Διαβατήριο χωρίς… σφραγίδα

Την πολιτική του… σκωτσέζικου ντους έναντι της Τουρκίας ακολουθεί η
έκθεση του αρμόδιου για τη διεύρυνση επιτρόπου Γκίντερ Φερχόιγκεν, προσχέδιο
της οποίας έχουν στη διάθεσή τους «TA NEA». Όσον αφορά το Κυπριακό και τα
ελληνοτουρκικά ο Γερμανός επίτροπος, ο οποίος θα υποβάλει το κείμενό του στην
Ολομέλεια των επιτρόπων, στις 6 Οκτωβρίου, μένει απλώς στην «ψυχρή» καταγραφή
των γεγονότων.

Ο επίτροπος Γκίντερ Φερχόιγκεν, αρμόδιος για τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επισκέφθηκε πρόσφατα την Τουρκία (στο στιγμιότυπο με τον Τούρκο πρωθυπουργό κ. Ερντογάν) για να καταγράψει επί τόπου την πρόοδο της χώρας στην πορεία προς τη σύγκλιση με την Ευρώπη, αλλά και τα προβλήματα που δεν έχουν ακόμα λυθεί…

H έκθεση είναι ουσιαστικά έτοιμη και δεν αναμένεται να υπάρξουν μεγάλες
τροποποιήσεις. Αυτό που κυρίως μένει εκκρεμές είναι η διατύπωση της σύστασης:
πώς, δηλαδή, θα εισηγείται ο κ. Φερχόιγκεν την έναρξη των ενταξιακών
διαπραγματεύσεων με την Άγκυρα.

Εικόνα εκκρεμούς. Την περασμένη εβδομάδα ο κ. Φερχόιγκεν και οι
συνεργάτες του επισκέφθηκαν τη γείτονα, προκειμένου να διαπιστώσουν «επί του
εδάφους», όπως λέγεται χαρακτηριστικά, εάν η Τουρκία έχει συμμορφωθεί με τα
κριτήρια της Ένωσης. Στη διάρκεια αυτής της εβδομάδας, ο επίτροπος εμφάνισε
λίγο την εικόνα ενός εκκρεμούς – ξεκίνησε λέγοντας πως όλα είναι καλά και το
Κυπριακό δεν συνιστά προϋπόθεση και κατέληξε στηλιτεύοντας και τον χειρισμό
των εκτοπισμένων Κούρδων και το νομοσχέδιο που ποινικοποιεί τη μοιχεία.

Προβλέπουν ταραχή. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές πάντως, όλα τα
κεφάλαια της έκθεσης που ετοίμασε ο επίτροπος χαρακτηρίζονται από ένα γενικό
θετικό πνεύμα, επισημαίνοντας και τις ολιγωρίες. Το κείμενο θα συνοδεύεται
επίσης από τις επιπτώσεις της ευρωπαϊκής Τουρκίας στην Ένωση, σε πέντε κυρίως
κρίσιμους τομείς: της Δικαιοσύνης και των Εσωτερικών Υποθέσεων, της
περιφερειακής πολιτικής, της εσωτερικής αγοράς, της οικονομίας και της
γεωπολιτικής. Παρ’ όλα αυτά, οι πληροφορίες αναφέρουν ότι η Ολομέλεια των
επιτρόπων που θα κληθεί να υιοθετήσει την έκθεση θα είναι ταραχώδης, καθώς
πολλοί επίτροποι θα ήθελαν πιο σκληρή φρασεολογία και είναι αποφασισμένοι να
πολεμήσουν για αυτό – κάτι που έκανε, για παράδειγμα, πρόσφατα ο Ολλανδός
επίτροπος κ. Βόλγκενσταϊν.

Το σχέδιο έκθεσης. Ωστόσο, σύμφωνα με το σχέδιο έκθεσης που έχει
συντάξει ήδη ο κ. Φερχόιγκεν – και το οποίο έχουν στη διάθεσή τους «TA NEA» -,
η αποτίμηση της Τουρκίας είναι στη λογική του «κρύο – ζέστη». Ενώ
επισημαίνεται η πρόοδος στους επιμέρους τομείς, υπογραμμίζεται και η
καθυστέρηση – κυρίως, στην εφαρμογή αποφάσεων που έχουν ληφθεί.

