Προσωπα Tοπία της μνήμης

Στο σπίτι της, τον Ιούλιο του 2004

«Πρέπει να υπήρχε μέσα μου μια επιθυμία, σκοτεινή, να γράψω πολύ αρχαία.
Λάτρευα το επάγγελμά μου, της καθηγήτριας και ουδέποτε σκέφτηκα να κάνω κάτι
άλλο. Όμως είχα ένα παράδειγμα, τη μητέρα μου. Έγραφε βιβλία, μυθιστορήματα…
Έτσι, όταν πήρα τη σύνταξή μου, είπα στον εαυτό μου: κι αν προσπαθούσα; Χάνω
την όρασή μου, αλλά μπορώ ακόμη να αφηγηθώ τα μικρά πράγματα που ήταν η ζωή
μου. Με μια ειλικρίνεια ίσως αφελή. Δίδασκα νέους όλη μου τη ζωή, και αυτό σε
διατηρεί!».

Γεννημένη το 1913, η μεγάλη ελληνίστρια Ζακλίν ντε Ρομιγί αφηγείται τις
αναμνήσεις της στο τελευταίο της βιβλίο, «Τα ρόδα της μοναξιάς», και μιλάει
στην Κατρίν Νταβίντ του «Νουβέλ Ομπσερβατέρ» για τα τοπία της μνήμης της που
εξερευνά στο απόβραδο της ζωής της. «Όταν τα μάτια μου εξασθένησαν, το να
θυμάμαι πού βρίσκονται τα αντικείμενα έγινε πολύ σημαντικό. Έγραψα ένα βιβλίο
για τον “Θησαυρό των λησμονημένων γνώσεων”. Το να γράφεις τις αναμνήσεις σου
σημαίνει και να τις ξαναζείς».

Πρώτη γυναίκα που εξελέγη στο Κολέζ ντε Φρανς, το 1973, μέλος της Γαλλικής
Ακαδημίας από το 1988, συγγραφέας 37 βιβλίων, η Ζακλίν ντε Ρομιγί αφιέρωσε τα
έργα της στους «αγαπημένους Έλληνες». «Ήταν η ζωή μου και η ευτυχία μου, ο
Όμηρος, ο Θουκυδίδης, ο Αισχύλος, ο Σοφοκλής… Είναι θλιβερό αυτό που
συμβαίνει σήμερα στην εκπαίδευση. Ωστόσο οι Έλληνες είναι μοντέρνοι,
δημιούργησαν τη δημοκρατία. Ετοιμάζω ένα βιβλίο με συνομιλίες για το τι
μπορούν να προσφέρουν στη σημερινή πολιτική συζήτηση τα κείμενα που
προέρχονται από την ελληνική δημοκρατία… H εθνική παιδεία βρίσκεται στα
χέρια ανθρώπων που έχουν στενές ιδέες… Το σφάλμα είναι ότι θεωρούμε την
εκπαίδευση ως μετάδοση χρήσιμων γνώσεων και όχι ως διάπλαση του πνεύματος.
Αλλά τα ελληνικά και τα λατινικά χρησιμεύουν πρώτα απ’ όλα σ’ αυτό, στη
διάπλαση του πνεύματος».

Τα κείμενά της, η Ζακλίν ντε Ρομιγί τα υπαγορεύει τώρα σε κασέτες. Τελειώνει
ένα μικρό βιβλίο για την «Ορέστεια». Αγαπημένος της Έλληνας ήταν ο Θουκυδίδης,
αλλά «με τον καιρό, ξαναγυρίζεις στον Όμηρο. Ο δάσκαλός μου, ο Λουί Μποντέν, ο
οποίος με είχε μυήσει στον Θουκυδίδη, μου το είχε πει. Αυτό που είναι
συγκλονιστικό στον Όμηρο δεν είναι η επική πλευρά, οι μάχες και η δόξα, είναι
η ανθρωπιά, είναι οι στιγμές της γλύκας, της τρυφερότητας, της οδύνης, που δεν
υπάρχουν σε καμιά άλλη εποποιία. Στα “Ρόδα της μοναξιάς”, αναφέρω το επεισόδιο
των αλόγων που θρηνούν τον θάνατο του Πατρόκλου, καθώς και εκείνο με το άλογο
που μιλάει στον Αχιλλέα, μια μόνο φορά, για να του ανακοινώσει τον θάνατό του.
Είναι απέραντα συγκινητικό. Το έλεος έχει στον Όμηρο μια θέση που δεν υπάρχει
σε καμιά άλλη εποποιία».