Διαστάσεις Προσεγγίζοντας το άπειρο

Ξεκίνησε το 1965 με τον αριθμό 1. Πριν από λίγες μέρες είχε φτάσει στο
5.468.000. Κι έχει ακόμα χρόνια μπροστά του.

Ρομάν Οπάλκα: «Το άπειρο δεν είναι μια διεύθυνση. Είναι εδώ ακριβώς όπου βρισκόμαστε»

H πρώτη σκέψη του Ρομάν Οπάλκα ήταν να αρχίσει από το μηδέν. Όπως γράφει
άλλωστε σε ένα ποίημά του ο Πωλ Βαλερύ, από το μηδέν ερχόμαστε και στο μηδέν
πηγαίνουμε. Ύστερα όμως σκέφτηκε ότι εκτός από το τηλέφωνο, τίποτα άλλο δεν
αρχίζει από το μηδέν, είναι αδύνατο, χρειάζονται τουλάχιστον μερικοί
δεκαδικοί. Κι έτσι πήρε λευκή μπογιά κι άρχισε να σχεδιάζει το 1. Όταν
τελείωσε, αισθάνθηκε μια τεράστια συγκίνηση, που δεν μπορούσε να τη μοιραστεί
με κανέναν. Ήταν σαν να είχε μόλις γεννηθεί. Ταυτόχρονα, όμως, ήξερε ότι είχε
αναλάβει μια σημαντική δέσμευση, μια δέσμευση ζωής: να συνεχίσει να ζωγραφίζει
με τη σειρά τους αριθμούς, μέχρι το τέλος, όχι το τέλος των αριθμών βέβαια,
αλλά το τέλος το δικό του. Ήταν ο μόνος τρόπος να συλλάβει τον χρόνο, να
προσεγγίσει το άπειρο.

Τον πήραν για τρελό. Του είπαν ότι θα μπορούσε να υπηρετήσει καλύτερα την
εμμονή του με μια γραφομηχανή ή έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή. Αλλά εκείνος
ήξερε ότι η απόφασή του ήταν αμετάκλητη. Από πολύ νέος ήδη, πριν ακόμη
εγκαταλείψει τη Βαρσοβία για το Παρίσι, έκανε πειράματα με τον χρόνο. Έπαιζε
με μια κλεψύδρα και σκεπτόταν πως, αντίθετα με αυτό που πιστεύουν οι
περισσότεροι άνθρωποι, η κίνησή της δεν είναι μια διαρκής επανάληψη, αφού κάθε
φορά οι κόκκοι κάθονται με διαφορετικό τρόπο. Τους πίνακες που φιλοτεχνούσε
εκείνη την εποχή, τους ονόμαζε «χρόνομα», από το χρονόμετρο, και αποτελούνταν
από μικρές κηλίδες, μικρές σταγόνες. Γρήγορα όμως κατάλαβε ότι για να
μεταδώσει την αίσθηση της αναντιστρεπτότητας του χρόνου έπρεπε να
αντικαταστήσει τα σημεία με αριθμούς. Ταυτόχρονα, άρχισε να φωτογραφίζει σε
τακτά χρονικά διαστήματα το πρόσωπό του, στην ίδια πάντοτε πόζα, για να
παρακολουθήσει και στο πετσί του την αμείλικτη πορεία του χρόνου.

Μέχρι το 1972, το φόντο των πινάκων του ήταν γκρίζο. Τη χρονιά εκείνη έφτασε
το ένα εκατομμύριο και αποφάσισε σε κάθε καινούργιο πίνακα να προσθέτει στο
φόντο 1% λευκό. Είναι σαν έναν κομήτη που περνά, λέει ο 73χρονος Οπάλκα σε
συνέντευξή του στη Λιμπερασιόν. Δεν λέμε ότι ο κομήτης είναι φορέας
ζωής; Αυτή η ζωή είναι το ποσοστό του λευκού. Και μη φοβάστε πως μια μέρα τα
δύο λευκά θα συναντηθούν και οι αριθμοί μου δεν θα φαίνονται πια. Το αληθινό
λευκό, φίλοι μου, δεν υπάρχει. H εικόνα δεν είναι τίποτα άλλο από φως. Όλοι οι
ζωγράφοι έχουν γοητευτεί απ’ αυτό. Πάρτε το sfumato του Λεονάρντο ντα Βίντσι,
αυτή την απαλή μετάβαση από τα σκιερά στα φωτεινά μέρη ενός πίνακα. Πάρτε το
παράδοξο του Αχιλλέα και της χελώνας. Ό,τι κι αν κάνει ο Αχιλλέας, όσο γρήγορα
κι αν τρέξει, η χελώνα θα βρίσκεται πάντα μπροστά του.