Tελευταίο αντίο στον εθνικό δικαστή

«Κάθε ποινική δίκη είναι πλοίο που ταξιδεύει μέσα σε διώρυγα, στην
“πληκτική” Ποινική Δικονομία. Όταν φθάσει στο τέρμα, στο “Ένοχος ή Αθώος”, το
ταξίδι έχει τελειώσει». Ούτε η δίκη των πρωταιτίων μπορούσε να είναι
διαφορετική, κατά τα λεγόμενα του Γιάννη Ντεγιάννη, του «εθνικού δικαστή» που
δίκασε τη χούντα και τελείωσε το δικό του ταξίδι στη ζωή την Κυριακή.

Γιάννης Ντεγιάννης. Ο πρόεδρος του Πενταμελούς Εφετείου που δίκασε τους πρωταιτίους της χούντας και επίτιμος αρεοπαγίτης έφυγε στα 92 του χρόνια, αφού είχε πασχίσει να κρατήσει το πλοίο της ελληνικής «δίκης της Νυρεμβέργης» σε σταθερή πορεία

Ο πρόεδρος του Πενταμελούς Εφετείου, ο οποίος δίκασε τους πρωταιτίους της
χούντας, και επίτιμος αρεοπαγίτης Γιάννης Ντεγιάννης έφυγε στα 92 του χρόνια,
αφού είχε πασχίσει να κρατήσει το πλοίο της ελληνικής «δίκης της Νυρεμβέργης»
σε σταθερή πορεία. Ο δικαστής, ο οποίος κηδεύεται σήμερα από το A’
Νεκροταφείο, πίστευε ότι οι πληγές της χούντας δεν έχουν κλείσει ακόμη. Έλεγε
μάλιστα (σε συνέντευξή του στα «NEA», το 1997) πως αν η δίκη γινόταν σήμερα,
θα μετατρεπόταν σε τηλεοπτικό σόου. «Μάλλον, γιατί ο κόσμος είχε υποφέρει κι
αυτό ερεθίζει τα κανάλια»…

Γεννημένος στους Στρόμπονες της Χαλκίδας το 1914, σπούδασε νομικά στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών και το 1949 μπήκε στο Δικαστικό Σώμα. Τον Ιούλιο του 1975
ήταν ο πρόεδρος του δικαστηρίου που δίκασε και καταδίκασε εις θάνατον τους
Απριλιανούς πραξικοπηματίες Παπαδόπουλο, Παττακό, Μακαρέζο και άλλους (η ποινή
τους μετατράπηκε σε ισόβια από τον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή).
Στις εκλογές του 1981 είχε συμπεριληφθεί στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ
και είχε εκλεγεί βουλευτής. Στις επόμενες εκλογές είχε εκλεγεί βουλευτής
Θεσσαλονίκης.

25 Αυγούστου 1975. Το δημοσίευμα των «ΝΕΩΝ» για την καταδίκη σε θάνατο των Γ. Παπαδόπουλου, N. Μακαρέζου και Στ. Παττακού, ποινή που αργότερα μετατράπηκε σε ισόβια από τον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή

Το μεγαλύτερο πρόβλημα του Ντεγιάννη – όπως αναφέρεται στο αυτοβιογραφικό
βιβλίο «H Δίκη» (Εκδ. Γνώση), το 1991- στη διαδικασία της δίκης ήταν να
εξεταστούν όλα τα περιστατικά για τη δράση του καθενός από τους
κατηγορουμένους, αφού η ανάκριση ήταν ελλιπής. «Ξέρω από τον φάκελο πως πολλοί
από τους μάρτυρες έχουν βασανισθεί, έχουν εξορισθεί, μα δεν γνωρίζουν τίποτε
σχετικό με το πώς έγινε το πραξικόπημα. Θα πικραθούν όταν θα τους εξηγήσω πως
οι πληγές τους δεν έχουν πρώτη θέση στη Δίκη των πρωταιτίων. Ό,τι ακολούθησε,
δικαίωσε τους φόβους. Ήταν αναπόφευκτο να δυσαρεστήσω πολλούς που περίμεναν
την ημέρα της Δίκης για να πουν τον βαρύ καημό τους κι εγώ να τους εμποδίσω»,
έλεγε.

H πρώτη μήνυση

H πρώτη μήνυση εναντίον των πραξικοπηματιών είχε κατατεθεί στις 9 Σεπτεμβρίου
του 1974 από τον ποινικολόγο Αλέξανδρο Λυκουρέζο. H δίκη άρχισε στις 28
Ιουλίου του 1975 με κατηγορουμένους για τις πράξεις της εσχάτης προδοσίας και
της στάσης 24 χουντικούς. Ολοκληρώθηκε στις 23 Αυγούστου με την καταδίκη σε
θάνατο των Γ. Παπαδόπουλου, N. Μακαρέζου και Στ. Παττακού, ποινή που αργότερα
μετατράπηκε σε ισόβια από τον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή.

«Αγωνίζονταν να επιδείξουν ψυχραιμία και αδιαφορία»

H ώρα της δικαιοσύνης. Ο Παττακός καταθέτει ενώπιον του δικαστηρίου. Τρίτος από αριστερά στην έδρα ο δικαστή Γιάννης Ντεγιάννης

THN ΠΡΩΤΗ HMEPA της δίκης ο Ντεγιάννης έριξε μια φευγαλέα ματιά στους
κατηγορουμένους. «Πρόσωπα σφιγμένα που αγωνίζονταν να επιδείξουν ψυχραιμία και
αδιαφορία, έκρυβαν την ταραχή τους κάτω από χαμόγελα πετρωμένα. Μερικοί φανερά
σαστισμένοι, άλλοι καταπονημένοι. Δυο – τρεις, από την αδυναμία, περίσσευαν τα
ρούχα τους. Ήταν όλοι τους αρκετούς μήνες προφυλακισμένοι, ήξεραν πολύ καλά
πως ό,τι έβλεπαν, άκουγαν, ένιωθαν, δεν ήταν κακός βραχνάς. Ήξεραν πως ήταν
κατηγορούμενοι, μα προσπαθούσαν να μην το δείχνουν, όσο μπορούσαν», θυμόταν.
Στη συνέχεια πρόφερε: «Άρχεται η συνεδρίασις» – και κάλεσε τους
κατηγορουμένους να δώσουν τα στοιχεία ταυτότητας (όνομα, επώνυμο, επάγγελμα,
ηλικία κ.λπ.). Το τυπικό αυτό πήρε τεράστιες διαστάσεις. Οι άνθρωποι που ήταν
φορτωμένοι με τίτλους και αξιώματα, έπρεπε να θυμίσουν στο δικαστήριο πώς
ονομάζονται και να απαντήσουν με τον νέο τίτλο, «κατηγορούμενος». Στην ερώτηση
«ποιο το επάγγελμα;» απάντησαν όλοι «απόστρατος αξιωματικός», δείχνοντας πως
είχαν αποδεχθεί τη νέα πραγματικότητα. Ένας, «ο πιο σαστισμένος», αφηγείτο ο
πρόεδρος του δικαστηρίου, «απάντησε πως ήταν κάτοικος Κορυδαλλού και το
επάγγελμά του ήταν οικιακά».