Yπόγεια παιχνίδια φουντώνουν τις τιμές των καυσίμων

Η διεθνής τιμή του πετρελαίου βρίσκεται υψηλά, αλλά αυτό δεν δικαιολογεί
επαρκώς την ανοδική πορεία της τιμής της βενζίνης στην Ελλάδα και τα τοπικά
φαινόμενα κερδοσκοπίας. Πίσω από τις υψηλές τιμές της βενζίνης κρύβονται,
συχνά, συμβάσεις εξάρτησης των πρατηρίων από τις εταιρείες εμπορίας, οι οποίες
με την εμπορική τους πολιτική «δένουν» τους βενζινοπώλες περιορίζοντας τον
ανταγωνισμό στις τιμές.

Χωρίς αυτό να απαλλάσσει τους βενζινοπώλες από τις ευθύνες τους για τα
φαινόμενα κερδοσκοπίας, είναι γεγονός ότι στο μικροσκόπιο της Επιτροπής
Ανταγωνισμού έχουν τεθεί συμβάσεις εμπορικής συνεργασίας εταιρειών και
πρατηρίων, με σκοπό να διερευνηθεί «κατά πόσον υποχρεώνουν τους πρατηριούχους
να ακολουθούν συγκεκριμένη τιμολογιακή πολιτική, εμποδίζοντας έτσι την
ανταγωνιστική λειτουργία της αγοράς». Τη σχετική έρευνα έχει ζητήσει εδώ και
καιρό το ίδιο το υπουργείο Ανάπτυξης, έπειτα από καταγγελίες πρατηριούχων.

Ηγεμονικές συμβάσεις

Συγκεκριμένα, σε γνώση της Επιτροπής ήρθαν συμβάσεις με τις οποίες οι
εταιρείες δεσμεύουν – όπως καταγγέλλεται – τα πρατήρια να καταβάλλουν έναν
μηνιαίο «αέρα» για τη χρήση του ονόματός τους, συν ένα επιπλέον μίσθωμα για
τον κινητό εξοπλισμό του πρατηρίου και – το κυριότερο – αναγκάζουν τους
πρατηριούχους να τους δίνουν ένα σημαντικό ποσοστό επί του τζίρου, από μια
ποσότητα καυσίμων και πάνω.

Σύμφωνα με μια τέτοια σύμβαση, που έχει στη διάθεσή της η «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ», η
εταιρεία δεν ενοικιάζει στον πρατηριούχο το ακίνητο, παρά μόνο τον κινητό
εξοπλισμό του (αντλίες, δεξαμενές κ.λπ.), καθώς και τη χρήση του εμπορικού της
ονόματος. Έναντι αυτών, εκείνος καταβάλλει ενοίκιο ύψους 1.617 ευρώ τον μήνα
για τον εξοπλισμό και 456 ευρώ (ως «αέρα») για τη χρήση της τεχνογνωσίας και
του εμπορικού της σήματος. Υποχρεούται, όμως, να προμηθεύεται καύσιμα
αποκλειστικά από τη συγκεκριμένη εταιρεία και να πληρώνει κάθε τρίμηνο, για
ποσότητες πάνω από κάποιο όριο που θέτει η εταιρεία (στην προκειμένη περίπτωση
210 κυβικά μέτρα), ποσό 9 ευρώ το κυβικό.

Δίνει το 55% των κερδών του!

Για να γίνει αντιληπτό τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη, ας υποθέσουμε ότι το
πρατήριο αυτό πουλάει ετησίως, κατά μέσον όρο, 1.000 κυβικά μέτρα καυσίμων
κάθε τύπου (δηλαδή 1.000.000 λίτρα). Ας υποθέσουμε, επίσης, ότι ο πρατηριούχος
αυτός δουλεύει με ένα φυσιολογικό μεικτό περιθώριο κέρδους – για παράδειγμα 6
λεπτά στο λίτρο. Τότε, με τη σημερινή τιμή της βενζίνης στα 0,975 ευρώ ανά
λίτρο, κερδίζει σε ετήσια βάση 48.000 ευρώ ή 4.000 ευρώ τον μήνα. Αν
αθροίσουμε όλες τις αμοιβές που καταβάλλει το πρατήριο στην εταιρεία – σύμφωνα
με τις συμβατικές του υποχρεώσεις – προκύπτει ένα συνολικό ποσόν 2.193 ευρώ.
Δίνει, δηλαδή, κάθε μήνα στην εταιρεία, για τα πλεονεκτήματα που του παρέχει,
ποσό ίσο με το 55% των κερδών του!

Το τρικ της 5ετούς σύμβασης

Ένα άλλο σημείο που περιήλθε σε γνώση της Επιτροπής Ανταγωνισμού είναι ότι ο
πρατηριούχος δεν υπογράφει σύμβαση μίσθωσης του ακινήτου και, επομένως, δεν
προστατεύεται από τον νόμο της επαγγελματικής μίσθωσης. Ο νόμος λέει ότι ο
ιδιοκτήτης δεν μπορεί να διώξει τον ενοικιαστή πριν από την παρέλευση 12ετίας.
Βάσει, όμως, του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον ανταγωνισμό, οι
εταιρείες εμπορίας δεν επιτρέπεται να υπογράφουν συμβάσεις με τα πρατήρια
πέραν της πενταετίας. Κατ’ επέκταση, κάθε εταιρεία προσπαθεί να βρει τρόπους
για να επιμηκύνει τη συνεργασία της με τον πρατηριούχο πέραν του διαστήματος
αυτού.

