Πρόσωπα Kωνσταντινούπολη, τέρμα των πάντων

«H ζωή ενός ανθρώπου είναι εκεί που βρίσκονται τα βιβλία του, και η δική
μου βιβλιοθήκη είναι στην Ελλάδα».

Πάτρικ Λι Φέρμορ: «Ο τουρισμός βιάζει ό,τι αγγίζει»

Την Παρασκευή, ο Πάτρικ Λι Φέρμορ έκλεισε τα 90. Ο μεγαλύτερος ίσως εν ζωή
ταξιδιωτικός συγγραφέας, διήνυσε σώος τις χειρότερες περιόδους ενός δύσκολου
αιώνα, χωρίς να του μείνει ούτε σκιά πικρίας – μόνον αδιαφορία για την
πολιτική. Είναι ένας ευγενής που διέσχισε πεζή την Ευρώπη, συνέλαβε έναν
στρατηγό των ναζί, ταξίδεψε παντού. Τον μαζικό τουρισμό τον μισεί: «Έκανα τις
δικές μου ανακαλύψεις και τις αισθάνομαι δικές μου, μόνο δικές μου. Σκέφτομαι
τόπους σαν το Βανάτο ή τη Δοβρουτσά, μέρη με μια μαγεία που θα ήθελα να
διατηρηθεί. Ο τουρισμός βιάζει ό,τι αγγίζει».

Τι θα συμβούλευε λοιπόν τους νέους ταξιδιώτες; «Να ταξιδεύουν πεζή και με
λίγες αποσκευές. Κυρίως να κρατούν ημερολόγιο. Αν δεν το κάνουν θα λησμονήσουν
πράγματα σημαντικά, στα οποία θα μπορούσαν αργότερα να εμβαθύνουν. Και πρέπει
να πηγαίνουν μόνοι. Είναι χρήσιμο για να καταλαβαίνουν τους τόπους να
μαθαίνουν τη γλώσσα, να συναντούν ανθρώπους». Σημαντικό είναι επίσης να μη
γυρνάει κανείς στην τύχη. «Πρέπει να έχεις ένα τέρμα, έστω κι αν κάνεις χίλιες
παρεκκλίσεις. Το δικό μου μυθικό τέρμα είναι πάντα ένα: η Κωνσταντινούπολη. Το
αναπόφευκτο σημείο τερματισμού των πάντων». Και η Τουρκία; «H τουρκική εισβολή
σταμάτησε την ανάπτυξη στη μισή ήπειρο, αλλά δεν έχει νόημα να το καταλογίζει
κανείς στους Τούρκους, είναι σαν να κατηγορείς το τσουνάμι. Απλώς αισθάνθηκαν
ένα κενό και το κάλυψαν. Κι ας μην το λησμονούμε: υπήρχε ανεκτικότητα στην
Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι Εβραίοι ζούσαν καλύτερα απ’ ό,τι στη Δύση».

Ταγματάρχης στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν συνέλαβε στην Κρήτη τον ναζί
στρατηγό Κράιπε, σε μια από τις τολμηρότερες επιχειρήσεις του πολέμου,
βρέθηκαν να απαγγέλλουν μαζί Οράτιο μπροστά στις χιονισμένες κορυφές της Ίδης.
Ο Φέρμορ γελάει στην ιδέα ότι θα μπορούσε κάτι παρόμοιο να συμβεί σήμερα
ανάμεσα σ’ έναν Αμερικανό κι έναν Ιρακινό στρατιώτη: «Σκεφθείτε πώς
εκπαιδεύονταν κάποτε οι αξιωματικοί. Ο Κράιπε είχε κάνει οκτώ χρόνια κλασικές
σπουδές. Και ήταν το δέκατο τρίτο παιδί ενός λουθηρανού πάστορα. Μετά τον
πόλεμο μείναμε φίλοι. Τι εποχές».

Εδώ και μισόν αιώνα, τους δέκα μήνες του χρόνου τους περνά στη Μάνη, στην
οποία έχει αφιερώσει και το ωραιότερο, ίσως, βιβλίο του. Στα γενέθλιά του
βρισκόταν στο σπίτι του στην Αγγλία, στο Γκλόστερ. «Διαβάζω, γράφω, είμαι
υγιής, έχω πολλούς αγαπητούς φίλους» είπε στον Πάολο Ρουμίζ της ιταλικής
«Ρεπούμπλικα», που τον συνάντησε εκεί. «Πιστεύω πως σε έξι μήνες θα έχω
τελειώσει το τρίτο ταξιδιωτικό βιβλίο μου». H συγγραφή τού παίρνει χρόνο.
«Είμαι αργός. Αλλάζω, ξαναγράφω, κυρίως κόβω, σκληρά, ανελέητα. Ό,τι δεν είναι
απαραίτητο, το κόβω».