TPITH AΠOΨH Tο μέλλον του Eυρωκοινοβουλίου

Οδηγείται σε πολιτική υποβάθμιση το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μετά τις τελευταίες
εκλογές και το εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό συμμετοχής ­ το χαμηλότερο στα 25
χρόνια των ευρωεκλογών (44%); Πράγματι, οι πολίτες της Ένωσης φαίνεται να
αγνοούν, αδιαφορούν ή ακόμη και να περιφρονούν τον θεσμό του Ευρωκοινοβουλίου.
Αγνοούν τον θεσμικό του ρόλο ως συν-νομοθέτη στις περισσότερες (περίπου 80%)
των νομοθετικών πράξεων που εκδίδει το πολιτικό σύστημα της Ένωσης. Αδιαφορούν
και περιφρονούν τον ρόλο του γιατί και το ίδιο το Κοινοβούλιο απέτυχε μέχρι
σήμερα να λειτουργήσει ως η αποτελεσματική «θεσμική γέφυρα» ανάμεσα στην
ευρωπαϊκή κοινωνία και τους πολίτες αφενός και το πολιτικό-θεσμικό σύστημα της
Ευρωπαϊκής Ένωσης αφετέρου.

Έτσι, έχει προκύψει το περίφημο «δημοκρατικό έλλειμμα», η απονομιμοποίηση
δηλαδή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ενοποιητικής διαδικασίας γενικότερα.
Σήμερα μόνο ένα 48% των πολιτών θεωρεί ότι η Ένωση είναι «κάτι καλό για την
Ευρώπη». Ουδέποτε στο παρελθόν είχε καταγραφεί τόσο χαμηλό ποσοστό υποστήριξης
προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. H κρίση νομιμοποίησης συνεπώς εντείνεται. Από την
άλλη μεριά, η προεκλογική εκστρατεία ουσιαστικά διεξήχθη πάνω σε θέματα
εθνικού και όχι ευρωπαϊκού περιεχομένου και τούτο γιατί είτε οι πολίτες δεν
ενδιαφέρονται για τα ευρωπαϊκά θέματα είτε γιατί πολλοί υποψήφιοι δεν μπόρεσαν
να παρουσιάσουν τα ευρωπαϊκά θέματα, δεν μπόρεσαν «να μιλήσουν ευρωπαϊκά».
Πολλοί εκτιμούσαν ότι εάν η συμμετοχή στις ευρωεκλογές έπεφτε κάτω από το όριο
των προηγούμενων εκλογών (49%), τότε ήταν αναπόφευκτο να οξυνθεί το πρόβλημα
πολιτικής νομιμοποίησης τόσο για το νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και για την
Ένωση γενικότερα. Αυτό συνέβη. Το πρόβλημα του πολιτικού ρόλου του
Κοινοβουλίου υπογραμμίζεται και από το γεγονός ότι σημαντικές και
διακεκριμένες προσωπικότητες που υπηρετούσαν ως Ευρωβουλευτές αποχώρησαν χωρίς
να έχουν αντικατασταθεί από άλλες ανάλογου μεγέθους και πολιτικής εμβέλειας
καθώς και από το γεγονός ότι αυξάνεται ο αριθμός των ευρωσκεπτικιστών
ευρωβουλευτών.

Ποιο είναι, λοιπόν, το μέλλον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου;

Το ερώτημα δεν έχει άμεση απάντηση. Από θεσμική άποψη, ο ρόλος του
Ευρωκοινοβουλίου θα ενισχυθεί ακόμη περισσότερο εάν εγκριθεί, επικυρωθεί και
τελικά εφαρμοσθεί το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα (πράγμα όχι εντελώς βέβαιο). Με το
Ευρωπαϊκό Σύνταγμα, οι εξουσίες του Κοινοβουλίου ενισχύονται σε σημαντικούς
τομείς (π.χ. εκλογή του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ.λπ.). Ωστόσο εάν
το Κοινοβούλιο συνεχίσει να αποτυγχάνει στον ρόλο του ως θεσμού δημοκρατικής
νομιμοποίησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης («γέφυρα» μεταξύ ευρωπαϊκής κοινωνίας και
ενωσιακού πολιτικού συστήματος), τότε ο πολιτικός του ρόλος θα εξασθενήσει
ακόμη περισσότερο. Θα απαξιωθεί. Στην περίπτωση αυτή θα ενταθούν οι φωνές για
την ενίσχυση του ρόλου των εθνικών κοινοβουλίων στο πλαίσιο της Ένωσης και
στην ενοποιητική διαδικασία. Ήδη τα πρώτα βήματα προς την κατεύθυνση αυτή
γίνονται με το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα. Το τελευταίο περιέχει πρωτόκολλο για τον
ρόλο των εθνικών κοινοβουλίων με το οποίο αναβαθμίζεται ο ρόλος τους στη
διαδικασία διαμόρφωσης της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω του ελέγχου
τής (αμφισβητούμενης) αρχής τής επικουρικότητας (subsidiarity). Αρκετοί
αναλυτές προβλέπουν ότι εάν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν ανακτήσει την
πολιτική αξιοπιστία και τον ρόλο του, τότε θα κλονισθεί καίρια και η θεσμική
του υπόσταση στο πολιτικό σύστημα της Ένωσης. Το κενό που θα προκύψει θα
καλυφθεί αναπόφευκτα από τα εθνικά κοινοβούλια ενισχύοντας έτσι ακόμη
περισσότερο τις τάσεις για τη «διακυβερνητικοποίηση» της Ένωσης. Έτσι, η 25η
επέτειος των ευρωεκλογών (οι πρώτες διεξήχθησαν το 1979) αντί για ευκαιρία
πανηγυρισμού είναι μάλλον σύμπτωμα του βαθύτατου προβλήματος γύρω από τον
μελλοντικό ρόλο του Ευρωκοινοβουλίου.

Ο Π. K. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και
Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών.