Οι 10 όψεις ενός αδιεξόδου

Τον δρόμο του ρεαλισμού αντί της σκληρής διαπραγμάτευσης, ακόμη κι αν αυτό
οδηγεί σε «επώδυνους συμβιβασμούς» – όπως ανέφεραν χαρακτηριστικά τόσο ο κ.
Καραμανλής όσο και ο κ. Παπαδόπουλος – επιλέγει η κυβέρνηση. Τα αδιέξοδα
πάντως στα εθνικά θέματα γίνονται κάθε μέρα και πιο φανερά. Οι συνθήκες για
την Αθήνα καθίστανται όλο και πιο δυσχερείς, εάν λάβουμε υπόψη μας περιστατικά
όπως η αναγνώριση των Σκοπίων ως «Μακεδονία» από τις ΗΠΑ, η πρόθεση της
Ουάσιγκτον να αναγνωρίσει ντε φάκτο τα κατεχόμενα και η αυξημένη τουρκική
επιθετικότητα στο Αιγαίο. Ένα μήνα πριν από την κρίσιμη Σύνοδο Κορυφής της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι απαντήσεις που δίδονται στα βασικά ερωτήματα δεν είναι
ενθαρρυντικές για την πορεία των εθνικών θεμάτων:

1. Υπάρχει περίπτωση η Ελλάδα να ασκήσει βέτο στην έναρξη ενταξιακών
διαπραγματεύσεων της Τουρκίας;

Όχι. Ο κ. Καραμανλής έχει ξεκαθαρίσει ήδη από τον περασμένο Ιούνιο, ότι η
Ελλάδα υποστηρίζει την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας.

2. Θα θέσει όρους η Ελλάδα για αυτό το «ναι»;

Αρχικά είχε αποφασισθεί το «ναι» να είναι άνευ όρων. Στη συνέχεια, κυρίως λόγω
της τουρκικής προκλητικότητας στο Αιγαίο, ο κ. Μολυβιάτης αποφάσισε να
επιδιώξει να συμπεριληφθεί στα συμπεράσματα της Συνόδου του Δεκεμβρίου μιας
παραγράφου, στην οποία θα μνημονεύεται η υποχρέωση της Τουρκίας να έχει
σχέσεις καλής γειτονίας με την Ελλάδα, να αποφεύγει τις απειλές για χρήση βίας
και να προσφύγει στη Χάγη για όποια προβλήματα δεν λυθούν μέσω άλλων τρόπων. H
παράγραφος αυτή δεν είναι βέβαιο ότι θα εγκριθεί από τους εταίρους – κυρίως,
διότι η κυβέρνηση το σκέφθηκε στο «παρά πέντε» και ως εκ τούτου δεν έχει
οικοδομήσει καμιά σχεδόν συμμαχία στους κόλπους της Ένωσης.

3. H Κύπρος θα θέσει βέτο τον Δεκέμβριο;

Επισήμως, ο κ. Παπαδόπουλος το αφήνει ανοικτό και οι συνεργάτες του επιμένουν
ότι αυτό θα φανεί τη νύχτα της 17ης Δεκεμβρίου. Ωστόσο, παρά την πληθώρα όρων
που είχε θέσει αρχικά – για παράδειγμα, ακόμη και την υποχρέωση της Τουρκίας
να αποσύρει τα κατοχικά στρατεύματα από την Κύπρο – τώρα η κυπριακή ηγεσία
έχει αναδιπλωθεί. Διπλωματικές πηγές λένε ότι ο κ. Παπαδόπουλος θα είναι
ικανοποιημένος τελικά εάν λάβει έστω και την υπόσχεση ότι η Τουρκία, στη
διάρκεια των διαπραγματεύσεων θα αναγνωρίσει την Κυπριακή Δημοκρατία.

4. Με αυτά τα δεδομένα έχει προεξοφληθεί ένα θετικό αποτέλεσμα για την
Άγκυρα τον Δεκέμβριο;

Όχι. Πολλές χώρες της Ένωσης δεν φαίνονται πρόθυμες να δεχθούν την ημερομηνία
έναρξης διαπραγματεύσεων παρά μόνον εάν τοποθετηθεί η ημερομηνία αυτή μετά το
2006 και εφόσον η Άγκυρα έχει εκπληρώσει κάποιους επιπλέον όρους. Διαφωνία
μεταξύ των εταίρων ανακύπτει επίσης για το εάν θα πρέπει να υπάρχει η
προοπτική της πλήρους ένταξης της Τουρκίας, με το πέρας των διαπραγματεύσεων ή
θα πρέπει το θέμα αυτό να μείνει ανοικτό για μια «ειδική σχέση» της Τουρκίας
με την Ευρώπη. Τέλος, κάποιες χώρες θέτουν επιμέρους ζητήματα, όπως η
απαγόρευση για μεγάλο χρονικό διάστημα της ελεύθερης μετακίνησης των Τούρκων
υπηκόων εντός της Ένωσης.

5. Ποιοι είναι οι φιλότουρκοι και ποιοι οι… αντίπαλοι μέσα στην Ένωση;

H εικόνα δεν είναι τόσο καθαρή. H Βρετανία και η Γερμανία θεωρούνται υπέρμαχες
ενός καθαρού «ναι» στην Άγκυρα. H Γαλλία εμφανίζεται με διπλή γλώσσα – ο μεν
Σιράκ λέει «ναι», αλλά με ανοικτό το τέλος της διαδρομής, το κόμμα του όμως
όχι. Ολλανδία και Αυστρία θεωρούνται αντίπαλοι του κ. Ερντογάν – η Αυστρία
λόγω της αυξημένης ξενοφοβίας στη χώρα, ενώ η Ολλανδία αντιμετωπίζει
παρεμφερές πρόβλημα, αλλά επειδή έχει την προεδρία και είναι και στενός
σύμμαχος των ΗΠΑ δεν εκδηλώνεται. H Ιταλία είναι καθαρά υπέρ τού «ναι». H
Ισπανία του κ. Θαπατέρο προσανατολίζεται σε μια γραμμή σκληρών όρων,
επικουρούμενη και από κάποιες μικρές χώρες της Ένωσης. Πάντως, σε όλες σχεδόν
τις χώρες η κοινή γνώμη τάσσεται κατά της Τουρκίας.

