[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

ΦΑΙΝΕΤΑΙ να ανασύρεται και πάλι στην επιφάνεια από διάφορους κύκλους,
επίσημους και ανεπίσημους, το σύνδρομο που θεωρεί την Ελλάδα ως μία εντελώς
«ιδιαίτερη χώρα» στον πλανήτη, με ξεχωριστά δικαιώματα, αποστολή και προνόμια
(αλλά χωρίς και ιδιαίτερες ίσως υποχρεώσεις). Κάθε χώρα προσδιορίζεται
λίγο-πολύ ως «κάτι ξεχωριστό» σε σχέση με το «άλλο». Υπάρχουν, όμως, τέσσερις
– νομίζω – χώρες στον πλανήτη που υποφέρουν από το «σύνδρομο της
ιδιαιτερότητας» ως κατάσταση που (θεωρούν ότι) τους προσδίδει μια ιδιαίτερη
θέση, αποστολή, προνόμια και δικαιώματα στο διεθνές σύστημα. Πρόκειται για τη
Γαλλία, τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ), το Ισραήλ και την Ελλάδα.
Πρόκειται για το σύνδρομο που στη διεθνή βιβλιογραφία ονομάζεται
«exceptionalism» (ιδιαιτερότητα ή «εξαιρετικότητα»). Για διαφορετικούς λόγους
(ιστορικούς, πολιτιστικούς, πολιτικούς κ.λπ.), οι χώρες αυτές θεωρούν ότι
κατέχουν ξεχωριστή θέση και αποστολή στη διεθνή σκηνή. Θεωρούν πάνω απ’ όλα
ότι έχουν μια εντελώς ξεχωριστή, ιστορική διαδρομή και έναν ασύγκριτα
ξεχωριστό πολιτισμό, τον οποίο θα πρέπει να μεταδώσουν σε όλον τον κόσμο, σε
ορισμένες δε περιπτώσεις (ΗΠΑ) έστω και διά της επιβολής με βίαια, στρατιωτικά
μέσα. Το σύνδρομο είναι εξόχως επικίνδυνο. Πρώτα απ’ όλα γιατί εμποδίζει τις
χώρες αυτές να προσαρμοσθούν στις σύγχρονες πραγματικότητες του
παγκοσμιοποιημένου συστήματος και να αποδεχθούν τη λογική και τις συνέπειες
της πολιτιστικής και επικοινωνιακής ολοκλήρωσης. Μπροστά στα φαινόμενα αυτά,
περιέρχονται σε «κρίση ταυτότητας» (η περίπτωση της Γαλλίας είναι ιδιαίτερα
χαρακτηριστική). Δεύτερον, οι χώρες αυτές θεωρούν εαυτές, η κάθε μία
ξεχωριστά, ως περίπου το «κέντρο του κόσμου», ότι όλος ο κόσμος περιστρέφεται
ή οφείλει να περιστρέφεται γύρω από αυτές. H Ελλάδα είναι εδώ η υποδειγματική
περίπτωση. Ο «ομφαλός της γης». Όλη η ανθρωπότητα, μεγάλες ή μικρές δυνάμεις,
οφείλουν να γνωρίζουν και να ασχολούνται σχεδόν καθημερινά με τα ελληνικά
προβλήματα, πραγματικά ή φαντασιακά, τις ελληνικές εμμονές ή έστω υπερβολές.
Για πάρα πολλά χρόνια, το προσφιλές μας επιχείρημα (ή άλλοθι) στις διεθνείς
συναντήσεις ήταν αυτό της «ιδιαιτερότητας». Κάποια στιγμή (με την είσοδό μας
στο ευρώ κ.λπ.), φθάσαμε να θεωρούμεθα «κανονική χώρα». Ας μη διολισθήσουμε
ξανά στην «ιδιαιτερότητα»…

Ο Π. K. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος
του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ.