Tα ζώα είναι ευαίσθητα, δείξτε τους σεβασμό

Οι επιστήμονες ισχυρίζονται εδώ και λίγο καιρό ότι μπορούν να διακρίνουν
ένα ευτυχισμένο ζώο από ένα άλλο που πάσχει από κατάθλιψη. Κατά πόσον όμως η
ικανότητα των ζώων να βιώνουν συναισθήματα συνδέεται με τον δείκτη νοημοσύνης
τους;

Σχέσεις στοργής. Τα ζώα που είναι κοντά στους ανθρώπους και είναι πολύ έξυπνα, όπως τα δελφίνια, είναι πιο πιθανό να υποφέρουν από κακή μεταχείριση φοβούμενα και το τι θα τους συμβεί στο μέλλον

Κατά πόσον η ανακάλυψη ότι τα ζώα συνειδητοποιούν αυτό που τους συμβαίνει θα
πρέπει να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίον συμπεριφερόμαστε απέναντί τους;
Μήπως θα πρέπει να χρησιμοποιούμε τον βαθμό νοημοσύνης (IQ) που έχει ένα ζώο,
για να προσδιορίζουμε τη συμπεριφορά μας – ιδίως σε αυτά στην κτηνοτροφία; Ή
μήπως το κριτήριο που θα χρησιμοποιούμε για να προσαρμόσουμε τη συμπεριφορά
μας θα πρέπει να είναι το πόσο υποφέρουν τα ζώα, ανεξαρτήτως του δείκτη
νοημοσύνης τους;

Παραδοσιακά, οι επιστήμονες που ερευνούν το θέμα της ευφυΐας των ζώων
συνηθίζουν να εξισώνουν έναν υψηλό βαθμό νοημοσύνης με ένα επίπεδο
συνειδητότητας, ανάλογο με αυτό που διαθέτουν οι άνθρωποι. Αλλά η καθηγήτρια
Μάριαν Ντόκινς στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ειδικός σε θέματα συμπεριφοράς
ζώων, λέει ότι είναι ίσως λάθος να θεωρηθεί πως υπάρχει αιτιώδης συνάφεια
μεταξύ της αυτοσυνείδησης που έχουν τα ζώα και της νοημοσύνης τους. Ο
καθηγητής του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ Μάικλ Μεντλ συμφωνεί. «Θεωρείται
δεδομένο πως όσο πιο έξυπνο είναι ένα ζώο τόσο πιο πιθανό είναι να υποφέρει,
αλλά εγώ δεν είμαι καθόλου σίγουρος πως υπάρχει ξεκάθαρη σύνδεση ανάμεσα στα
δύο αυτά στοιχεία», τονίζει. Σύμφωνα με τον Βρετανό επιστήμονα, έχει γίνει
σειρά μελετών για να εκτιμήσουν τον βαθμό συνείδησης και αυτοσυνείδησης των
ζώων. Σ’ ένα πείραμα Αμερικανών ερευνητών, άνθρωποι και ζώα έπρεπε να κοιτάνε
ένα κουτί σε σκούρα οθόνη ηλεκτρονικού υπολογιστή. Μέσα στο κουτί υπήρχε ένας
συνεχώς εναλλασσόμενος αριθμός φωτεινών ψηφίων (pixel). Οι συμμετέχοντες στο
πείραμα έπρεπε να υπολογίζουν, ανά πάσα στιγμή, τη συνεχώς εναλλασσόμενη
πυκνότητα των πίξελ μέσα σε κάθε περιοχή τού κουτιού. Εάν δεν ήταν σίγουροι
για το αποτέλεσμα του υπολογισμού τους, έπρεπε να εκφράσουν αυτήν την
αβεβαιότητά τους.

Οι άνθρωποι, οι πίθηκοι και τα δελφίνια κατάφεραν να ανταποκριθούν επιτυχώς σε
αυτό το πείραμα. Και η ικανότητά τους να εκφράσουν ότι δεν γνώριζαν την
κατάλληλη απάντηση στα δυσκολότερα τεστ του πειράματος φανερώνει ότι και τα
τρία είδη έχουν έναν βαθμό διανοητικής συνειδητότητας. Οι επιστήμονες συχνά
εξισώνουν αυτού του είδους την ευφυΐα με την αυτοσυνείδηση – έναν υψηλό και
ιδιαίτερα εξελιγμένο βαθμό συνειδητότητας. Οι αρουραίοι ωστόσο και τα
περιστέρια δεν φάνηκε να έχουν την ανάλογη ικανότητα.

Υποφέρουν, ανεξάρτητα από την εξυπνάδα τους

ΣΕ ΚΑΘΕ περίπτωση, ακόμα και τα ζώα που δεν συνειδητοποιούν τις σκέψεις
τους ενδέχεται να συνειδητοποιούν τα συναισθήματά τους – κάτι που επιστημονικά
αποκαλείται «συναισθηματική συνειδητότητα». Και εδώ τίθεται το μείζον θέμα: θα
πρέπει να προσαρμόζουμε τη συμπεριφορά μας στα ζώα, βάσει του τι αισθάνονται,
ή απλώς βάσει του πόση αντίληψη έχουν; Ο Μεντλ πιστεύει ότι θα πρέπει να
λαμβάνουμε και τα δύο κριτήρια υπόψη μας. «Τα ζώα που είναι κοντά στους
ανθρώπους και είναι πολύ έξυπνα», τονίζει, «είναι πιο πιθανό να υποφέρουν από
κακή μεταχείριση και φοβούμενα τι θα τους συμβεί στο μέλλον. Επίσης, τα ζώα
αυτά θυμούνται πως υπέφεραν στο παρελθόν, και αυτό αυξάνει τον φόβο τους.
Είναι όμως ικανά να αντιληφθούν ότι κάποια στιγμή ο πόνος θα σταματήσει.
Λιγότερο έξυπνα ζώα δεν έχουν αυτήν τη δυνατότητα. Γι’ αυτό μπορεί να
βρίσκονται τελικά σε χειρότερη θέση από τα έξυπνα ζώα, επειδή υποφέρουν, χωρίς
να ξέρουν ότι ο πόνος τους θα σταματήσει κάποια στιγμή».

Βάσει αυτών των νέων επιστημονικών θεωρήσεων, πολλοί πιστεύουν ότι θα πρέπει
να αναθεωρηθούν πολλές πρακτικές που χρησιμοποιούνται στη σύγχρονη
κτηνοτροφία, όπως είναι η στείρωση των ζώων, το σημάδεμα των αγελάδων και
βοδιών και ο περιορισμός των ζώων σε ασφυκτικά μικρούς και στενούς χώρους.

Επιμέλεια: Αμαλία Νεγρεπόντη