Bγάλτε πρώτοι τον πρόεδρο

Πώς θα ψηφίσουν σήμερα οι Αμερικανοί; Πώς λειτουργεί το εκλογικό τους
σύστημα και πώς θα εκλεγεί ο 44ος πρόεδρος των ΗΠΑ; Πώς μπορούν οι αναγνώστες
να παρακολουθήσουν βήμα προς βήμα την εκλογική αναμέτρηση; Στις παρακάτω
ερωταποκρίσεις παρουσιάζονται τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά των αμερικανικών
προεδρικών εκλογών.

ΟΙ ΕΚΛΕΚΤΟΡΕΣ

Με τι σύστημα εκλέγουν οι Αμερικανοί τον πρόεδρό τους;

Καθεμιά πολιτεία και η περιφέρεια της Κολούμπια έχει συγκεκριμένο αριθμό
εκλεκτόρων, ανάλογα με τον πληθυσμό. Τα κόμματα ορίζουν τους εκλέκτορές τους
σε κάθε πολιτεία, οι οποίοι είναι συνήθως κομματικά στελέχη. Ψηφίζουν για
πρόεδρο και αντιπρόεδρο, αν ο υποψήφιος του κόμματός τους έχει κερδίσει την
πλειοψηφία. Ο νικητής παίρνει όλους τους εκλέκτορες. Μόνο το Μέιν και η
Νεμπράσκα μοιράζουν τους εκλέκτορές τους ανάλογα με τις ψήφους που έλαβαν οι
υποψήφιοι πρόεδροι σε καθεμία από αυτές τις δύο πολιτείες. Για να κερδίσει τις
εκλογές, ένας υποψήφιος πρόεδρος πρέπει να πάρει τουλάχιστον 270 από τους 538
συνολικά εκλέκτορες των πολιτειών της χώρας.

ΟΙ ΨΗΦΟΙ

Είναι δυνατόν να κερδίσει ένας υποψήφιος την πλειοψηφία πανεθνικά και
ωστόσο να χάσει τις εκλογές;

Ναι. Αυτό ακριβώς είχε συμβεί το 2000. Σε όλη τη χώρα, ο Αλ Γκορ είχε λάβει
50.992.335 ψήφους και ο Τζορτζ Μπους 50.455.156 ψήφους. Όμως, η αμφιλεγόμενη
πλειοψηφία του στη Φλόριντα τού χάρισε 25 εκλέκτορες παραπάνω και φυσικά τις
εκλογές. Τέσσερις φορές στην ιστορία, ο υποψήφιος που είχε την πλειοψηφία
έχασε τις εκλογές. Είναι γεγονός ότι στις αμερικανικές εκλογές η σημασία της
λαϊκής ψήφου είναι υποβαθμισμένη σε πανεθνικό και αναβαθμισμένη σε πολιτειακό
επίπεδο.

H ΙΣΟΨΗΦΙΑ

Είναι δυνατή η ισοψηφία στους εκλέκτορες;

Μπορεί να συμβεί αν καθένας από τους δύο υποψήφιους αποσπάσει 268 εκλέκτορες.
H εφημερίδα «Ουάσιγκτον Ποστ» έγραψε 33 διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους
μπορεί να προκύψει ισοψηφία. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Βουλή των Αντιπροσώπων
θα εκλέξει τον πρόεδρο και η Γερουσία τον αντιπρόεδρο.

H «ΠΡΟΔΟΣΙΑ»

Επιτρέπεται ένας εκλέκτορας να ψηφίσει διαφορετικό υποψήφιο από αυτόν που
αντιπροσωπεύει;

Οι ιδρυτές της αμερικανικής δημοκρατίας επέλεξαν το σύστημα των εκλεκτόρων με
τη σκέψη ότι ίσως η κρίση τους θα ήταν καλύτερη από τη λαϊκή εντολή. Όμως, με
τα χρόνια, πολλές πολιτείες θέσπισαν νομοθεσίες που υποχρεώνουν τους
εκλέκτορες να μην προδώσουν τη λαϊκή εντολή. Πάντως υπήρξαν κάποιες σπάνιες
περιπτώσεις τέτοιας προδοσίας, αλλά ποτέ δεν ήταν τόσο σημαντικές ώστε να
κρίνουν την εκλογή.

