Οι υποκλοπές και το πρόβλημα της ύπαρξης

Ο γνωστός κριτικός Άλκης Θρύλος (Ελένη Ουράνη), που πέθανε πριν από τριάντα
πέντε ακριβώς χρόνια, διαπρύσιος κήρυκας της αθεΐας, δεν έπαυε να τεκμηριώνει
τα κείμενά του με ρήσεις του Βολταίρου, του Ροζέ Μαρτέν ντι Γκαρ και άλλων
διαπρεπών άθεων δημιουργών. Δεν έχει κανείς αντίρρηση ακόμη και να συμμεριστεί
τις απόψεις του Βολταίρου, του Ντι Γκαρ και του Θρύλου, έστω κι αν ο
τελευταίος, στις στερνές του ώρες, στην «Αθηναϊκή Κλινική» όπου νοσηλευόταν,
ζήτησε παπά να εξομολογηθεί. Άλλωστε, η μεταμέλεια ή η αλλαγή ενός ανθρώπου
που από άθεος γίνεται, όχι βέβαια «ένθεος», αλλά πιστός (έστω και κάτω από τον
τρόμο της οριστικής του μετοικεσίας), δεν αποδεικνύει την ύπαρξη του Θεού,
κάθε άλλο βέβαια.

Αξίζει όμως να σκεφθεί κανείς, από καθαρά φιλοσοφική και υπαρξιακή σκοπιά,
γιατί ο καθένας θα μπορούσε ν’ απαριθμήσει λίγους ή πολλούς ανθρώπους που έχει
συμβεί να γνωρίσει και οι οποίοι, αν και άθεοι κατέληξαν, πολύ πριν από το
«τέλος» τους να εκκλησιάζονται και να σταυροκοπιούνται, ενώ με δυσκολία θ’
ανέφερε κάποιον που, αν και θρήσκος, κατέληξε άπιστος. Αντίθετα, μάλιστα,
ισχυρές δοκιμασίες αντί να κλονίζουν πρόρριζα το αίσθημα της ύπαρξης του Θεού,
το δυναμώνουν σ’ έναν άνθρωπο που συμβαίνει να τον διακατέχει.

«Αν δεν υπάρχει Θεός όλα επιτρέπονται», έχει γράψει ο Ντοστογιέφσκι και η
φράση αυτή που δεν έχασε ποτέ τη σημασία της έρχεται «γάντι» στην εποχή μας.
Στην εκδοχή της, βέβαια, πως καθώς δεν υπάρχει Θεός «όλα επιτρέπονται». Μην
ξεγελιόμαστε, από τα εγκλήματα του Μπους (ή της Αμερικής, έστω) στο Ιράκ ή
οπουδήποτε αλλού ή τα όποια μαζικά ή «ιδιωτικά» εγκλήματα ώς τις υποκλοπές στα
τηλέφωνα (με όλες τις τεράστιες ποιοτικές και ποσοτικές τους διαφορές), δεν
γίνεται τίποτε άλλο παρά ν’ αμφισβητείται, τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά
(ώς την καθαίρεση), η έννοια και η ύπαρξη του Θεού. Αν οι εκκλησιαστικοί ταγοί
(όσοι τουλάχιστον διάγουν ζωή πολυτελή) είναι καταδικαστέοι, είναι γιατί
πρακτικά πια συκοφαντούν την ύπαρξη του Θεού ή, μάλλον, την μεταβάλλουν σε
ανυπαρξία.

Θα ήταν ασφαλώς μικρό το κακό που θα προέκυπτε στην προσπάθεια να καταργηθεί η
έννοια του Θεού, αν δεν παρουσιαζόταν ως άβυσσος ευθύς αμέσως ένα πρόβλημα:
καθώς η ύπαρξη του Θεού είναι απόλυτα ταυτισμένη με τη μετά θάνατον ζωή, η
κατάργηση της ύπαρξής του εγκαθιστά τη συνακόλουθη μετά θάνατον ανυπαρξία, από
τρόμο που θα όφειλε να είναι, ως ευεργεσία και δωρεά, για ορισμένους
τουλάχιστον. Το ίδιο, δηλαδή, να κολυμπούν μέσα στη δωρεά της ανυπαρξίας ο
Χίτλερ και ο Στάλιν μαζί με τον άνθρωπο που η μετά θάνατο ζωή όριζε τις αξίες
του, τον σεβασμό του δηλαδή προς τους άλλους ανθρώπους, στην επίγεια
περιπέτειά του; Κι αν όσοι άθεοι κρυφογελούν με τη δεύτερη αυτή περίπτωση,
χαρακτηρίζοντάς την ως δείγμα βλακείας, καλό δεν θα ήταν ν’ αναρωτηθούν μήπως
η ύπαρξη αυτού του παραλογισμού (να αποδεχόμαστε τη μετά θάνατον ανυπαρξία ως
δικαιολογημένα ισότιμη μεταχείριση) είναι που έχει γεμίσει τη ζωή μας μικρούς
και μεγάλους καίσαρες και εξουσιαστές που την λεηλατούν. Γιατί, καθώς
φαίνεται, είναι μακρύς, αν όχι απροσπέλαστος, ακόμη ο δρόμος για να φθάσουμε
στη ρήση του Φρανσουά Μοριάκ που προτρέπει «να παραμείνουμε ανήσυχοι κάτω από
έναν ακατοίκητο ουρανό».

O Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι συνεκδότης του περιοδικού «H ΛΕΞΗ»