Όταν ξυπνήσει ο Bεζούβιος

Είκοσι χιλιάδες άνθρωποι απομακρύνθηκαν από τα σπίτια τους και δύο
τουρίστες σκοτώθηκαν όταν έπεσαν πάνω τους πυρακτωμένες πέτρες από τα
ηφαίστεια της Ινδονησίας που είναι έτοιμα να εκραγούν. Τι θα συμβεί όμως σε
περίπτωση έκρηξης ενός ηφαιστείου σε πυκνοκατοικημένη περιοχή, όπως ο
Βεζούβιος;

Απειλητικό ηφαίστειο. Δορυφορική φωτογραφία του Βεζούβιου με τις πυκνοκατοικημένες περιοχές που υπάρχουν γύρω του να απεικονίζονται με πιο ανοιχτό χρώμα

«Τα ποτάμια της λάβας θα είναι πολύ λιγότερο επικίνδυνα από τα πυρακτωμένα
σύννεφα, που έχουν θερμοκρασία 700 βαθμούς Κελσίου και τρέχουν με 100 χλμ/ώρα,
ή από τη στάχτη που υψώνεται ώς και 30.000 μέτρα στον ουρανό πριν πέσει και
πάλι στο έδαφος και, σε περίπτωση βροχής, προκαλέσει καταστροφικές
κατολισθήσεις λάσπης…», λέει ο Τζοβάνι Ματσεντόνιο. Περιτριγυρισμένος από
μια σαρανταριά ηλεκτρονικούς υπολογιστές που καταγράφουν και το μικρότερο
τρεμούλιασμα του απειλητικού γείτονα της Νάπολι, ο διευθυντής του
Παρατηρητηρίου του Βεζούβιου, του παλαιότερου ινστιτούτου ηφαιστειολογίας στον
κόσμο, εναλλάσσει μιλώντας στη γαλλική «Λιμπερασιόν» καθησυχαστικά λόγια και
ανησυχητικά δεδομένα. «Σήμερα είναι εντελώς ήρεμο», λέει για το ηφαίστειο. «Οι
εκατοντάδες μικροί σεισμοί που καταγράφουμε καθημερινά είναι στο πλαίσιο
των… προδιαγραφών. Αλλά είμαστε σίγουροι πως μια μέρα θα ξυπνήσει». Όχι όμως
μέσα στους επόμενους έξι μήνες. «Ο Βεζούβιος είναι το πιο ελεγχόμενο ηφαίστειο
στον κόσμο», διαβεβαιώνει. «Αλλά είναι αδύνατο να ξέρουμε αν μπορούμε να
ησυχάσουμε για τα πενήντα ή τα εκατό ερχόμενα χρόνια», προειδοποιεί. «Και με
τους 600.000 ανθρώπους που ζουν στις πλαγιές του, ο Βεζούβιος είναι το πιο
επικίνδυνο ηφαίστειο στον κόσμο».

Το μάγμα

Ενεργός διαρκώς μετά τη μεγάλη έκρηξη του 1631, η οποία στοίχισε τη ζωή 4.000
ανθρώπων, και ώς την τελευταία έκρηξη τον Μάρτιο του 1944, που σκότωσε 26
δυστυχείς και άφησε άστεγους 12.000, ο Βεζούβιος έχει έκτοτε αποκοιμηθεί. Αλλά
στα βάθη του, 8.000 μέτρα κάτω από τον κρατήρα, έχει ξανασχηματιστεί μάγμα
έκτασης 400 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Και, όταν η πίεση αυξηθεί υπερβολικά, το
πώμα που έχει σχηματίσει ο γήινος φλοιός θα σπάσει. «Μπορούμε να εντοπίσουμε
πολλούς μήνες πριν από τις ενδείξεις ότι ξαναρχίζει η δραστηριότητα, αλλά δεν
μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι επίκειται έκρηξη παρά δύο ή τρεις ημέρες
πριν», παραδέχεται ο Ματσεντόνιο. Και η προθεσμία αυτή είναι ανεπαρκής για να
απομακρυνθούν πάνω από μισό εκατομμύριο άνθρωποι. Οι 18 κοινότητες της
«κόκκινης ζώνης», όπως έχει οριστεί από την ιταλική υπηρεσία πολιτικής
προστασίας, είναι στο έλεος του ηφαιστείου. Βρίσκονται όλες ανάμεσα στον
Βεζούβιο και την αρχαία Πομπηία, τη ρωμαϊκή πόλη την οποία έσβησε από τον
χάρτη η έκρηξη που σημειώθηκε το 79 π.X.. H έκρηξη αυτή είχε στοιχίσει τη ζωή
σε τουλάχιστον 2.000 ανθρώπους και ο Πλίνιος ο Νεώτερος την απαθανάτισε στις
επιστολές του.

