[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

ΟΙ ΒΙΑΙΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ που ξέσπασαν με αφορμή τη δημοσίευση των σκίτσων
του Μωάμεθ έδειξαν το πόσο σχετικά εύκολα μπορούν οι σχέσεις Ευρώπης (και
Δύσης γενικότερα) και ισλαμικού κόσμου να διολισθήσουν σε σύγκρουση
(επιβεβαιώνοντας τις θεωρίες για «σύγκρουση των πολιτισμών»). Βεβαίως κανένα
θρησκευτικό δόγμα δεν μπορεί (και δεν πρέπει) να ορίσει τα όρια της ελευθερίας
έκφρασης στον ευρωπαϊκό χώρο. Εάν αυτό γίνει σήμερα από ένα δόγμα, αύριο θα
γίνει από άλλο. Και τότε οι συνέπειες είναι προφανείς. Αυτή είναι η μία πλευρά
της κρίσης. H άλλη όμως αναφέρεται στη σχέση της Ευρώπης με το Ισλάμ. H
τραυματική ιστορική εμπειρία της σχέσης αυτής είναι γνωστή. H μείζονος
σημασίας πρόκληση για την Ευρώπη σήμερα είναι ότι θα πρέπει να βρει έναν τρόπο
συμβίωσης με το Ισλάμ. Για πολλούς λόγους, πολιτιστικούς, γεωγραφικούς,
οικονομικούς, δημογραφικούς κ.ά. η Ευρώπη και η επιβίωσή της εξαρτάται σε
αυξανόμενο βαθμό από την ειρηνική και «συνεργασιακή συνύπαρξή» της με τον
ισλαμικό κόσμο. Προς την κατεύθυνση αυτή η Ευρώπη (Ευρωπαϊκή Ένωση) έχει κάνει
ορισμένα σημαντικά πράγματα αλλά χρειάζεται σαφώς να γίνουν περισσότερα και
ουσιαστικότερα. Έτσι π.χ. ο «διάλογος των πολιτισμών» – ο διάλογος δηλαδή
μεταξύ Ευρώπης και Ισλάμ ως προϋπόθεση αλληλοκατανόησης των διαφορετικών
πολιτιστικών μορφωμάτων – έχει εξαγγελθεί αρκετές φορές αλλά δεν έχει
υλοποιηθεί, πέρα από τη διεξαγωγή ορισμένων ακαδημαϊκών σεμιναρίων μεταξύ
ειδικών. H πολιτιστική όσμωση δεν έχει προχωρήσει. Αντίθετα υπάρχουν ορισμένα
συμπτώματα «πολιτιστικού αποκλεισμού». Σε κάπως μακροχρόνια προοπτική, κρίσιμη
σημασία για τη σχέση Ευρώπης – Ισλάμ έχει η εξέλιξη της σχέσης Ευρωπαϊκής
Ένωσης – Τουρκίας. H ενσωμάτωση της Τουρκίας στην Ένωση θα αποτελούσε πράξη
που θα πιστοποιούσε ότι η Ευρώπη δεν είναι μια «κλειστή χριστιανική λέσχη»
στην οποία δεν έχει θέση το Ισλάμ, αλλά ένας πολυπολιτισμικός χώρος (και
ισλαμικός δηλαδή). Κι όμως οι προοπτικές ένταξης της Τουρκίας (έστω και στο
απώτερο μέλλον) δεν εμφανίζονται ιδιαίτερα ευοίωνες. H επίλυση του κυπριακού
προβλήματος στη βάση της (ομοσπονδιακής) συνύπαρξης των δύο κοινοτήτων θα
μπορούσε επίσης να αποτελέσει ένα καλό παράδειγμα πολιτιστικής όσμωσης.
Δυστυχώς όμως…

Ο Π.K. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος
του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