H «συντηρητική» γοητεία της μπουρζουαζίας

Όταν ο Λουίς Μπουνιουέλ ετοίμαζε το έργο του «H κρυφή γοητεία της
μπουρζουαζίας», ποτέ δεν φαντάστηκε ότι οι πλούσιοι συντηρητικοί μουσουλμάνοι
της Τουρκίας τού 21ου αιώνα θα γοητεύονταν αθεράπευτα από την μπουρζουαζία και
τις συνήθειές της. Κι όμως. Τα τελευταία χρόνια, γυναίκες με πολύχρωμα
κεφαλομάντιλα και στενά κομψά ρούχα, συνοδευόμενες από τους καλοντυμένους
συζύγους τους, ταξιδεύουν συχνά από την Κωνσταντινούπολη στη Μεδίνα,
συνδυάζοντας το ταξίδι στους ισλαμικούς ιερούς τόπους με…. διακοπές. Δεν
είναι λίγοι και εκείνοι που, έχοντας υιοθετήσει τη δυτική συνήθεια του «μήνα
του μέλιτος» κάνουν το γαμήλιο ταξίδι τους στη Μεδίνα.

Αλλά και στα υπερπολυτελή μουσουλμανικά ξενοδοχεία των δυτικών ακτών της
Τουρκίας, τα δωμάτια είναι – από την άνοιξη σχεδόν – «κρατημένα» και το
καλοκαίρι οι γυναίκες περιφέρονται στους κοινόχρηστους χώρους με ανάλαφρα,
πολύχρωμα κεφαλομάντιλα. Οι παραλίες και οι πισίνες είναι αυστηρά χωρισμένες
σε χώρους για άνδρες και γυναίκες. Στον «γυναικωνίτη» της παραλίας, πολλές
γυναίκες αφήνουν πίσω τους τα κεφαλομάντιλα και τα… κλειστά ρούχα και
κυκλοφορούν άνετα με μπικίνι.

Επανάσταση… Μετά την «πρώτη ενδυματολογική επανάσταση» στην Τουρκία –
όταν δηλαδή ο Ατατούρκ επέβαλε το δυτικό ημίψηλο στη θέση του ανατολίτικου
φεσιού – η συντηρητική μουσουλμανική κοινωνία ζει τη «δεύτερη ενδυματολογική
επανάσταση», όπου τα μέχρι πρότινος σκοτεινά και αποκρουστικά πανωφόρια των
γυναικών μεταλλάσσονται σε πολύχρωμα κομψά συνολάκια, συνοδευόμενα από επίσης
πολύχρωμα κεφαλομάντιλα.

Αυτά είναι μερικά από τα παραδείγματα που αναφέρονται στο νέο βιβλίο της
Σεβντά Τουρκουσέβ, με τίτλο «Συντηρητικός Μπουρζουά. Οι τρόποι ζωής των
θρησκευόμενων που ανέβηκαν κοινωνικά». Γράφοντας με ύφος γλαφυρών αναμνήσεων
και προσωπικών εμπειριών, η Τουρκουσέβ καταγράφει την καθημερινότητα των
πλουσίων μουσουλμάνων στην Τουρκία, που τα τελευταία πέντε χρόνια έχουν
εισέλθει σε μια εντυπωσιακή διαδικασία κοινωνικής διαφοροποίησης και –
παράλληλα – προσαρμογής των συντηρητικών θρησκευτικών παραδόσεών τους στον
τρόπο ζωής της δυτικής αστικής τάξης. Οι διακοπές στη Μεδίνα, οι ξεχωριστές
παραλίες για άντρες και γυναίκες, τα πολύχρωμα κεφαλομάντιλα αλλά και το
μακιγιάζ, τα πανάκριβα τζιπ και οι τσάντες Gucci αποτελούν σήμερα αναπόσπαστο
κομμάτι μιας εντελώς καινούργιας αστικής τάξης, μιας μουσουλμανικής ανώτερης
αστικής τάξης, με πλήρη συνείδηση αυτής της «ανωτερότητάς» της.