Δρόμοι

Σε έναν παράδρομο…

… της παλιάς πόλης του Ερκολάνο, στον κόλπο της Νάπολι, σκεπασμένη από τη
βρώμα των σκουπιδιών και τα καυσαέρια των μοτοποδηλάτων, βρίσκεται μια τρύπα
γεμάτη νερό. Ένας δρόμος οδηγεί από εκεί σε έναν ψηλό φράχτη και μια
κλειδωμένη αυλόπορτα. Σκυλιά κάνουν την ανάγκη τους στους θάμνους, όπου τα
πρεζόνια πετούν τις βελόνες τους. Δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς πως εδώ
βρισκόταν κάποτε μια από τις μεγαλύτερες βίλες του ρωμαϊκού κόσμου.

Ο Βεζούβιος…

… την έθαψε κάτω από 30 μέτρα ηφαιστειακή πέτρα. Έμεινε έτσι θαμμένη μέχρι
το 1738, όταν εργάτες που άνοιγαν πηγάδι ανακάλυψαν ένα ψηφιδωτό. Οι ανασκαφές
κράτησαν πολλά χρόνια. Ώσπου, το 1752, αποκαλύφθηκε μια βιβλιοθήκη με 1.800
παπύρους. Μόνο τότε οι εργάτες κατάλαβαν πως εκείνα τα μαυρισμένα «κούτσουρα»
που πετούσαν στα σκουπίδια ήταν απανθρακωμένοι πάπυροι. Κατόπιν, η βίλα που
έμεινε γνωστή ως «βίλα με τους παπύρους», σφραγίστηκε. Τώρα, επιστήμονες στην
Οξφόρδη και μέλη της Εταιρείας Herculaneum ζητούν να ξαναρχίσει η ανασκαφή
της.

Οι καμένοι…

… πάπυροι διαβάστηκαν χάρη σε μια ειδική τεχνολογία. Ποιήματα και φιλοσοφικά
έργα απέκτησαν πάλι φωνή, δύο χιλιάδες χρόνια από τότε που τα κέδρινα ράφια
τους σκεπάστηκαν με την ηφαιστειακή πέτρα του Βεζούβιου, το καλοκαίρι του 79
μ.X. Στους παπύρους που έχουν βρεθεί, εκτός από τα κείμενα του επικούρειου
Φιλοδήμου, ανακαλύφθηκαν εκατοντάδες άλλα χαμένα έργα αρχαίων Ελλήνων
φιλοσόφων. Επιστήμονες, που μίλησαν στην εφημερίδα «Σάντεϊ Τάιμς», πιστεύουν
πως στη βίλα υπάρχει θαμμένη τουλάχιστον άλλη μια τέτοια βιβλιοθήκη. Τι μπορεί
να περιλαμβάνει; Ένα μεγάλο μέρος της δυτικής πνευματικής κληρονομιάς. Έχουμε,
ας πούμε, επτά μόνο έργα του Σοφοκλή, αλλά γνωρίζουμε πως έγραψε εκατόν
είκοσι. Ο Ευριπίδης έγραψε 90 θεατρικά έργα, αλλά διασώθηκαν μόνο δεκαεννιά.
Από τα 70-90 που έγραψε ο Αισχύλος, έχουμε μόνο τα επτά. Επίσης γνωρίζουμε
πως, όταν ο Φιλόδημος δίδασκε στον κόλπο της Νάπολι, οι χαμένοι διάλογοι του
Αριστοτέλη κυκλοφορούσαν στη Ρώμη (ο Κικέρων τούς είχε πει «χρυσό ποταμό»). Τα
μέλη της Εταιρείας Herculaneum πιστεύουν πως τέτοιοι θησαυροί είναι θαμμένοι
στη βίλα και έχουν ήδη μαζέψει από δωρεές 20 εκατομμύρια δολάρια για να
ξαναρχίσουν οι ανασκαφές.

Την ίδια ώρα…

… η Ουνέσκο καταγγέλλει «εγκλήματα κατά της πολιτιστικής κληρονομιάς της
ανθρωπότητας». Από τις σύγχρονες καταστροφές στα μνημεία του Αφγανιστάν μέχρι
τις δηώσεις στην αρχαία πόλη της Βαβυλώνας, οι πόλεμοι εξακολουθούν να είναι
πιο καταστροφικοί από τις εκρήξεις της φύσης (άλλωστε, η ηφαιστειακή τέφρα
έσωσε τους παπύρους της βίλας). Και οι πιο καταστροφικοί από τους πολέμους
είναι εκείνοι που κάνουν οι πιο πολιτισμένοι. «Οι πιο αιμοσταγείς άνθρωποι
ήταν σχεδόν πάντα οι πιο πολιτισμένοι κύριοι, που μπροστά τους ωχριούν οι
διάφοροι Αττίλες», έγραφε μέσα από τα τρίσβαθα του «Υπογείου» του ο ανθρωπάκος
του Ντοστογιέφσκι.