Ζήτημα… πίστης

Στο Μποσκορεάλε, μια από αυτές τις 18 κοινότητες, οι άνθρωποι προτιμούν να
επαινούν τα βαρέλια του εξαιρετικού lacrima-christi, του περίφημου αμπελώνα
στις πλαγιές του «βουνού», παρά να μιλούν για τους κινδύνους από το ηφαίστειο.
«Αν υπάρξει κρίση, θα ζητήσουμε βοήθεια από την Παναγία, τον Σαν Τζενάρο ή τον
Πατέρα Πίο… H πίστη δεν μας λείπει εδώ», λέει μοιρολατρικά ένας δημοτικός
υπάλληλος. «Μερικές φορές τη νύκτα έχω εφιάλτες με τον Βεζούβιο. Αλλά αυτό δεν
μας εμποδίζει να ζούμε», λέει ο Σαβέριο Μπουόνο, ένας συνάδελφός του. «Κι
ύστερα, ελπίζουμε πως, σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, θα έχουμε τον χρόνο να διαφύγουμε».

Δεν θα προλάβουν να φύγουν εγκαίρως

Τα σχέδια εκκένωσης είναι έτοιμα εδώ και χρόνια. Καθεμιά από τις 18
κοινότητες έχει αδελφοποιηθεί με μια άλλη πόλη της Ιταλίας, η οποία θα
υποδεχθεί τους κατοίκους της. Με τον πρώτο σοβαρό συναγερμό, οι κάτοικοι του
Σαν Τζουζέπε Βεζουβιάνο θα φύγουν για τη Λομβαρδία, εκείνοι της Πομπηίας για
τη Λιγουρία και οι κάτοικοι του Μποσκορεάλε θα καταφύγουν στην Απουλία. Αλλά,
μολονότι οι ενδείξεις ότι πιθανόν επίκειται έκρηξη μπορούν να ανιχνευθούν πριν
από πολλούς μήνες, η ίδια η έκρηξη δεν μπορεί να προβλεφθεί παρά τρεις ημέρες
πριν συμβεί. Και «χρειάζονται περίπου δύο εβδομάδες για να απομακρυνθούν οι
600.000 άνθρωποι που ζουν στην “κόκκινη ζώνη”», υπολογίζει ο Μάρκο Ντι Λέλο,
σύμβουλος Πολεοδομίας στην περιοχή της Καμπανίας.

Αντιμέτωπος με τη σπαζοκεφαλιά αυτή, ο Μάρκο Ντι Λέλο ενέκρινε τελικά τον
Νοέμβριο ένα επαναστατικό σχέδιο που ονομάσθηκε Vesuvia (σύντμηση των λέξεων
Βεζούβιος και via, «φύγε» στα ιταλικά). H περιφέρεια της Καμπανίας προσφέρει
30.000 ευρώ σε κάθε οικογένεια της «κόκκινης ζώνης» που είναι διατεθειμένη να
αγοράσει σπίτι και να εγκατασταθεί έξω από την περίμετρο ασφαλείας. Ήδη 3.300
οικογένειες από τις 18 κοινότητες της «κόκκινης ζώνης» έχουν ζητήσει να
επωφεληθούν απ’ αυτό το βοήθημα εθελουσίας εξόδου. Ο Μάρκο Ντι Λέλο λέει πως
ελπίζει να φύγουν τελικά 150.000 ώς 180.000 άνθρωποι, κάτι που θα επέτρεπε να
μειωθεί ο χρόνος εκκένωσης σε λιγότερο από δέκα ημέρες.

LINKS:

www.volcanoes.usgs.gov

www.vulcania.tm.fr