Ο Έρνεστ Xέμινγουεϊ σπάει τα ταμπού του εμφυλίου

Στο μέτωπο. Ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ με λοχαγό επικεφαλής τής αμερικανικής ταξιαρχίας που πολεμούσε στο πλευρό των Δημοκρατικών

Όταν ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ έγραφε το «Για ποιον χτυπάει η καμπάνα» δεν μιλούσε
για γεγονότα που δεν είχε ζήσει. Με την ιδιότητα του δημοσιογράφου είχε
καλύψει τον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο, το βασικό θέμα του βιβλίου. Με την
ιδιότητα του δημοσιογράφου είχε επίσης προετοιμάσει και το ντοκιμαντέρ
«Ισπανική γη» που προβλήθηκε προχθές από την ισπανική τηλεόραση και το ψηφιακό
κανάλι Cinemania Clasico.

Το τηλεοπτικό υλικό περιέχει σχολιασμό στα αγγλικά από τον Αμερικανό
νομπελίστα, αλλά και από τον σκηνοθέτη και ηθοποιό Όρσον Γουέλς, ενώ στην
παραγωγή του συνέβαλε και ο Ολλανδός σκηνοθέτης Γιόρις Ίβενς. Ο Χέμινγουεϊ
περιγράφει τις συγκρούσεις ανάμεσα στους αντάρτες του στρατηγού Φρανσίσκο
Φράνκο και τα Δημοκρατικά κυβερνητικά στρατεύματα, κοντά στη Μαδρίτη το 1937.
Επικεντρώνεται ακριβώς στις συγκρούσεις μεταξύ των δύο πλευρών, την ώρα που οι
εθνικιστές επιχειρούσαν να καταλάβουν τη Μαδρίτη και να αποκόψουν τη βασική
οδική αρτηρία ανάμεσα στην ισπανική πρωτεύουσα και τη Βαλένθια.

H ευαισθησία

Λόγω ακριβώς της ευαισθησίας του θέματος, ποτέ μέχρι σήμερα το ντοκιμαντέρ
αυτό δεν είχε προβληθεί από την ισπανική τηλεόραση, αν και στις Ηνωμένες
Πολιτείες και στη Γαλλία είχε προβληθεί. Ο πρώην πρόεδρος των Ηνωμένων
Πολιτειών, για παράδειγμα, Φραγκλίνος Ρούσβελτ ήταν από τους πρώτους που
παρακολούθησαν τον Χέμινγουεϊ – από τις γραμμές των Δημοκρατικών – να
επισημαίνει: «Στις κατεστραμμένες αποθήκες του μετώπου ζουν τα εχθρικά
στρατεύματα. Είναι επαγγελματίες στρατιώτες που πολεμούν ενάντια στη βούληση
του λαού. Θέλουν να επιβάλουν τη θέληση του στρατού στη θέληση του λαού. Και ο
λαός τούς μισεί. Γιατί, χωρίς την επιμονή και τη συνεχή βοήθεια της Ιταλίας
και της Γερμανίας, η ισπανική εξέγερση θα τους είχε εξολοθρεύσει σε έξι
μήνες». Σε άλλο σημείο, ο Αμερικανός συγγραφέας αναφέρεται και στις
προσπάθειες που έκαναν οι ίδιοι οι πολίτες για τον εφοδιασμό των στρατιωτών με
τρόφιμα.

Γίνεται πάντως αισθητή η προσπάθεια του Χέμινγουεϊ να εισαγάγει στο
ντοκιμαντέρ στοιχεία υπέρ των δημοκρατικών δυνάμεων, με στόχο να αντικρούσει ή
να κάμψει την προπαγανδιστική μηχανή του Φράνκο. Στις 18 Ιουλίου θα
συμπληρωθούν 70 χρόνια από την έναρξη του τριετούς ισπανικού εμφυλίου.

«Κρύο όσο ο τάφος»

«Έκανε κρύο εκείνο τον Φεβρουάριο, όταν πέθαναν εκεί και έκτοτε οι νεκροί
δεν έχουν αντιληφθεί τις αλλαγές των εποχών. Οι φασίστες μπορεί να επεκταθούν
στη γη, ανοίγοντας τον δρόμο τους με βάρος από μέταλλο που έφεραν από άλλες
χώρες. Μπορεί να προωθηθούν βοηθούμενοι από προδότες και δειλούς. Μπορεί να
καταστρέψουν πόλεις και χωριά και μπορεί να προσπαθήσουν να κρατήσουν τον λαό
στη σκλαβιά. Όμως δεν μπορείς να κρατήσεις κανένα λαό στη σκλαβιά. Ο ισπανικός
λαός θα εξεγερθεί ξανά, όπως πάντοτε εξεγειρόταν κατά της τυραννίας».

Απόσπασμα από το άρθρο του Χέμινγουεϊ «Για τους Αμερικανούς νεκρούς στην
Ισπανία» (1939)