Mίνι δορυφόρος θα προβλέπει τους σεισμούς

Μήνυμα από το Διάστημα… Προσοχή, επίκειται σεισμός. Να σημάνει αμέσως
συναγερμός στις υπηρεσίες πολιτικής ασφάλειας. Να εκκενωθούν τα επίφοβα
κτίρια. Πυροσβέστες και διασώστες σε θέσεις μάχης… Προς το παρόν μοιάζει με
σενάριο ταινίας επιστημονικής φαντασίας. Χάρη στον Demeter, ωστόσο, δεν
αποκλείεται μια μέρα να γίνει πραγματικότητα.

Εντοπισμός των Ηλεκτρο-Μαγνητικών Εκπομπών που Μεταδίδονται από Σεισμογενείς
Περιοχές. Αυτό είναι του πλήρες όνομα του Demeter, του γαλλικού μικροδορυφόρου
που εκτοξεύτηκε το πρωί της Τρίτης από το Μπαϊκονούρ του Καζαχστάν και τέθηκε
ήδη σε τροχιά γύρω από τη Γη, σε ύψος 700 χιλιομέτρων. Είναι μικρός -ένας
κύβος με κάθε πλευρά σχεδόν ένα μέτρο. Είναι επίσης φθηνός, καθώς κόστισε 17
εκατομμύρια ευρώ και δεν διαθέτει εφεδρικά συστήματα -ως εκ τούτου ελλοχεύει
υψηλότερος κίνδυνος βλάβης. Είναι όμως και πονηρός: διαθέτει τεράστια μνήμη,
υψηλό ρυθμό μετάδοσης πληροφοριών, καθώς και ένα δίκτυο νευρώνων -η πρώτη φορά
που χρησιμοποιείται σε δορυφόρο ένα τέτοιο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης -το
οποίο θα αναλύει τα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο, ώστε να ανιχνεύει άμεσα τα
ενδιαφέροντα συμβάντα.

H ιοντόσφαιρα

Ο στόχος του είναι σαφής και δύσκολος: να επιβεβαιώσει τη θεωρία που θέλει τις
σεισμικές δονήσεις να μπορούν να προβλεφθούν από το Διάστημα. Οι γεωφυσικοί
της Γαλλικής Διαστημικής Υπηρεσίας (Cnes) εξηγούν: όταν η Γη ετοιμάζεται να
υποκύψει στον Εγκέλαδο, η ιοντόσφαιρα «τραντάζεται». H ιοντόσφαιρα, που
βρίσκεται σε ύψος μεταξύ 60 και 1.000 χιλιομέτρων, είναι σχεδόν άδεια. Υπό την
επίδραση, όμως, των ακτίνων UV του ήλιου και των κοσμικών ακτίνων, τα άτομα
που βρίσκονται εκεί είναι ιοντισμένα -έχουν χάσει τα ηλεκτρόνιά τους.

Σύμφωνα με τον Μισέλ Παρό, τον «εγκέφαλο» του Demeter, αυτό το ιδιαίτερα
«αντιδραστικό» και ευμετάβλητο περιβάλλον διαταράσσεται από τα ακουστικά
κύματα που εκπέμπουν τα πετρώματα, καθώς και από τις ηλεκτρικές εκκενώσεις που
παρατηρούνται «λίγες ώρες έως λίγες ημέρες» πριν από κάποιο σεισμό. Ακολουθούν
εκπομπές ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων και διακυμάνσεις της ηλεκτρομαγνητικής
πυκνότητας…

36 ομάδες επιστημόνων

Όλα αυτά, βέβαια, είναι θεωρητικά. Έχουν παρατηρηθεί και σεισμοί χωρίς
«σημάδια» στην ιοντόσφαιρα. Γι’ αυτό ακριβώς, όμως, χρειαζόταν μια αποστολή
όπως αυτή του Demeter, ο οποίος θα αναλάβει από ύψος 700 χιλιομέτρων την
επιτήρηση των πλέον σεισμογενών περιοχών του πλανήτη, με ιδιαίτερη έμφαση στην
ορεινή περιοχή Πιτόν ντε λα Φουρνέζ της ηφαιστειακής νήσου Ρεϊνιόν αλλά και
στον δικό μας Κορινθιακό Κόλπο.

H αποστολή του Demeter θα διαρκέσει από ένα έως δύο έτη. Οι επιστήμονες της
Γαλλικής Διαστημικής Υπηρεσίας θα συνεργαστούν με τριάντα πέντε ξένες
επιστημονικές ομάδες, οι οποίες θα συγκρίνουν τα δεδομένα που θα συγκεντρώνουν
από τη Γη με τα αυτά που θα στέλνει ο… διαστημικός κατάσκοπος. Ένας
τεράστιος όγκος πληροφοριών, από την ανάλυση του οποίου θα μάθουμε αν η αρχική
ιδέα (η πρόβλεψη των σεισμών από το Διάστημα) μπορεί ή όχι να μετατραπεί σε
λειτουργικό σύστημα. Στο όλο εγχείρημα, όμως, υπάρχει και ένα «μπόνους»: ο
Demeter θα χαρτογραφήσει τις διαταραχές που προκαλεί στην ιοντόσφαιρα η
ηλεκτρομαγνητική ρύπανση (τηλεπικοινωνίες, ραδιόφωνο, ηλεκτρικές γραμμές…).
Οι διαταραχές αυτές βαρύνονται με την υποψία ότι προκαλούν αύξηση του αριθμού
των καταιγίδων και επίσης παράγουν αέρια που συμβάλλουν στο φαινόμενο του
θερμοκηπίου.