[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ πολλαπλών προβλημάτων, η Ευρώπη βρίσκεται τον τελευταίο
καιρό σε επικίνδυνη διαδικασία αναβίωσης του εθνικισμού και του οικονομικού
προστατευτισμού. Χώρες όπως Γαλλία, Ισπανία, Πολωνία κ.ά. επιχειρούν με
διάφορα μέσα (και προσχήματα) να αναχαιτίσουν το ενδοευρωπαϊκό κίνημα
συγχωνεύσεων και εξαγορών, διολισθαίνοντας σε ανοιχτές προστατευτικές
πολιτικές και στρατηγικές. Οι πολιτικές αυτές συνιστούν ευθεία απειλή προς το
βασικό επίτευγμα της ευρωπαϊκής ενοποίησης – την εγκαθίδρυση δηλαδή της
ενιαίας, εσωτερικής αγοράς με ελευθερία διακίνησης ατόμων, αγαθών, υπηρεσιών,
κεφαλαίων. H απειλή είναι τόσο ισχυρή που ορισμένοι παρομοιάζουν την κατάσταση
με την «Ευρώπη του 1914». Και είναι βεβαίως γνωστό τι ακολούθησε στην Ευρώπη
μετά το 1914. Ο οικονομικός εθνικισμός και προστατευτισμός μπορεί εύκολα να
μεταφρασθεί σε πολιτικό εθνικισμό (π.χ. Πολωνία) και να κλονίσει το «ευρωπαϊκό
οικοδόμημα» (Ευρωπαϊκή Ένωση). Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καταφεύγουν στη
(μάλλον κοντόφθαλμη) στρατηγική του οικονομικού εθνικισμού και προστατευτισμού
προκειμένου να κρατήσουν κάτω από εθνική ιδιοκτησία ορισμένους οικονομικούς
κλάδους και επιχειρήσεις που κρίνουν ως στρατηγικής σημασίας (π.χ. ενέργεια).
Στη ρίζα όμως των αντιδράσεων αυτών βρίσκεται ο φόβος για την αύξηση της
ανεργίας και της έντασης της κοινωνικής αναταραχής. Και εδώ υπάρχει ένα σοβαρό
πρόβλημα για την Ευρώπη και την Ευρωπαϊκή Ένωση ειδικότερα. Όπως προσφυώς είχε
επισημάνει κάποτε ο Z. Ντελόρ, «κανένας πολίτης δεν μπορεί να ερωτευθεί την
εσωτερική αγορά». Κι όμως, ο Ευρωπαίος πολίτης αυτό που προσλαμβάνει ως
μονομερή δράση της Ένωσης, είναι η σταθερή απελευθέρωση των αγορών, κάτι σαφώς
αναγκαίο που όμως δεν συνοδεύεται από ορατή και αποτελεσματική κοινωνική
πολιτική της Ένωσης. Παρά τις προσπάθειες που έγιναν (και μάλιστα με
πρωτοβουλίες Ελληνίδων Επιτρόπων – B. Παπανδρέου, Ά. Διαμαντοπούλου), η Ένωση
δεν εμφανίζεται στα μάτια των πολιτών της ως σύστημα μεγιστοποίησης της
κοινωνικής ευημερίας αλλά απλά ως «μηχανισμός απελευθέρωσης των αγορών και
συρρίκνωσης του κοινωνικού κράτους». Δικαιολογημένα αυτό προκαλεί αντιδράσεις
που τελικά οδηγούν σε αναβίωση εθνικιστικών, προστατευτικών τάσεων. Επομένως,
θα πρέπει να είναι σαφές πώς μπορεί το πρόβλημα να αντιμετωπισθεί στη ρίζα
του. H Ευρώπη πρέπει να μετεξελιχθεί (και κατανοηθεί) ως σύστημα
μεγιστοποίησης της κοινωνικής ευημερίας.

Ο Π.K. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος
του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ.