TPITH AΠOΨH Προεδρική τυραννία

«Έχουμε από καιρό ξεκαθαρίσει σε αυτό το δικαστήριο, ότι η εμπόλεμη κατάσταση
δεν μπορεί να εκλαμβάνεται ως μια λευκή επιταγή (blank check) προς τον Πρόεδρο
των Ηνωμένων Πολιτειών για να κάνει ό,τι θέλει». Με αυτά τα συνταρακτικά λόγια
η πλειοψηφία των 8 δικαστών του Ανώτατου Δικαστηρίου της Αμερικής καταρράκωσε
– προσωρινά τουλάχιστον – στις 28 Ιουνίου του 2004 τα εφιαλτικά σχέδια του
Προέδρου Μπους (κατά την εξέταση της πολύκροτης προσφυγής του Αμερικανού
υπηκόου Χάμντι εναντίον του υπουργού Άμυνας Ντ. Ράμφσελντ, Hamdi v. Rumsfeld,
No. 03-6696).

Τι αποφάσισαν με λίγα λόγια οι παραπάνω Αμερικανοί δικαστές; Κατ’ αρχήν,
απέρριψαν ανενδοίαστα την επικίνδυνη άποψη, ότι μπορεί ο Πρόεδρος των ΗΠΑ να
λειτουργεί ανεξέλεγκτα (και αυθαίρετα) στον αγώνα εναντίον της τρομοκρατίας.
Έτσι, σημείωσαν χαρακτηριστικά ότι ακόμη και σε καιρό πολέμου οι αποφάσεις της
εκτελεστικής εξουσίας (Executive) υπόκεινται στον δικαστικό έλεγχο
(«Washington post», 4/7/2004).

Κατ’ αυτόν τον τρόπο το Ανώτατο Δικαστήριο υπενθύμισε στους ακροδεξιούς
Ρεπουμπλικανούς, ότι το αμερικανικό πολίτευμα δεν μπορεί να μετατραπεί σε μια
προεδρική τυραννία! Επιπλέον, με την ίδια απόφαση οι παραπάνω δικαστές
υπενθύμισαν στην αμερικανική κοινωνία και κάτι άλλο. Δηλαδή, ότι η οποιαδήποτε
ανισορροπία ανάμεσα στην εκτελεστική, τη νομοθετική και τη δικαστική εξουσία
αποτελεί «τρανταχτό» σύμπτωμα πολιτειακής διαφθοράς (Hardt- Nergri, H
αυτοκρατορία).

Όμως τι είχε συμβεί πράγματι σε αυτήν την υπόθεση; Ο Αμερικανός πολίτης Χάμντι
συνελήφθη το 2001 στο Αφγανιστάν. H μεν κυβέρνηση του Μπους ισχυρίζεται ότι
πολεμούσε στο πλευρό των Ταλιμπάν. Οι δε συγγενείς τού συλληφθέντος
διατείνονται ότι είχε μεταβεί εκεί πέρα για άλλη δουλειά (relief work).

Από αυτό το σημείο και ύστερα ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον παραλογισμό! Δηλαδή
συναντούμε την παρωδία της Δικαιοσύνης (travesty of Justice), για την οποία
είχε μιλήσει εύστοχα o Ρ. Krugman. Έτσι, ο Χάμντι κρατείται εντελώς
απομονωμένος για τρία σχεδόν χρόνια πρώτα στο κολαστήριο του Γκουαντάναμο και
μετά στις ναυτικές φυλακές της Βιρτζίνια.

Εναντίον του δεν διατυπώνεται καμία κατηγορία και επίσης δεν του επιτρέπεται
να έλθει σε οποιαδήποτε επαφή με τον δικηγόρο του (ή τους συγγενείς του). Και
γιατί γίνεται αυτό;

Γιατί η έξαλλη ρεπουμπλικανική ηγεσία τον θεωρεί ως «πολεμιστή του εχθρού»
(enemy combatant). Μια καινούργια παρανοϊκή εφεύρεση των νομικών εγκεφάλων του
Μπους, που προφανώς αναφέρεται σε μια κατηγορία κατώτερων ανθρώπων (ή
σκλάβων), οι οποίοι δεν δικαιούνται να έχουν ούτε τα στοιχειώδη δικαιώματα, τα
οποία παραχωρεί η Σύμβαση της Γενεύης στους αιχμαλώτους του πολέμου.

Αυτή την αθλιότητα ανατρέπει η παραπάνω απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου.
Έτσι, επικαλείται την απόλυτη ισχύ που έχει το θεμελιώδες αξίωμα του habeas
corpus (και η Πέμπτη Τροποποίηση του Συντάγματος της Αμερικής). Δηλαδή με απλά
λόγια: ότι κανένας δεν μπορεί να στερηθεί της προσωπικής του ελευθερίας χωρίς
να έχει διεξαχθεί προγενέστερα μια δίκαιη δικαστική διαδικασία.

Με αυτό το σκεπτικό το προκείμενο δικαστήριο χορηγεί την ουσιαστική δυνατότητα
στον Χάμντι (και στους χιλιάδες «μελλοθανάτους» τύπου Χάμντι) να προσφεύγουν
στα ομοσπονδιακά δικαστήρια των ΗΠΑ για να ανατρέψουν τη θλιβερή και παράλογη
κράτησή τους.

Βέβαια, σε αυτό το σημείο θα πρέπει να αναφέρουμε, ότι ίσως η παραπάνω απόφαση
να σηματοδοτεί και μια δειλή αλλαγή στον συσχετισμό των δυνάμεων που
επικρατούσε μέχρι τώρα μέσα στο Supreme Court. Πολλοί λένε δηλαδή ότι ο
συντηρητικός αρχιδικαστής Rehnquist μάλλον έχασε τον ιδεολογικό έλεγχο που
ασκούσε όλα αυτά τα χρόνια πάνω στο δικαστήριο τούτο («Ν. Υ. Times»,
4/7/2004).

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; H παραπάνω απόφαση αποτελεί αναμφίβολα
μια τροχοπέδη στο καθεστώς της προεδρικής δικτατορίας που προσπαθούν να
επιβάλλουν οι Ρεπουμπλικανοί. Όπως λέει χαρακτηριστικά και ο βραβευμένος
σκηνοθέτης Μ. Moore «είναι καιρός πια για όσους αγαπούν αυτήν τη χώρα να
διεκδικήσουν ξανά την αμερικανική σημαία από εκείνους που τη χρησιμοποιούν για
να συντρίψουν τα ατομικά δικαιώματα των πολιτών»!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής στο ΑΠΘ