Διαστάσεις Συγγραφέας, στρατιώτης, εραστής

Έτος Αϊνστάιν, ναι. Εκατό χρόνια από τη Θεωρία της Σχετικότητας, ασφαλώς.
Αλλά το 2005 γιορτάζεται και μία άλλη επέτειος ενός γεγονότος που σημάδεψε,
ίσως ακόμη βαθύτερα, την ανθρώπινη ιστορία.

Πλάθα Εσπάνια: τα αγάλματα του Δον Κιχώτη και του Σάντσο Πάντσα

Γνωρίζουμε την ημερομηνία που βαφτίστηκε: 9 Οκτωβρίου 1547. Ξέρουμε ότι
γεννήθηκε στην πόλη Αλκάλα ντε Ενάρες, κοντά στη Μαδρίτη. Δεν είμαστε όμως
τόσο σίγουροι για την ημερομηνία: 29 Σεπτεμβρίου; Όπως δεν ξέρουμε τίποτα για
τα παιδικά του χρόνια, ούτε για τις σπουδές του. Τα πρώτα του ποιήματα θα τα
γράψει σε ηλικία 22 ετών και θα έχουν θέμα τον θάνατο της βασίλισσας Ιζαμπέλ
ντε Βαλουά, συζύγου του βασιλιά της Ισπανίας Φιλίππου B’. Ύστερα θα
εγκατασταθεί στη Μαδρίτη, απ’ όπου θα φύγει το 1570 για τη Ρώμη, αφού έχει
τραυματίσει έναν αντίπαλό του σε μια μονομαχία. Εκεί θα ξεκινήσει τη
στρατιωτική του καριέρα: λαμβάνει μέρος στη ναυμαχία του Λεπάντο, όπου
τραυματίζεται στην καρδιά και χάνει το ένα του χέρι. Επιστρέφοντας στην
Ισπανία, συλλαμβάνεται από πειρατές και μένει αιχμάλωτός τους για πέντε
χρόνια. Στη Μαδρίτη μπλέκει με μια παντρεμένη γυναίκα, την Ανα ντε
Βιγιαφράνκα, με την οποία αποκτά μία κόρη, ύστερα διορίζεται επίτροπος του
βασιλιά με αποστολή την επίταξη λαδιού και σιταριού, γυρίζει όλη την
Ανδαλουσία, αλλά στα τέλη του 1594 τον βάζουν στη φυλακή για χρέη. Εκεί θα
αρχίσει να γράφει τις πρώτες περιπέτειες του Δον Κιχώτη, που θα κυκλοφορήσουν
έντεκα χρόνια αργότερα.

Αυτός ήταν ο Μιγκέλ ντε Θερβάντες Σααβέντρα, γιος του περιοδεύοντος χειρουργού
Ροντρίγκο ντε Θερβάντες και της Λεονόρ ντε Κορτίνας και συγγραφέας του πρώτου
σύγχρονου δυτικού μυθιστορήματος. Για πολλούς φιλοσόφους, το ζευγάρι Δον
Κιχώτης – Σάντσο Πάντσα είναι το αρχέτυπο του οικουμενικού διχασμού ανάμεσα
στην προσδοκία της υπερβατικότητας (ο ψηλόλιγνος ιππότης) και το βάρος της
μέτριας πραγματικότητας (ο κοντόχοντρος ιπποκόμος του). Για τον συγγραφέα
Αρτούρο Πέρεθ-Ρεβέρτε, η εικόνα αυτή είναι απλουστευτική. Ο Δον Κιχώτης είναι
πολύ διαυγέστερος από έναν τρελό που κυνηγάει ανεμόμυλους και ο Σάντσο είναι
πολύ πιο θαρραλέος και πολύ πιο τρυφερός από έναν αμετανόητο πραγματιστή.
Άλλωστε οι δύο χαρακτήρες εξελίσσονται, αλληλοεπηρεάζονται, εμπλουτίζει ο ένας
τον άλλον, αυτό ήταν η μεγάλη πρωτοτυπία του βιβλίου.

Ο Αϊνστάιν ήταν ασφαλώς μια μεγάλη φυσιογνωμία. Αν όμως δεν είχε υπάρξει,
σημειώνει ο Σάιμον Τζένκινς στους Τάιμς, η επιστήμη αργά ή γρήγορα θα
τον είχε κατασκευάσει. Δεν ισχύει το ίδιο για τον Θερβάντες. Ο άνθρωπος αυτός
επιθεώρησε το τοπίο της μετα-μεσαιωνικής Ευρώπης και αναρωτήθηκε: πού είναι ο
Άνθρωπος; Πήρε τότε τη γενναιότητα, τον έρωτα, την πίστη, τον θρίαμβο και την
ταπείνωση και, σαν τον Σαίξπηρ, τα συμπύκνωσε σε ένα ανθρώπινο πλαίσιο. Όχι,
αν ο Θερβάντες δεν είχε υπάρξει, δεν θα μπορούσε να κατασκευαστεί. Θα έμενε
για πάντα μια τρύπα στο κέντημα της Ευρώπης.