Μια συνήθης πρακτική είναι η εταιρεία να ενοικιάζει στο όνομά της το πρατήριο
από τον πρατηριούχο για 12 χρόνια, αλλά εν συνεχεία να υπογράφει συμφωνία
συνεργασίας μαζί του, η οποία βάσει του νόμου δεν μπορεί να ξεπερνά τα πέντε
χρόνια. Έτσι, όταν παρέλθει η πενταετία, μισθωτής του ακινήτου εξακολουθεί να
είναι η εταιρεία. Ο πρατηριούχος, από τη πλευρά του, που έχει ήδη διαμορφώσει
κάποιες σχέσεις συνεργασίας με την εταιρεία και – πολύ περισσότερο – συνεχίζει
να έχει μισθωμένο το ακίνητό του σε αυτή, δύσκολα επιλέγει να διακόψει τη
συνεργασία του μαζί της. Με το «τρικ» αυτό, η σύμβαση μπορεί από πενταετής να
γίνει δωδεκαετής.

Μία άλλη πρακτική που ακολουθούν οι εταιρείες, για να εξασφαλίσουν συνεργασία
με τον πρατηριούχο και μετά τα πέντε χρόνια, είναι η ενοικίαση – σε αυτόν –
του εξοπλισμού του βενζινάδικου, με τον όρο όμως να μην τον επιστρέψει πριν
από την πενταετία (διαφορετικά θα πρέπει να καταβάλει αποζημίωση). Κάποιες
εταιρείες, μάλιστα, για να «δελεάσουν» τους βενζινοπώλες να υπογράψουν για
περισσότερα χρόνια, τους προτείνουν το ενοίκιο για τον εξοπλισμό να είναι
μεγαλύτερο τα πρώτα πέντε χρόνια και να μειώνεται στη συνέχεια, κλιμακωτά.

Οι εταιρείες εμπορίας αποφασίζουν για τις τιμές

Σημείο αντιπαράθεσης των πρατηριούχων με τις εταιρείες αποτελεί και ο τρόπος
διαμόρφωσης των τιμών. Όπως αναφέρεται σε πολλές συμβάσεις, «οι τιμές των
πωλούμενων καυσίμων διαμορφώνονται κατά τη δίκαιη κρίση της εταιρείας».
Σύμφωνα με τους βενζινοπώλες, θα μπορούσε να μπει στα συμβόλαια αυτά ένας πιο
σαφής όρος: η τιμή πώλησης από τις εταιρείες προς τα πρατήρια να διαμορφώνεται
σταθερά κάθε μέρα, με βάση την τρέχουσα τιμή του διυλιστηρίου, συν δύο – τρία
λεπτά το λίτρο. Οι βενζινοπώλες υποστηρίζουν ότι έτσι θα είχαν τη δυνατότητα
να μπορούν να σχεδιάσουν εκ των προτέρων την τιμολογιακή τους πολιτική, και
όχι να φθάνει το βράδυ για να μάθουν την τιμή της επομένης.

Προφορικά οι εκπτώσεις

Ένα άλλο βασικό θέμα που καλείται να «φωτίσει» η έρευνα της Επιτροπής
Ανταγωνισμού είναι αυτό των εκπτώσεων που παρέχουν οι εταιρείες προς τα
πρατήρια. Σε γνώση της Επιτροπής έχουν περιέλθει συμβάσεις στις οποίες δεν
υπάρχει η παραμικρή γραπτή αναφορά για το ύψος της έκπτωσης αφού, όπως
καταγγέλλουν οι πρατηριούχοι, αυτές συμφωνούνται προφορικά. Τις κατηγορούν,
λοιπόν, ότι με τον τρόπο αυτό τους θέτουν ουσιαστικά σε ομηρεία, αφού είναι
συχνά τα περιστατικά κατά τα οποία εταιρείες απειλούν τους συνεργάτες τους ότι
θα πάρουν μικρότερη έκπτωση, αν δεν «πιάσουν» τις μηνιαίες ποσότητες καυσίμων
που είναι υποχρεωμένοι να πωλούν βάσει της σύμβασης. Υπάρχει, επίσης,
περίπτωση κατά την οποία πρατήρια της ίδιας εταιρείας – στον Γέρακα – σε
απόσταση λίγων μέτρων το ένα από το άλλο πωλούν τη βενζίνη σε τιμή 0,94 και
1,05 ευρώ αντίστοιχα, δηλαδή με απόκλιση 11… ολόκληρων λεπτών. Είναι
προφανές ότι η εταιρεία ακολουθεί διαφορετική τιμολογιακή πολιτική για κάθε
ένα από τα δύο πρατήρια. Ωστόσο, όπως παραδέχεται στέλεχος του υπουργείου
Ανάπτυξης, τόσο μεγάλες διαφορές σε πρατήρια ίδιας εταιρείας που απέχουν το
ένα από το άλλο λιγότερο από 500 μέτρα δεν δικαιολογούνται.