6. Οι Αμερικανοί παίζουν κάποιον ιδιαίτερο ρόλο;

Πάγια θέση των Αμερικανών είναι ότι η Τουρκία πρέπει να γίνει μέλος της
Ένωσης. Στο παρελθόν όμως όποτε προσπάθησαν να επηρεάσουν τις Συνόδους Κορυφής
– στο Κάρντιφ λόγου χάριν ή στην Κοπεγχάγη – η παρέμβασή τους είχε τα αντίθετα
αποτελέσματα. Επιπλέον, τώρα η Ουάσιγκτον διαπιστώνει πως οι ευρωπαϊκοί δεσμοί
του κ. Ερντογάν μπορεί και να μην είναι τόσο θετικοί, καθώς απομακρύνουν την
Τουρκία από το άρμα της υπερδύναμης. H Ουάσιγκτον, όμως, αναγνωρίζει ότι εάν η
Άγκυρα δεν βγει νικητής από τη Σύνοδο του Δεκεμβρίου θα ακολουθήσει
αποσταθεροποίηση της γείτονος, κάτι που κανείς δεν θέλει.

7. Οι Αμερικανοί είναι ευχαριστημένοι από την κυβέρνηση Καραμανλή;

Όχι. Πιστεύουν ότι έχει διαψεύσει τις προσδοκίες τους και ότι δεν μπορεί να
ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των καιρών. Του προσάπτουν τη χλιαρή στάση
αναφορικά με το δημοψήφισμα για το σχέδιο Ανάν – παρότι ο πρόεδρος Μπους
τηλεφώνησε τρεις φορές στον Κώστα Καραμανλή – τη δημιουργία «προβλημάτων»
εντός του ΝΑΤΟ, κωλυσιεργία σε θέματα διμερούς συνεργασίας, ενθάρρυνση του
αντιαμερικανισμού στην Ελλάδα, απροθυμία να κλείσει εδώ και τώρα τις
ελληνοτουρκικές εκκρεμότητες. Τελευταία, αυτό που κυρίως εξόργισε το Στέιτ
Ντιπάρτμεντ ήταν οι χαρακτηρισμοί για την απόφαση των ΗΠΑ να αναγνωρίσουν τα
Σκόπια ως «Μακεδονία». «Ατυχής» και «άστοχη» είπε ο κ. Καραμανλής,
«αχαρακτήριστη» ο κ. Μολυβιάτης, ενώ ο Αμερικανός πρέσβης εκλήθη στο υπουργείο
Εξωτερικών για διάβημα, κάτι που έχει πάρα πολλά χρόνια να συμβεί στις
ελληνοαμερικανικές σχέσεις.

8. Ποιες είναι οι προοπτικές επίλυσης του Κυπριακού σήμερα;

Σχεδόν ανύπαρκτες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προγραμματίζουν ήδη την ντε φάκτο
αναγνώριση, με απευθείας πτήσεις στα κατεχόμενα και οικονομική συνδρομή, ενώ
το ίδιο αναμένεται να πράξει και η Ένωση σταδιακά. Οι Τουρκοκύπριοι
διαπιστώνουν ότι μπορούν να ζήσουν και χωρίς την ευρωπαϊκή ομπρέλα, ενώ η
Άγκυρα θεωρεί πως ό,τι έκανε αρκεί – και στέλνει επιπλέον έποικους. Στο
πλαίσιο αυτό, Αθήνα και Λευκωσία αποφάσισαν πως πρέπει να αναβιώσουν το σχέδιο
Ανάν, αλλά και ο κ. Παπαδόπουλος ζητεί τροποποιήσεις που καθιστούν ανέφικτη
την αποδοχή του από την άλλη πλευρά.

9. Υπάρχει περίπτωση να βρεθεί κοινά αποδεκτή ονομασία για τα Σκόπια;

Πολύ δύσκολα, καθώς μετά την αναγνώριση από τις ΗΠΑ η σκοπιανή ηγεσία είναι
ακόμη πιο αδιάλλακτη. Το ερώτημα είναι τι πρωτοβουλία θα πάρει η Αθήνα, ώστε
να βγάλει από την ατζέντα των εκκρεμοτήτων της το Σκοπιανό – κυρίως όταν το
2005 αναμένεται νέα αναταραχή στα Βαλκάνια, ενδεχομένως και με αυτονόμηση του
Κοσόβου.

10. Άλλους πονοκεφάλους έχει η εξωτερική πολιτική;

Φυσικά – μόνο που αυτήν τη φορά δεν φταίει καθόλου το υπουργείο Εξωτερικών. H
υπόθεση της απογραφής του κ. Αλογοσκούφη οδηγεί την Ένωση στο να καταφέρει
εντός ολίγου γερό πλήγμα στην αξιοπιστία της ελληνικής οικονομίας. Αυτό
αυτομάτως θα μειώσει τη διαπραγματευτική ικανότητα της χώρας σε όλα τα…
γήπεδα – με πρώτο το μοίρασμα της «πίτας» των κοινοτικών κονδυλίων για την
επόμενη εξαετία.