Διαστάσεις H συνείδηση των κατσαρίδων

H μεταμόρφωση. Άραγε πόσο μας μοιάζουν οι κατσαρίδες;

«Αυτό που πιστεύω, αλλά δεν μπορώ να το αποδείξω, είναι ότι κανένα μέρος της
συνείδησής μου δεν θα επιβιώσει μετά τον θάνατό μου. Αποκλείω την περίπτωση να
συνεχίσω να υπάρχω στις σκέψεις των άλλων ή να επιβιώσουν κάποιες πλευρές τις
συνείδησής μου σε ένα βιβλίο, ένα δέντρο ή ένα βαθούλωμα του παλιού μου
αυτοκινήτου. Ξέρω ότι η πεποίθησή μου αυτή είναι για πολλούς προφανής, και όχι
ιδαίτερα σημαντική. Το ζήτημα διχάζει όμως τον πλανήτη και έχει προκληθεί
μεγάλη ζημιά στη σκέψη, όπως και σε ανθρώπους, από εκείνους που πιστεύουν ότι
υπάρχει ζωή κάπου αλλού, μια καλύτερη, σημαντικότερη ζωή».

Αυτή την απάντηση έδωσε ο Βρετανός λογοτέχνης Ίαν ΜακΓιούαν στο ερώτημα «Σε τι
πιστεύετε, αλλά δεν μπορείτε να το αποδείξετε;» που έθεσε το περιοδικό «Edge»
σε μια σειρά διανοητών, για να γιορτάσει το νέο έτος. H ζωή είναι εδώ, είναι
σύντομη και είναι πολύτιμη, τονίζει ο συγγραφέας τής «Εξιλέωσης». Ο βιολόγος
Ρίτσαρντ Ντώκινς, πάλι, πιστεύει – αλλά δεν μπορεί να το αποδείξει – ότι κάθε
μορφή ζωής, ευφυΐας, δημιουργικότητας και «σχεδίου» σε οποιοδήποτε σημείο του
Σύμπαντος είναι άμεσο ή έμμεσο προϊόν Δαρβινικής φυσικής επιλογής. Αυτό
σημαίνει ότι το «σχέδιο» εμφανίζεται στο Σύμπαν ύστερα από μια περίοδο
Δαρβινικής εξέλιξης. Δεν προηγείται της εξέλιξης και, κατά συνέπεια, δεν
μπορεί να εξηγήσει το Σύμπαν.

Τα μωρά και τα μικρά παιδιά αντιλαμβάνονται καλύτερα τον κόσμο και τη ζωή απ’
ό,τι οι ενήλικες: αυτό πιστεύει ο ψυχολόγος Άλισον Γκόπνικ. Τα μικρά παιδιά
είναι πολύ καλύτερα από τους ενήλικες στο να μαθαίνουν καινούργια πράγματα και
να αναπροσαρμόζουν την αντίληψή τους για τον κόσμο. Είναι όμως πολύ χειρότερα
στο να αξιοποιούν τις γνώσεις τους, για να δρουν με άμεσο, αποτελεσματικό και
αυτόματο τρόπο. Είναι ικανά να μάθουν τρεις γλώσσες ταυτοχρόνως, αλλά δεν
μπορούν να δέσουν τα κορδόνια των παπουτσιών τους.

Την πιο πρωτότυπη απάντηση στο ερώτημα του «Edge», όμως, την έδωσε ο Άλαν
Άντερσον, διευθυντής του περιοδικού «New Scientist»: «Πιστεύω ότι οι
κατσαρίδες έχουν συνείδηση. H σκέψη αυτή δεν είναι βέβαια πολύ ελκυστική για
όποιον ανάβει το φως της κουζίνας στη μέση της νύχτας και βλέπει μια οικογένια
κατσαρίδων να τρέχει να σωθεί. Αυτό που θέλω να πω στην πραγματικότητα είναι
ότι πολλά απλά ζώα έχουν συνείδηση. Οι μέλισσες, ας πούμε, ή οι πεταλούδες. Σε
ό,τι αφορά τις κατσαρίδες τώρα, πιστεύω ότι υποφέρουν από στρες, όπως ακριβώς
και οι ιδιοκτήτες των διαμερισμάτων που τις φιλοξενούν. Από το στρες αυτό
μπορεί μάλιστα να πεθάνουν, χωρίς καν να προηγηθεί τραυματισμός. Οι κατσαρίδες
έχουν επίσης ιεραρχία και γνωρίζουν καλά τον μικροσκοπικό τους κόσμο. Γι’
αυτό, όταν τρέχουν να κρυφτούν, σκεφτείτε το δύο φορές προτού τις εξοντώσετε».