ΓNΩMH Όλα τα καθεστώτα που βασανίζουν το κάνουν στο όνομα της σωτηρίας…

Είναι ποτέ δικαιολογημένα τα βασανιστήρια; Αυτή είναι η δυσάρεστη ερώτηση την
οποία αποσιωπούν οι παγκόσμιες αντιδράσεις, αποστροφής και ντροπής, στις
φωτογραφίες που απεικονίζουν Βρετανούς και Αμερικανούς στρατιώτες να
βασανίζουν ανυπεράσπιστους κρατούμενους στο Ιράκ. H ερώτηση τέθηκε με αξέχαστο
τρόπο πριν από 130 χρόνια από τον Φιόντορ Ντοστογιέφσκι στους «Αδελφούς
Καραμαζόφ». Στο μυθιστόρημα αυτό, ο Αλιόσα Καραμαζόφ δοκιμάζεται από τον
αδελφό του Ιβάν και τίθεται αντιμέτωπος με μια ανυπόφορη επιλογή. Ας
υποθέσουμε, του λέει ο Ιβάν, ότι για να αποκτήσουν οι άνθρωποι την αιώνια
ευτυχία είναι απαραίτητο να βασανιστεί μέχρι θανάτου ένα μικρό πλάσμα, μόνο
ένα παιδάκι. Θα έδινες τη συγκατάθεσή σου;

Ο Ιβάν Καραμαζόφ μάς υπενθυμίζει ότι τα βασανιστήρια είναι δικαιολογημένα για
εκείνους που τα εφαρμόζουν: υπονοείται ότι ο πόνος ορισμένων είναι το τίμημα
που πρέπει να πληρώσουμε για να διασφαλιστεί η ευτυχία της υπόλοιπης
κοινωνίας. Ας μην τρέφουμε αυταπάτες: όλα τα καθεστώτα που βασανίζουν το
κάνουν στο όνομα της σωτηρίας. Ο Ιβάν συνεχίζει να μας ψιθυρίζει ότι μπορούμε
να το αποκαλούμε κομμουνισμό, ελεύθερο εμπόριο, εθνικό συμφέρον, φασισμό,
πολιτισμό, υπηρεσία στον Θεό, ανάγκη πληροφόρησης, όπως θέλουμε -τίμημα του
παραδείσου, υπόσχεση μιας μορφής παραδείσου ­, θα είναι πάντα η κόλαση για
έναν τουλάχιστον άνθρωπο, κάπου, κάποτε.

Δεν γνωρίζουμε πώς θα αντιδρούσαν οι πολίτες της δείνα χώρας εάν έρχονταν
κυνικά αντιμέτωποι με την ερώτηση του Ιβάν Καραμαζόφ. Θα απαντούσαν άραγε
ήρεμα, όπως ο Αλιόσα: όχι, δεν δίνω τη συγκατάθεσή μου;

Υπάρχει και μια άλλη ερώτηση, ακόμα πιο ενοχλητική, που ο Ιβάν δεν θέτει: και
αν το άτομο που θα έπρεπε να βασανιστεί μέχρι τέλους για τη δική μας ευτυχία
ήταν ένοχο; Αν μπορούσαμε να οικοδομήσουμε ένα μέλλον αρμονίας πάνω στον
αιώνιο πόνο κάποιου που έχει και ο ίδιος διαπράξει μια σφαγή, που έχει
βασανίσει παιδιά;

Αν το άτομο του οποίου συνθλίβουμε τα γεννητικά όργανα, του οποίου καίμε το
δέρμα, γνωρίζει πού βρίσκεται μια βόμβα έτοιμη να εκραγεί και να σκοτώσει
εκατομμύρια ανθρώπους; Θα απαντούσαμε όχι;

Θα απαντούσαμε άραγε ότι τα βασανιστήρια, όποια και αν είναι η απειλή, όποιος
και αν είναι ο φόβος μας, είναι πάντοτε, κατηγορηματικά, απαράδεκτα;

Αυτή είναι η πραγματική ερώτηση που θέτουν οι φωτογραφίες των βασανιζόμενων
κορμιών στο Ιράκ, εικόνες που αναπαράγονται, ας μην το ξεχνάμε, σε τόσες
πολλές φυλακές του θλιβερού και ανώνυμου πλανήτη μας.

Τόσο πολύ φοβόμαστε πια;

Φοβόμαστε τελικά τόσο, που είμαστε έτοιμοι να αφήσουμε εν γνώσει μας κάποιους
άλλους να διαπράττουν εγκλήματα που θα μας κατατρώγουν και θα μας διαφθείρουν
εσαεί;

Ο Ariel Dorfman είναι Χιλιανός συγγραφέας και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο
Duke, στη Βόρεια Καρολίνα.