Έτσι, σημειώνεται ότι «παρά τον καθοδηγητικό ρόλο της Ομάδας Παρακολούθησης
Μεταρρυθμίσεων, η ικανότητα αυτού του οργάνου να εφαρμόσει τις μεταρρυθμίσεις
αντιμετώπισε εσωτερική αντίδραση από διαφορετικά τμήματα της γραφειοκρατίας».

Στο κεφάλαιο για τη «δημοκρατία και το κράτος δικαίου», επισημαίνεται πως
«μολονότι η διαδικασία πλήρους διαχωρισμού των σχέσεων κράτους – στρατού έχει
δρομολογηθεί, οι Ένοπλες Δυνάμεις στην Τουρκία συνεχίζουν να ασκούν επιρροή
μέσα από μια σειρά άτυπων μηχανισμών».

Περιστατικά βασανιστηρίων. Για το δικαστικό σύστημα, επισημαίνεται η
συνεχιζόμενη «διαφθορά που παραμένει ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα σε σχεδόν όλες
τις εκφάνσεις της οικονομίας και στον δημόσιο τομέα της Τουρκίας». Επίσης για
τα βασανιστήρια αναφέρεται ρητά πως αν και δεν είναι συστηματικά «περιπτώσεις
βασανιστηρίων και κακομεταχείρισης συνεχίζουν να σημειώνονται». Αντιστοίχως,
σημειώνεται η ολιγωρία της Άγκυρας σε θέματα ελευθερίας της έκφρασης και
παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στο γεγονός ότι ακόμη υπάρχουν περιορισμοί στα
πολιτιστικά δικαιώματα, κυρίως «στον τομέα της μετάδοσης και εκπαίδευσης στη
μητρική γλώσσα», όπως είναι η περίπτωση των Κούρδων. Για την κουρδική
μειονότητα σημειώνεται ότι «η κατάσταση των εσωτερικώς εκπατρισμένων είναι
ακόμη κρίσιμη και η διαδικασία επιστροφής στα χωριά τους είναι πολύ αργή».

Τελωνειακή Ένωση και με την Κύπρο…

Για το Κυπριακό και τα ελληνοτουρκικά, η έκθεση του κ. Φερχόιγκεν προσπαθεί να
μείνει στα γεγονότα και μόνον. Αφού καταγράφεται η διαδικασία του σχεδίου
Ανάν, που στηρίχθηκε από την Άγκυρα, και των δημοψηφισμάτων που ακολούθησαν,
σημειώνει ότι η Τουρκία έχει επεκτείνει την Τελωνειακή Ένωση με όλα τα μέλη
της E.E. εκτός της Κύπρου. Όμως «η τουρκική κυβέρνηση έχει αφήσει σαφώς να
εννοηθεί ότι όλα τα απαραίτητα μέτρα θα ληφθούν ώστε να επεκταθεί η Τελωνειακή
Ένωση σε όλα τα νέα μέλη».

Στα ελληνοτουρκικά σημειώνεται η πρόοδος που έχει συντελεσθεί από το 1999
μέχρι σήμερα, οι διερευνητικές επαφές που έχουν αρχίσει από το 2002, η
επίσκεψη του κ. Ερντογάν στη Θράκη, όπου κάλεσε την τουρκόφωνη μουσουλμανική
μειονότητα να συμβάλει στην ευμάρεια της Ελλάδας. Χωρίς κανένα σχόλιο, το
κεφάλαιο για τα ελληνοτουρκικά καταλήγει: «Τον Μάιο του 2004 το τουρκικό
Γενικό Επιτελείο υπογράμμισε πως οποιοδήποτε ανεπίλυτο ζήτημα θα έπρεπε να
διευθετηθεί σύμφωνα με το κεκτημένο και να παραπεμφθεί στο Διεθνές Δικαστήριο
της Χάγης».