H ΑΠΟΧΗ

Γιατί ψηφίζουν συνήθως μόνο οι μισοί ψηφοφόροι;

H μικρότερη αποχή είχε σημειωθεί στις εκλογές του 1960, με ποσοστό 31,2%.
Συνήθως, ένα μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων που ανήκουν στις οικονομικά
ασθενέστερες τάξεις δεν πηγαίνουν να ψηφίσουν, όπως και πολλοί διανοούμενοι.
Άραγε πόσοι Αμερικανοί θα πάνε να ψηφίσουν σήμερα; Πάντως, πολλοί περισσότεροι
από την προηγούμενη φορά, όταν είχαν ψηφίσει 120 εκατομμύρια (μόνο το 51,3%
των εγγεγραμμένων). Τώρα, οι προβλέψεις λένε ότι θα ψηφίσουν 15 εκατομμύρια
παραπάνω από ό,τι το 2000. Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, το ενδιαφέρον των
ψηφοφόρων σε αυτές τις εκλογές παρουσιάζεται εξαιρετικά αυξημένο.

ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ

Τι θα πρέπει να προσέξει κανείς, καθώς θα κοιτάζει τα αποτελέσματα την
Τετάρτη το πρωί;

Ο νικητής των εκλογών πιθανότατα θα είναι εκείνος που θα έχει κερδίσει σε δύο
από τις τρεις κρίσιμες πολιτείες ­ Πενσυλβάνια, Οχάιο και Φλόριντα ­ που όλες
μαζί έχουν 68 εκλέκτορες. Πρώτα θα κλείσουν οι κάλπες στο Οχάιο, στις 2.30
π.μ. της Τετάρτης (ώρα Ελλάδος), όταν και θα έχουμε τα πρώτα exit polls. Αν
καθυστερήσει το Οχάιο, μπορούμε να κάνουμε μισή ώρα υπομονή, όταν θα κλείσουν
οι κάλπες στη Φλόριντα και την Πενσυλβάνια.

H ΘΗΤΕΙΑ

Γιατί ένας πρόεδρος δεν εκλέγεται παραπάνω από δύο φορές;

Ο Φραγκλίνος Ντελάνο Ρούζβελτ είναι ο μοναδικός που υπηρέτησε περισσότερες από
δύο θητείες (1932,1936, 1940, 1944). Όμως, το 1796, μολονότι μπορούσε να είχε
κερδίσει και τρίτη θητεία, ο Τζορτζ Ουάσιγκτον είχε πει ότι κανείς δεν θα
πρέπει να αναλαμβάνει μια τόσο απαιτητική εντολή για παραπάνω από 8 χρόνια.
Για να μην επαναληφθούν περιπτώσεις όπως του Ρούζβελτ, το Κογκρέσο τροποποίησε
το Σύνταγμα το 1951 θεσπίζοντας το ανώτατο όριο των δύο θητειών.

H ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

Οι Αμερικανοί είναι ικανοποιημένοι από το ισχύον εκλογικό σύστημα;

Όχι ιδιαίτερα. Αν ο νικητής των εκλογών αναδειχτεί και πάλι χωρίς να έχει
κατακτήσει την πλειοψηφία, τότε είναι πολύ πιθανή μια μεταρρύθμιση του
συστήματος για τις προσεχείς εκλογές.

H ΟΡΚΩΜΟΣΙΑ

Αν όλα πάνε καλά, πότε θα ορκιστεί ο νέος πρόεδρος;

Οι εκλέκτορες θα συνέλθουν σε σώμα και οι ψήφοι τους θα καταμετρηθούν επισήμως
στις 6 Ιανουαρίου. Ο νέος πρόεδρος θα ορκιστεί στις 20 Ιανουαρίου.

H ΝΟΘΕΙΑ

Υπάρχουν περιθώρια για λαθροχειρίες σαν και εκείνες που οι Δημοκρατικοί
κατηγορούν τον Μπους ότι έκανε το 2000 στη Φλόριντα;

Μετά το φιάσκο της Φλόριντα, οι Δημοκρατικοί έχουν κινητοποιήσει αυτή τη φορά
10.000 δικηγόρους για τις περιπτώσεις όπου θα υπάρξει μικρή διαφορά ψήφων
μεταξύ των διεκδικητών. Στη Φλόριντα, όπου έχουν ήδη αρχίσει οι εκλογές, έχουν
κατατεθεί εννέα μηνύσεις για εκλογικές παρατυπίες.

ΟΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ

Είναι δυνατόν να εκλεγεί πρόεδρος ένας ανεξάρτητος υποψήφιος;

Μόνο θεωρητικά. Στην πράξη είναι πολύ δύσκολο. Άλλωστε δεν έχει συμβεί ποτέ,
αν και πολλοί έχουν προσπαθήσει. Καλύτερα από όλους τα κατάφερε ο πρώην
πρόεδρος Θεόδωρος Ρούζβελτ το 1912. Αποχωρώντας από τους Ρεπουμπλικανούς,
απέσπασε 88 εκλέκτορες και έκανε ζημιά στον απερχόμενο πρόεδρο και πρώην
συνάδελφό του στο κόμμα Ταφτ: νικητής αναδείχτηκε ο Δημοκρατικός Ουίλσον.