναι «περίπου
25 χρόνων», αν και παραδέχεται ότι παραμένει «περίπου 25» εδώ και χρόνια.
Είναι ο πρώτος «φωτογκραφιτίστας» στον κόσμο, ένας φωτογράφος καμικάζι με
μόνιμη έκθεση στους δρόμους της πόλης – και αποστολή να γνωρίσει τους
κατοίκους των γκέτο στους υπόλοιπους Παριζιάνους…

Ο Ζε Αρ είναι Γάλλος, Παριζιάνος, με καταγωγή γαλλο-τυνησιακή. Ξεκίνησε την
καριέρα του ως καλλιτέχνης γκράφιτι, το «γύρισε» όμως στη φωτογραφία όταν
βρήκε μια φτηνή κάμερα, ξεχασμένη από κάποιον τουρίστα σε έναν σταθμό του
παριζιάνικου Μετρό. «Είχαν μείνει μόνο 12 φωτογραφίες στο φιλμ και τους
συμπεριφέρθηκα λες και ήταν χρυσός». Ο Ζε Αρ δεν έκανε ποτέ μαθήματα. Δεν
ζήτησε ποτέ συμβουλή. Δεν διάβασε ποτέ κάτι σχετικό με την τέχνη της
φωτογραφίας. «Ήθελα να βρω τον δικό μου δρόμο», λέει στο περιοδικό της
Independent, να πειραματιστώ και να δω τι μου ταίριαζε, τι μπορούσε να
εκφράσει την ενέργεια και την ωμότητα του κόσμου του δρόμου που γνώριζα – τα
γκράφιτι, το μπρέικ ντανς – και την αλλοκοτιά των τόπων που με πήγαιναν οι
γκραφιτίστες φίλοι μου. Σήραγγες του Μετρό μετά το τέλος της λειτουργίας
του… στέγες σπιτιών… υπόγειες διαβάσεις. Μέρη τρομακτικά αλλά και
συναρπαστικά».

«Εσωτερικό» αστείο

Δημιουργική βία… «Ήθελα εικόνες τόσο μεγάλες που κανείς να μην μπορεί να τις αγνοήσει», λέει ο Ζε Αρ. «Ήθελα εικόνες που πραγματικά να δηλώνουν κάτι»

Ο Ζε Αρ πειραματιζόταν με τα γκράφιτι από μικρός. Σκέφτηκε λοιπόν: «Και οι
φωτογραφίες μπορούν να γίνουν γκράφιτι! Γιατί να μη βγάλω φωτοτυπίες και να
τις κολλήσω στους τοίχους; Δεν ήταν όμως μόνο αυτό. Αποφάσισα ότι οι
φωτογραφίες είναι καλύτερες από τα γκράφιτι. Το γκράφιτι είναι ένα “εσωτερικό”
αστείο, ένας κώδικας. Μια φωτογραφία όλοι μπορούν να την καταλάβουν, να την
εκτιμήσουν». Ο Ζε Αρ ξεκίνησε με φωτοτυπίες μεγέθους A3, σιγά σιγά όμως όλο
και τις μεγάλωνε… H πρώτη του «δωρεάν γκαλερί» ήταν το μεσοαστικό «quartier»
του, η γειτονιά του, στο Παρίσι. Πριν από δυο χρόνια, όμως, ένας φίλος τον
πήρε μια βόλτα στο Λε Μποσκέ, μια υποβαθμισμένη συνοικία κοντά στο
Κλισί-σου-Μπουά, εκεί από όπου ξεκίνησε τον περασμένο Οκτώβριο η επονομαζόμενη
«εξέγερση των υποβαθμισμένων προαστίων». Τα παιδιά εκεί επέμειναν να τα βγάλει
φωτογραφία. Το έκανε και μετά κόλλησε υπερμεγέθεις φωτοτυπίες στους τοίχους.
«Τα παιδιά έμειναν. Είχαν γίνει σταρ. Αποφασίσαμε να κάνουμε ένα vernissage –
επίσημα εγκαίνια – της έκθεσης, με ποτά και προσκλήσεις, όπως σε μια σικ
γκαλερί. Ήρθαν μερικά τηλεοπτικά συνεργεία, κανείς άλλος όμως. Στους
Παριζιάνους δεν αρέσει να πηγαίνουν σε μέρη όπως το Λε Μποσκέ».

Ο Ζε Αρ, λοιπόν, αποφάσισε να πάει… το Λε Μποσκέ στους Παριζιάνους. Απ’ άκρη
σ’ άκρη της ανατολικής πλευράς του Παρισιού, μια περιοχή στην οποία άλλοτε
κυριαρχούσε ο πολυφυλετισμός και σήμερα κυριαρχούν οι γιάπις, συναντά κανείς
κολλημένες πάνω στους τοίχους τεράστιες μαυρόασπρες εικόνες – φτάνουν ακόμα
και τα 6X4 μέτρα. Κάποιες απεικονίζουν νεανικά πρόσωπα με γκροτέσκους
μορφασμούς, μισο-απειλητικούς, μισο-πλακατζίδικους. Μία απεικονίζει έναν άνδρα
να σημαδεύει με μια φωτογραφική μηχανή, σαν να ήταν πολυβόλο. Μια δεύτερη
απεικονίζει μια «φωτογραφία μέσα στη φωτογραφία» – ο Ζε Αρ συχνά φωτογραφίζει
στο νέο τους «σπίτι» τις φωτοτυπίες των φωτογραφιών που έχει τραβήξει. «Οι
άνθρωποι στο Παρίσι», λέει, «ακόμα και οι φιλελεύθεροι, οι Αριστεροί,
“βλέπουν” συχνά αυτά τα παιδιά σαν εξωγήινους, σαν υπάνθρωπους. Θέλω να τους
τα δείξω όπως είναι πραγματικά, όπως τα ξέρω, με ένα είδος βίας, φυσικά, αλλά
και με φοβερό χιούμορ και φοβερή ενέργεια. Μια δημιουργική βία».

«Αντάρτης»

Ο Ζε Αρ δηλώνει «αντάρτης», ένας φωτογράφος-καμικάζι: «Αυτό που κάνω είναι
παράνομο», λέει. «Έχω συλληφθεί πολλές φορές. H δουλειά μου δεν λογοκρίνεται
ούτε κατευθύνεται. Είναι για όλους και δωρεάν για όλους». Παρ’ όλη την εικόνα
του αντάρτη, όμως, ο Ζε Αρ έχει ήδη αποκτήσει περίοπτη θέση και στον πιο
«συμβατικό» καλλιτεχνικό κόσμο του Παρισιού. Τα αντίγραφα των έργων του
πωλούνται πλέον στις γκαλερί έναντι 900 ευρώ. Ο Ζε Αρ, μάλιστα ήταν ο επίσημος
υπεύθυνος φωτογραφίας στην ταινία «Sheitan» με τον Βενσάν Κασέλ που έκανε
πρεμιέρα στη Γαλλία μόλις πρόσφατα. «Όσο δεν μου δίνουν εντολές, δεν βλέπω
κανένα πρόβλημα», λέει ο ίδιος. «Το ένα κομμάτι αυτού που κάνω είναι δωρεάν.
Για το άλλο πληρώνομαι. Το ένα συνεχίζεται λόγω του άλλου. Πρώτα από όλα,
όμως, παραμένω και θα παραμείνω για πάντα φωτογράφος του δρόμου». Και «περίπου
25 χρόνων»!